Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жеке қарым-қатынассыз денсаулық сақтау ұсыну
Provision of healthcare without personal contact
Денсаулық сақтауды ұсынудың ең көп таралған тәсілі – денсаулық сақтау қызметкері мен ем алушы (науқас) арасындағы жеке, бетпе-бет байланыс. Дегенмен, жеке байланыссыз денсаулық сақтауды ұсынуға қарай үрдіс күшейіп келеді. Науқасқа көмек көрсету барысындағы байланыстың шектелуі – қашықтықтан денсаулық сақтау деп аталады.
The most common mode of healthcare delivery is through personal, face to face contact between a healthcare provider and a beneficiary (patient). There is, however, an increasing trend towards the provision of healthcare in the absence of personal contact. This limit of contact during patient care is known as health care.
Тұлғасыз медициналық көмек
Ауырусыз медициналық көмек немесе қашықтықтан емдеу – пациент пен күтім көрсететін адам әртүрлі жерде болған жағдайда, бірақ аудио және бейне байланыс арқылы немесе кейде тікелей байланыссыз қарым-қатынас жасайтын жағдай. Денсаулық сақтау көрсету үшін бетпе-бет кездесу жиі қажетті алғышарт болып табылады. Дегенмен, бұл күтім үшін міндетті емес; шындығында, қазіргі технологиялар алдын ала немесе бір уақытта байланыссыз емдеуге мүмкіндік береді. Кейбір адамдар мұндай ауырусыз медициналық көмек тексеру, диагноз қою және емдеудің дәстүрлі реттілігін бұзуы мүмкін деп санайды, және мұндай өзгеріс қазіргі медицинаның қалыптасқан құндылықтарына күйреу тудыруы мүмкін. Ауырусыз көмек көрсетудің маңыздылығы бүгінде артып отыр, себебі ол ыңғайлы да, қауіпті де. Жеңіл сауалнамаға негізделген онлайн медициналық көмекке қол жеткізу ыңғайлы. Бірақ, сол ресурстар зиянды дәрі-дәрмектерді, өмір салтын өзгертетін және тәуелділікке әкелетін препараттарды ұсынады. Екінші жағынан, әрекетті өмірі бар, бірақ салмақты ойлайтын адамдар үшін онлайн диагноз қою арзан әрі ыңғайлы болуы мүмкін. Кейіннен дәрі-дәрмектің өзін виртуалды дәріханадан сатып алуға болады.
In Absentia healthcare, or distance medicine, occurs when the patient and care giver are at different locations, but still communicate by audio and video, or sometimes without any personal contact. A face to face contact is often a necessary prelude to rendering health care. This, however, may not be necessary for care; in fact current technologies permit with no prior or concurrent contact. Some people argue that this type of in absentia medical care may derail the traditional sequences of examination, diagnosis and treatment, and that such a detour may challenge existing values of modern medicine. In absentia care assumes heightened relevance today because it is both convenient and risky. Easy questionnaire based online access to healthcare is convenient. The same resources provide hazardous pharmaceuticals, addictive and life style altering drugs. On the other hand, for some people with busy lives, but a sensible attitude, it can be both cheaper and more convenient to receive an online diagnosis. Later purchasing one's medicines from a virtual chemist.
Қамқорлық тарихы
Қашықтан күтімнің пайдалы немесе зиянды екенін әділ бағалау үшін тарихты қарастыру қажет, себебі қашықтан күтім тек кибер дәуірдің туындысы емес. Бұл күтімнің тамыры ежелгі заманға дейін жетеді және шамамен екі мың жыл бойы медициналық біліммен өріліп келген. Бір жағынан, онлайн медицинаның кейбір аспектілері "асинхронды жазба алмасу" және "денесіз қарым-қатынас" деп сипатталған, медициналық тәжірибеде оларға теңдес немесе бұрынғысы шамалы. Емдеу алдындағы бақылау және тексеру оңай бұрылып өтілмейтін орталық рөл атқарды. Бұл тәртіп Гиппократ пен Гален арқылы дәстүр ретінде бізге жетті. Араб және еврей медицинасының өркендеген кезеңінде (732–1096 жж.), диагноз қою үшін реттелген тәртіп қажет болды, онда "қолмен сезу" арқылы тексеру маңызды рөл атқарды. Ең жақсы жағдайда, емделуші мен емші арасында тікелей байланыс болуы керек еді. Дегенмен, емшімен жеке байланыстың жоқтығы да емдеудің шарты ретінде жиі кездесетін. Кейінірек, астрология, жануарлар өнімдері, сиқыр және дұғалар емдеу өнерінің бір бөлігі болған кезде, емшілермен ресми байланыс қажеттілігі бірте-бірте азайды. Денсаулықтың нашарлауы көбінесе сыртқы жаман ықпалдардың салдары ретінде қарастырылды. Зұлым рухтардан қорғану үшін талисман мен байлаулар тағылып, жастық астына салынып немесе есікке ілінетін. Осылайша, дәрігердің жеке күтімі денсаулықты қалпына келтірудің жалғыз жолы емес еді; денсаулықты жақсартудың басқа да тәсілдері пайда болды.
In order to fairly weigh whether in absentia care is beneficial or dangerous, it is helpful to examine the past, because remote care is not simply a phenomenon of the cyber era. The roots of in absentia care are deeply embedded into ancient times, mixing with medical lore over nearly two thousand years. On the one hand, aspects of online medicine have been described as an "asynchronous written exchange," and a "disembodied relationship," with "few analogues or precedents in medical practice." Observation and examination before treatment played a central role that could not easily be circumvented. This sequence has been passed on as a tradition to us through Hippocrates and Galen. During the height of Arabic and Jewish medicine (732–1096 CE), diagnosis called for an orderly sequence where examination, "by the feel of the hands," played an essential role. Ideally, healing entailed contact between the patient and a healer. Still, the practice of eliminating this personal contact as a prerequisite to healing was not unheard of. At a later time when astrology, animal products, magic and incantations were part of the healing arts, formal contact with healers may have gradually become unnecessary. Ill health was often viewed as the result of malevolent external influences. Amulets and ligatures were worn as barriers to ward off such evil demons. Sufferers wore them, stuck them under their pillows or hung them at doorways. Thus, care at a personal level by a physician was not the only means of regaining health; alternative health practices were emerging.
Гален
Гален (129-200 ж.с.) кейде науқастарды тікелей көрмей-ақ оларға ем тағайындаған. Көрінетіндей, Гален симптомдарды түсінуде соншалықты шебер болған, кейде ол науқастан сұрамай-ақ диагноз қоюға дайын тұратын. Одан кейін ол сеніммен пошта арқылы дәрі-дәрмектерді тағайындап жіберген. Оның жоғары дәрежесі оған хат арқылы консультация беруге мүмкіндік берді. Ол пошталық консультациялары үшін жомарт сыйлықтар алған: бірде ол осылайша әйелді емдегені үшін 400 алтын монета алған екен.
Galen (129–200 CE) chose, at times, to prescribe to patients without ever seeing them. Apparently, Galen was so skilled in understanding symptomatology that there were times when he preferred to diagnose without questioning the patient. He then went on to prescribe by mail with confidence. His elevated status permitted him to offer consultations by letter. He would receive generous rewards for his postal consultations: in one instance, it is said that he had received 400 gold pieces for curing a woman in this fashion.
Жақындағы тарихи тәжірибелер
Көптеген көрнекті ағылшын және еуропалық дәрігерлер пошта арқылы медициналық тәжірибе жасаған, олардың ішінде Уильям Каллен, Герман Бурхаве, Натаниел Джонстон және Джон Морган болды.
Many illustrious English and European physicians had practiced medicine by post, including William Cullen, Herman Boerhaave, Nathaniel Johnston, and John Morgan.
Ренодо
Француз дәрігері және қайырымдылық шараларын қолдаушы Теофраст Ренодо (1584–1653) Парижде дәрігер жалдауға мүмкіндігі жоқ кедейлерге тегін емдеу қызметін ұсынатын практика құрды. Ренодо "La presence des absence" ("Қолда жоқтардың болуы") атты кітапша жариялады. Кітапшада бірқатар симптомдар мен дене мүшелерінің схемалары келтірілген. Науқастар симптомдарды анықтау және ауырған дене мүшелерін белгілеу тиіс болды. Бұл кітапша науқасқа дәрігерге жеке келіп тұрмай, пошта арқылы диагноз қойылып, ем алуға мүмкіндік берді. 1600 мен 1800 жылдар аралығында Еуропа мен Англияда аурумен тікелей байланыссыз дәрі-дәрмек беру және кеңес беру кең таралған практикаға айналды. Ол кезде физикалық тексеру әдістері дамудың бастапқы сатысында болды. Аускультация (стетоскоппен көкіректі тыңдау) және офтальмоскопия (көздің ішкі жағын қарау) 19 ғасырдың басы мен ортасына дейін тексерудің мамандық саласына енбеді. Көбінесе дәрігерлер науқастың сыртқы түрі мен терісінің түсін бақылап, пульсін тексеретін. Одан артық физикалық тексерудің қажеті болмады.
The French physician and philanthropist Théophraste Renaudot (1584–1653) established a Paris practice that offered free treatment to the sick who were too poor to engage a physician. Renaudot's published a booklet titled, "La presence des absence" (The Presence of the Absent). The booklet listed a series of symptoms and carried diagrams of body parts. Patients were required to identify symptoms and check off body parts that hurt. This booklet enabled a patient to receive a diagnosis and treatment by post without a personal visit to the physician. In Europe and England, between 1600 and 1800, dispensing and advising without direct contact with ailing persons had become a common practice. At that time, physical examination techniques were in their infancy. Auscultation (listening to the chest with a stethoscope) and ophthalmoscopy (examination of the interior of the eyes) had not found their way into the discipline of an examination until the early to mid 19th century. At best, most physicians simply observed the patient's appearance and colour, and palpated the pulse. Any further physical examination was unnecessary.
Хебердин
Уильям Хеберден (1710-1801), ангина пекторисі (жүрек бұлшықетіне қан жеткізілуінің жетіспеушілігін және жүрек ұстамасының алға басқанын көрсететін кеудедегі ауырсыну) арқасында танымал болды, және оның диагностикалық шеберлігі тек "сарапшылық көзқарасымен" ғана байланысты болды. Диагноз қою көбінесе тыңдаушының түсіндіру дағдыларына тәуелді болды, ал емдеу дәрі-дәрмек химиясынан гөрі көбінесе мейірімділікке негізделді. Науқастармен әңгімелесулер физикалық тексеруден гөрі көбірек ақпаратты ашты. Осылайша, бұл дәрігерлердің тікелей физикалық байланыссыз емдеу әрекеттерін қабылдаған және оларды қолдаған орта болды.
William Heberden (1710–1801), of angina pectoris (chest pain indicative of impaired blood supply to the heart muscle, and an impending heart attack) fame, had a reputation for his diagnostic skills merely through his "expert gaze." Diagnosis depended heavily on the listener's interpretive skills, and treatment relied more on compassion than medicinal chemistry. The conversations with the patients revealed more clues than the actual examination did. Thus, this was an environment which tolerated and even nurtured therapeutic initiatives without physical contact by doctors.
Боерхаув
Физикалық диагноздың жаңадан табылған түсінігі 17-18 ғасырларда қашықтықтан емдеу (in absentia practice) практикасының өсуіне жалғыз себеп болған жоқ. Адамдардың тікелей байланысына кедергі келтіретін тағы бір маңызды фактор – қашықтық пен нашар жол жағдайы болды. Осы себепті науқастар мен оларға күтім жасайтындар белгілі дәрігерлерге хат жазып, медициналық көмек сұраған. Чарльз Дарвиннің әкесі Эразм Дарвин (1731–1802 жж.) бас айнуы бар науқасты қарап емдемей, арқасына "скарификация" (тіліп жара жасау) жасауды ұсынған. 1764 және 1774 жылдар аралығындағы тәжірибесінің алғашқы жылдары Каллен жылына шамамен 20 консультациялық хат жазса, 1774 жылдан 1790 жылы қайтыс болғанға дейін бұл көрсеткіш жылына 200-ге жуыққа өсті. Ол жауап беруді жеделдету және жеңілдету үшін көшіруші (amanuensis) және көшіру машинасының алғашқы нұсқасын пайдаланды. Тіпті 1830-шы жылдардың өзінде де зерттеулер мен баяндамалардың субъективтілігін азайтуға талпыныс жасалды. 1834 жылы қан қысымын өлшейтін аппарат (сфигмоманометр) құрастырушының бірі Джулиус Хериссон пульстің сандық көрсеткіштері (минутына соғыс саны сияқты нақты деректер) оның сипаттамалық ерекшеліктерінен гөрі көбірек ақпарат беретінін айтты. Өзінің шеберлігін жарнамалау мүмкіндігін сезіп, ол жаңадан пайда болған радио хабарларын таратуды пайдаланды. Радио оған хирургиялық практикасын жариялауға және "Медициналық сұрақтар жәшігін" ашуға мүмкіндік берді. Оның тікелей эфирдегі радио хабарларында оған жазған науқастардың аурулары диагнозы қойылды. Содан кейін ол науқастарына ешқашан көріспей-ақ дәрі-дәрмектер тағайындады, бұл оған зор байлық әкелді. Федералды радио комиссиясы, кейіннен Федералды байланыс комиссиясы оны соттауға тырысты, оған қарсы көптеген заңдық наразылықтар туды. Дегенмен, 1941 жылы оның радиодағы мансабы аяқталды. Бринкли өзінің қашықтықтан емдеу практикасын медицина тарихына қатысты өзіндік түсініктерімен ақтады. Ол 18 ғасыр швейцариялық тау дәрігері Михаэль Шуппахтың (1707–1781 жж.) тәжірибесін мысалға келтірді. Шуппах табиғат күштеріне сүйене отырып, диагноз қою және емдеу жүргізген. Оның беделі соншалық, ол науқастың киімінің иісімен немесе оның зәр үлгісінің иісімен ауруды анықтай алатын. Бринкли өзінің нанымдарын нығайту үшін тарихтан таңдап алынған деректерді пайдаланды.
The new found notion of physical diagnosis was not the only reason for the growth of in absentia practice in the 17th and 18th centuries. Another major obstacle to face to face contact was the difficulty posed by distance and poor travel conditions. Because of this it was convenient for patients and their caregivers to seek medical help by writing to physicians of repute. Erasmus Darwin (1731–1802), grandfather of Charles Darwin, treated a patient with dizziness, not by seeing him but by recommending "scarifications" (making scars) on the back. In his early years of practice between 1764 and 1774, Cullen wrote approximately 20 consultation letters per year. This number jumped markedly to almost 200 a year from 1774 until his death in 1790. He had used an amanuensis and an early version of a copying machine to make it quicker and easier for him to respond. Even as early as the 1830s, there was an attempt at reducing the subjectivity of findings and narrations. Julius Herisson, an early inventor of sphygmomanometer (blood pressure measuring apparatus) in 1834, recommended that numerical aspects (quantitative data such as beats per minute) of pulse were more informative than their descriptive characteristics. Perceiving an opportunity to advertise his skills, he exploited the emerging medium of radio broadcasting. Radio allowed him to spread the news of his surgery and also to start a "Medical Question Box." His live radio broadcasts diagnosed diseases of patients who wrote to him describing their symptoms. He then prescribed medication to his patients, having never set eyes on them; this brought him great wealth. The Federal Radio Commission, and later the Federal Communications Commission attempted to prosecute him, and much legal protesting on his part followed. In spite of this, in 1941, his radio career ended for good. Brinkley justified his in absentia practice using his own interpretation of the history of medicine. He cited the practice of an 18th century Swiss mountain doctor by the name of Michael Schuppach (1707–1781). Schuppach had practiced diagnosis and treatment by drawing on the powers of nature. His reputation was such that he could diagnose illnesses by the smell of a patient's shirt, or a flask of patient's urine mailed to him. Brinkley drew from history selectively to bolster his convictions.
Салыстырулар
Ауруханаға бармайтын медициналық көмек кем дегенде 1500 жылдан бері бар болған. Бұл практиканың ұзақ өмір сүруіне қажеттілік, ыңғайлылық және кейбір жағдайларда дәрігерлердің ашкөздігі себеп болды. Саяхат ету қиын болған кезде, дәрігерге жеке баруға мүмкіндігі жоқ науқастардың қажеттілігін қанағаттандыру үшін, қашықтықтан емдеу өте қолайлы болды. Галеннен Калленге дейінгі белгілі емшілер, көбінесе адамдармен бетпе-бет кездескенімен, пошта арқылы да ем тағайындаған. Олар өз заманының технологиясын пайдаланып, диагнозды жылдамдатып, алыстағы науқастарға қол жеткізген – бүгінгі күнде біз не істесек, соның айқайы. Диагноз қою үшін, физикалық тексеруден гөрі науқастың айтқанын тыңдау маңыздырақ деп есептелді. Сондықтан, жеке байланыс қажет болғанымен, міндетті емес еді. Қазіргі заманғы технологиялар бейнелерді, фотосуреттерді және деректерді алысқа жіберуге мүмкіндік береді. Бұл физикалық тексеру қажеттігін жоя ма, әзірге белгісіз. Бейнелер мен деректерді қашықтан қарау қанағаттанарлық, бірақ физикалық байланыстың орнына келмейді. Бұл әсіресе телемедицинада маңызды, онда дәрігер алыстағы кеңесшімен кеңесе алады. Бірақ мұндай жағдайда дәрігер мен науқас арасындағы қарым-қатынас бұрыннан бар. Шындығында, деректерді алмасу мұндай жағдайларда үшінші тараптың физикалық тексеруіне теңестіріледі. Технология білікті күтім берушімен тікелей байланыссыз медициналық көмек көрсетуге мүмкіндік береді. Бұл "таныс емес" күтім түрінің тиімділігі күмәнді. Ол арзан, жылдам және ыңғайлы, әсіресе дәстүрлі медициналық сақтандыру мен дәрі-дәрмек бағасы көптеген адамдардың қол жеткімесіне жеткен кезде. Көптеген адамдар бұрынғы ұрпақтардың қарапайым деп есептеген немесе өзінен-өзі кешіп отырған денсаулық проблемалары үшін көмек іздеуі мүмкін. Денсаулық сақтау қызметкерлеріне көмектесетін электрондық ақпараттық технологиялар, сонымен бірге, денсаулық іздеушілерге де жеңілдік береді, олар анонимді болып, оңай қол жеткізе алады. Анонимділік шыншылдыққа ынталандырғанымен, кейде нашар күтімді немесе тіпті кейбір "күтім берушілердің" ашкөздігін жасыра алады. Уақыт өте келе, бағасы, ыңғайсыздығы немесе ұялу сияқты кедергілер науқастарды қашықтықтан күтім іздеуге итермеледі. Қашық күтімнің қауіптері мен пайдасының толық есебі әлі анықталған жоқ. Бірақ бір нәрсе анық: қашықтықтан емдеу жаңа құбылыс емес – телемедицинаны тәжірибелейтін дәрігерлер медицинаның өзі сияқты ежелгі тақырыптың технологиялық өзгеруін ғана қолданады.
In absentia healthcare has probably existed for more than 1500 years. This enduring practice owes its longevity to need fulfillment, convenience and – in some cases – the greed of the physicians. When viewed in the context of slow travel, healing in absentia was perfectly suited to fulfill a need of patients who could not travel to see a doctor in person. Famous healers, from Galen to Cullen, engaged in mail order practice even though they generally saw people face to face. They had used the technology of their day to help them make diagnoses quicker and more easily, and to reach persons from further away – no different from what we do today. To arrive at a diagnosis, physical examination itself was seen as less important than hearing the patient's story. Thus, personal contact, while desirable, may not have been essential. Contemporary technology allows the transmission of videos, photos, and data to distant sites. It is not yet clear if this will eliminate the need for a physical examination also. Remote viewing of images and data are acceptable, but are no substitute for physical contact. This is especially the case with telemedicine, when a physician may consult with a remotely sited consultant. Here, however, a patient physician relationship already exists between two parties. Indeed, data exchange serves as latter day equivalent of a third party physical examination in such instances. Technology permits this kind of healthcare without any primary contact with a qualified caregiver. This type of care, "between strangers," is of uncertain merit. It is cheaper, quicker, and more convenient at a time when – some might say – that traditional health insurance and the cost of drugs are straying beyond the reach of many. The worried well may seek care for discomfort that past generations would have dismissed as trivial or inevitable. The same electronic information technologies that aid the health providers also empower the health seekers who can gain easier access, whilst remaining anonymous. While anonymity encourages honesty, it can sometimes mask a poor level of care, and perhaps even greed of some "caregivers". Over time, barriers to access such as cost, inconvenience or embarrassment have encouraged patients to seek out in absentia care. The ultimate "balance sheet" of risks and benefits of remote care is yet to emerge. What is clear, however, is that in absentia care is not by any means a new phenomenon: e doctors practising telemedicine is simply a technological variation on a theme as old as medicine itself.