Кіріспе
Боливия провинциясы Хуана Азурдуй де Падилья (12 шілде 1780 - 25 мамыр 1862) – Рио-де-ла-Плата вице-корольдігінің (қазіргі Сукре, Боливия) Чукисака қаласынан шыққан партизандық әскери жетекші. Ол күйеуі Мануэль Ассенсио Падилламен бірге Боливия және Аргентинаның тәуелсіздігі үшін күресті, лейтенант-полковник шеніне ие болды. Ол Жоғарғы Перу халқына көрсеткен күшті қолдауымен және оларды әскери тұрғысынан басқаруымен ерекше көзге түсті. Ол – әйелдерге қатысты қалыпты көзқарасты бұзып, үй шаруасына ғана шектеліп қалмай, гендерлік теңсіздікке қарсы күрескен әйелдің жарқын мысалы. Оның іс-әрекеттері Латын Америкасы әйелдеріне құндылық сыйлады, олардың адалдығын және саяси белсенділікке қабілетті екенін дәлелдеді. Бүгінде ол Боливия мен Аргентинада тәуелсіздік батыры ретінде құрметтеледі. 2015 жылы Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласында Киршнер мәдени орталығының алдында Христофор Колумбтың мүсіні Хуана Азурдуйдің мүсінімен ауыстырылды, бұл оқиға қызу пікірталас тудырды.
Juana Azurduy de Padilla (July 12, 1780 – May 25, 1862) was a guerrilla military leader from Chuquisaca, Viceroyalty of the Río de la Plata (now Sucre, Bolivia). She fought for Bolivian and Argentine independence alongside her husband, Manuel Ascencio Padilla, earning the rank of Lieutenant Colonel. She was noted for her strong support for and military leadership of the indigenous people of Upper Peru. She is a prime example of a woman who broke gender barriers and denied the pressure of simply tending to the home. Her actions brought value to the Latin American woman and proved their loyalty and ability to be politically active. Today, she is regarded as an independence hero in both Bolivia and Argentina. In 2015, in Buenos Aires, Argentina, a statue of Azurduy replaced the one of Christopher Columbus in front of the Centro Cultural Kirchner, causing some controversy.
Ерте өмір
Хуана Азурдуй 1780 жылдың 12 шілдесінде Рио-де-ла-Плата испан вице-корольдігінің территориясы – Жоғарғы Перудегі Чукисака қаласында дүниеге келген. Оның анасы, Доня Эулалия Бермудес, Чукисакадағы кедей отбасынан шыққан хола (метис және түпкілікті ата-анасы бар әйел) болған. Ол испан тілін ана тілі ретінде меңгергеннен бөлек, жергілікті халықтың – кечуа және аймара тілдерінде де сұрыпты сөйлеген. 1811 жылы роялистік әскерлер революциялық үкіметті Чукисакадан қуғынға шығарды, бірақ вице-корольдік аумағында көтерілісшілер «републикеталар» немесе тәуелсіз аумақтардың мозаикасын бақылауда ұстады. Шайқаста Азурдуй испан сарбаздарына тұтқынға түсіп, үйінде қамауда ұсталды, бірақ Падилья сәтті құтқару операциясында оның күзетшілерін өлтірді. Олар Жоғарғы Перуға Перу вице-корольдігінің испан армиясының басып кіруін тоқтатуға тырысты, бірақ қарсыластары көп болғандықтан және 20 маусымдағы Хуаки шайқасында жеңіліске ұшырады. Падильялардың мүлігі тәркіленді, Хуана Азурдуй мен оның ұлдары тұтқынға алынды, бірақ Падилья оларды құтқарып, Тарабуко тауларында жасырды. 1816 жылдың 8 наурызында Азурдуйдың атты әскерлері уақытша Испания күмісінің негізгі көзі – Потосидің Серро Рикосын басып алды, сонымен қатар қарсыластардың туын да қолға түсірді. Осы жеңістер туралы хабар Аргентина армиясының генерал-майтабаны Хуан Мартин де Пуэрредонға жеткен соң, ол 1816 жылдың 16 тамызында өткен салтанатты шарада оған лейтенант-полковник атағын берді. 1818 жылы испандар Чукисаканы уақытша басып алды, ол әскерімен бірге Солтүстік Аргентинаға қашуға мәжбүр болды, онда Аргентина генералы Мартин Мигель де Гуэместің басшылығымен күресін жалғастырды. Қартайған шағында Азурдуй оны күткен Индалесио Санди есімді жергілікті баланы асырап алды. Сукредегі әуежай Хуана Азурдуй де Падилья атымен аталады. Боливиядағы Азурдуй провинциясы да оның құрметіне аталған. 2009 жылы президент Нестор Киршнер оны Аргентина армиясының генералына дейін көтерді. Сондай-ақ, Аргентинаның «Әйелдердің құқықтары мен қатысуы жөніндегі ұлттық бағдарламасы» оның есімімен аталады. Азурдуй Аргентина тарихы туралы білімді тарату мақсатымен түсірілген балалар мультфильмінің де тақырыбы болды. 2014 жылдың көктемінде Азурдуйдың бас рельефті мүсіні Вашингтондағы Панамерикандық одақ ғимаратында өткен атақты латын америкалықтардың ашық көрмесінде көрсетілді.
Буэнос-Айрестегі Азурдуй мүсініне қатысты дау
2015 жылдың шілдесінде Аргентина президенті Кристина Фернандес де Киршнердің тапсырмасымен, Боливия президенті Эво Моралес 1 миллион АҚШ доллары көмектестік қаражат бөлгенімен, 25 тонналық, 52 фут биіктік Азурдуй мүсіні орнатылды. Азурдуй – елдің түпкілікті халықтарының ұмытылған немесе жасырылған тарихының символы. Бұл тапсырмаға аргентиналық мүсінші және жергілікті халықтардың құқықтарын қорғаушы Андрес Зернери тағайындалды. Ол Азурдуй ескерткіші аргентиналықтарға "өзімізді танудың жаңа жолын" ұсынатынын, "ортақ өткенді бейнелеумен қатар, болашаққа шақырушы күшке" ие екенін айтты. Үлкен мүсін 1910 жылы Аргентинаның тәуелсіздігінің 100 жылдығына арнап, аргентиналық итальяндық қауым сыйға тартқан Кристофер Колумб мүсіні тұрған жерге орнатылды. 2015 жылдың желтоқсанында, ашылғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, мүсінде ауа райынан зақымданулар байқалды. Фернандес де Киршнерден кейін консерватор Маурисио Макри президент болып сайланды және Буэнос-Айрес қалалық әкімдігінің шешімімен, сондай-ақ Пасео-дель-Бахо тас жолының салынуына байланысты Азурдуй мүсіні Киршнер мәдени орталығы орналасқан "Паласио-де-Кореос-и-Телекоммуникасионс" алдындағы Плаза-дель-Коррео алаңына көшірілді. Зернери мүсінді жөндеуге мүмкіндік алды, себебі ол Киршнер қызметтен кеткенге дейін асығыс түрде ашылған болатын.