Кіріспе
Мексика киносының алтын дәуірі – 1936 жылы «Алла-эн-эл-Ранчо-Гранде» фильмінің көрсетілімімен басталып, 1956 жылы аяқталған мексика киносы тарихындағы өркендеу кезеңі. 1939 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, АҚШ және Еуропадағы киноиндустрия төмендеді, себебі бұрын фильмдерді жасауға бағытталған материалдар енді жаңа қару-жарақ өндірісіне жұмсалды. Көптеген елдер соғыс туралы фильмдер түсіруге көшті, бұл Мексикаға мексикалық және Латын Америкасы нарықтары үшін коммерциялық фильмдер өндіруге мүмкіндік берді. Бұл мәдени орта Мексикада және басқа испан тілінде сөйлейтін елдерде бүгінгі күнге дейін иконалар саналатын жаңа режиссерлер мен актерлердің қалыптасуына жағдай жасады. Мексиканың алтын дәуіріндегі кино сонымен қатар Чилидің халықтық мәдениетінде Нортеньо музыкасын танымал етуге септігін тигізді.
The Golden Age of Mexican Cinema (lang es) is a boom period in the history of Mexican cinema, which began in 1936 with the premiere of the film Allá en el Rancho Grande, and culminated in 1956. In 1939, during World War II, the film industry in the US and Europe declined, because the materials previously destined for film production now were for the new arms industry. Many countries began to focus on making films about war, leaving an opportunity for Mexico to produce commercial films for the Mexican and Latin American markets. This cultural environment favored the emergence of a new generation of directors and actors still considered icons in Mexico and in other Hispanic countries. Mexican cinema of the Golden Age is also credited with propelling Norteño music into Chilean popular culture.
Шығу тегі
1939 жылы Еуропа мен АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысып, осы аймақтардағы киноиндустрия қатты зардап шекті. Еуропа географиялық орнына байланысты, ал АҚШ фильмдерді өндіруге қажетті материалдардың (мысалы, целлюлоза) тапшылығына және нормалауға байланысты қиындықтарға тап болды. 1942 жылы неміс теңізшілері мексикалық танкерді батырғанда, Мексика Германияға қарсы соғыста одақтастарға қосылды. Бұл Мексикаға ең жақсы үміткер ел мәртебесін әкелді. Осының нәтижесінде мексикалық киноиндустриясы жаңа материалдар мен жабдықтарға қол жеткізіп, әлемдік сападағы фильмдерді өндіруде өзінің позициясын нығайтты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Франция, Италия, Испания, Аргентина және АҚШ киноиндустриясы соғыс тақырыбындағы фильмдерге баса назар аударды, бұл мексикалық киноиндустриясына, оның фильмдерінің тақырыптары әлдеқайда жан-жақты болғандықтан, Мексика мен Латын Америкасы нарықтарында үстемдік құруға мүмкіндік берді. Мексикада дыбысты фильмдер пайда болғаннан бастап, Антонио Мореноның «Санта» (1932) және Аркади Бойтлердің «Порттың әйелі» (1934) фильмдері Мексиканың күшті киноиндустриясын құруға қажетті жабдық пен талантқа ие екенін көрсеткен ірі кассалық табысқа жеткен туындылар болды. Фернандо де Фуэнтестің «Алла эн эль Ранчо Гранде» фильмі алғашқы кассалық табысқа жеткен фильмдердің бірі болды және мексика киносының алғашқы классикасына айналды; бұл фильм «мексика киноиндустриясының» бастамашысы деп есептеледі. 1940 жылдардың басында Мексика қаласында ірі мексикалық киностудиялар пайда бола бастады, олар фильмдерді жаппай өндіруді қолдады. Олардың ішінде CLASA Films, FILMEX, Films Mundiales, Cinematográfica Calderón, Películas Rodriguez және Producciones Mier y Brooks есімдері ерекше аталады. Мексика киносы жоғары сапалы туындыларды жасауды жалғастырды және комедия, романтика және музыкалық сияқты басқа жанрларды зерттей бастады. 1943 жылы «Жабайы гүл» фильмі режиссер Эмилио Фернандес, оператор Габриэль Фигероа, актер Педро Армендарис және актриса Долорес дель Риодан тұратын команданы біріктірді. «Мария Канделария» (1943) және «Жеміс» (1947) фильмдері Фернандес пен оның командасының маңызды туындылары болып саналды және мексика киносына үлкен бедел әкелді, олардың жұмыстары әлемдік кинофестивальдарда көрсетілді. «Мария Канделария» 1946 жылы Канн кинофестивалінде «Алтын пальма» сыйлығын жеңіп алды. «Жеміс» испан тіліндегі алғашқы фильм болды, ол «Алтын глобус» сыйлығымен марапатталды.
Комедиялық
Мексика киносында көптеген басқа комедианттар да танымал болды. Лорел мен Харди сияқты комедиялық дуэттерден бастап, жеке актерлерге дейін, олардың көптегені "карпалардан" немесе мексикалық халық театрларынан шықты. Хоакин Пардаве – драмалық немесе комедиялық рөлдерімен көрермендерді баурап алған танымал актер. Пардаве сонымен қатар композитор және кинорежиссер болды, ал үнсіз фильмдердегі бастауы оны 1930-жылдардан 1960-жылдарға дейінгі мексикалық комедианттардың "символды әкесі" етіп көрсетті. Антонио Эспино и Мора, "Клавильясо" деген атпен әйгілі, карпаларда мансабын бастаған тағы бір мексикалық актер. Оның репертуарында 30-дан астам фильм бар, ол ең жақсы көрілетін және есте қалатын суретшілердің бірі. Карпаларда өнер жолын бастаған және ерекше билеу өнерімен танымал болған Адалберто Мартинес "Ресорт" ұзақ мансапқа ие болды, содан кейін 70 жылдан астам кино мен теледидарда жұмыс істеді. Гаспар Хенайн мен Марко Антонио Кампос, "Вирута мен Капулина" деп белгілі, ақ юмор арқылы халықтың сүйіспеншілігін жеңіп алған комедиялық дуэт еді. Вирута мен Капулина 1952 жылы бірге мансаптарын бастады, бірақ бұрын жеке жобалармен айналысқан. Олар 25-тен астам фильм түсірді. Бірге көп фильм түсірмегенмен, Мануэль Паласиос "Манолин" мен Эстанислао Шилинский Бачанска театрларда және кейін фильмдердегі керемет үйлесімдерімен есте қалады.
Музыкалық және Румбера фильмдері
Мексикадағы музыкалық фильм жанрына Мексика халық музыкасы немесе Ранчеро музыкасы зор ықпал етті. Педро Инфанте, Хорхе Негрете, Луис Агилар және Антонио Агилар сияқты жұлдыздар Мексика музыкасын насихаттау үшін платформа ретінде қызмет еткен ондаған музыкалық фильмдер түсірді. Агустин Лара немесе Хосе Альфредо Хименес сияқты көрнекті композиторлардың әндері көптеген фильмдер сюжеттерінің негізі болды. Либертада Ламарк өзінің музыка мен әндер басты рөлде болған өнерлерімен де ерекше көзге түсті. Мексика мен Латын Америкасында 1930 жылдардан бері танымал болған тропикалық музыка мексика киносында да бейнеленді. 1940-1950 жылдары көптеген музыкалық фильмдер түсірілді. Оларда Дамасо Перес Прадо, Тоня ла Негра, Рита Монтанер, Мария Виктория немесе Лос Панчос сияқты тұлғаларды көру жиі кездесетін. Дегенмен, Мексикадағы музыкалық фильм көбінесе «Румба» (Афро-Антиль ырғақтарымен билейтін бишілер) бейнесін дәріптеуге арналған, Мексиканың ерекше кино құбылысы – «Rumberas» фильмімен ұсынылды. Бұл жанрдың басты өкілдері – кубалық Мария Антониета Понс, Амалия Агилар, Нинон Севилья және Роза Кармина, ал мексикалық Мече Барба болды. 1938-1965 жылдар аралығында жүзден астам «Rumberas» фильмі түсірілді.
Қара фильмдер
Мексикада 1930-1940 жылдары Голливудта танымал болған фильм-нуар жанрын актер және режиссер Хуан Орол бейнеледі. Танымал гангстерлік фильмдер мен Хамфри Богарт және Эдвард Г. Робинсон сияқты тұлғалардан шабыттанған Орол, классикалық фильм-нуар элементтерін мексикалық фольклор, қалалық орта, кабаре және тропикалық музыкамен үйлестіре отырып, ерекше кино әлемін және стильді құрады. Мысалы, "Гангстерлер мен ковбойлар" (1948) фильмі осының жарқын мысалы.
Үрейлі фильмдер
1960 жылдар Мексика киносындағы қорқыныш және ғылыми фантастиканың алтын ғасыры деп есептелсе де, алтын ғасырда тамаша туындылар да болды. Бейсөз дәуірінен бастаған өнімді режиссер Чано Уруэта "Өлім нышаны" (1939) фильмінде мистикалық әлемге деген көзқарасын көрсетті; алайда оның ең маңызды үлесі "Керемет аң" (1952) фильмімен байланысты, осы фильм жанрға күрескерлерді алғаш рет енгізді. Осы жанрдағы басқа да фильмдер: "Ла Брюха" (1954) және "Дене қарақшысы" (1956).
Құлдырау
1957 жылдың 15 сәуірінде бүкіл ел Педро Инфантенің қазасы туралы хабармен күйреп, қайғырды. Оның өлімі мексика киносының алтын ғасырының аяқталуының бір белгісі болды. Мексикадағы алғашқы теледидар хабарларын тарату 1950 жылы басталды. 1956 жылға қарай мексикалық үйлерде теледидар антенналары кеңінен таралды, ал елордадан тыс аймақтарда жаңа медиа құралдары қарқынды дамыды. Алғашқы қара-ақ теледидар суреттері кинофильмдердегідей айқындық пен қалыптылыққа ие болмаса да, кино өндірушілер бұл жаңа медианың Мексикада ғана емес, бүкіл әлемде күшті бәсекелес екенін сезінді. Бұл бәсекелестік киноиндустрияны өнерді көрсетудің жаңа жолдарын іздеуге және тақырыптар мен жанрларды қарастыруға итермеледі. Техникалық жаңалықтар Голливудтан келді. Кең экран, үш өлшемді кино, түс жақсарту және стерео дыбыс – 1950 жылдардың басында американдық кино енгізген бірнеше инновациялардың ішінде болды. Сол кезде бұл технологиялардың жоғары құны Мексиканың бәсекеге қабілеттілігін төмендетті, сондықтан бірнеше жыл бойы осы жаңалықтарды қолданатын фильмдерді өндіре алмады. Мексика киносы ең танымал болған елдердің бірі Югославия болды, онда 1950 жылдардың көп бөлігінде көрсетілген фильмдердің басым бөлігі мексикалық фильмдерден тұрды. 1950 жылы Югославияда 1952 жылы көрсетілген «Un día de vida» фильмі сол онжылдықтың ең танымал фильмдерінің біріне айналды. Мексикалық фильмдердің танымалдылығы «Ю-Мекс» қызығушылығына әкелді, себебі 1950 жылдары Югославияда мексикалық музыка мен сәндер көптеп еліктелді. Әлем өзгеріп, басқа елдердің кино өндірісінің де әдістері өзгерді. АҚШ-та цензураның жойылуы көптеген тақырыптарды еркін және шынайы көрсетуге мүмкіндік берді. Францияда кино сыншыларынан тәлім алған жас режиссерлердің буыны «Жаңа толқын» қозғалысын бастады. Италияда неореализм бірнеше режиссердің мансабына нұқсан келтірді. Ингмар Бергманның швед фильмі пайда болды, ал Жапонияда Акира Куросава көзге түсті. Осы уақытта мексика киносы бюрократиялық кедергілер мен кәсіподақтармен күреске тап болды. Фильм өндірісі бірнеше адамның қолына шоғырланды, ал жаңа режиссерлердің қабілетін көрсетуі Киноөндіріс жұмысшыларының кәсіподағының (STPC) режиссерлерге қоятын талаптарына байланысты өте қиын болды. 1957-1958 жылдар аралығында үш маңызды киностудия – «Тепеяк», «Класа Фильмы» және «Ацтека» жабылды. Сондай-ақ 1958 жылы Мексиканың Кино өнері мен ғылымы академиясы ұлттық киноның ең үздік туындыларын марапаттайтын «Ариэль» сыйлығын тоқтату туралы шешім қабылдады. «Ариэль» сыйлығы 1946 жылы тағайындалған және индустрияның гүлденуін көрсететін. Дегенмен, бұл сыйлық 1972 жылы қайта жаңғыртылды және содан бері жыл сайын табыс тапсырылып келеді.