Кіріспе
Мексикалық актер, продюсер және сценарист
the actor
Mario Fortino Alfonso Moreno Reyes (12 August 1911 – 20 April 1993), known by the stage name Cantinflas (kanˈtiɱflas), was a Mexican comedian, actor, and filmmaker. He is considered to have been the most widely accomplished Mexican comedian and is celebrated throughout Latin America and in Spain as a popular icon. His humor, loaded with Mexican linguistic features of intonation, vocabulary, and syntax, is beloved in all the Spanish speaking countries of Latin America and in Spain and has given rise to a range of expressions including cantinflear, cantinflada, cantinflesco, and cantinflero. He often portrayed impoverished farmers or a peasant of pelado origin. The character allowed Cantinflas to establish a long, successful film career that included a foray into Hollywood. Charlie Chaplin once commented that he was the best comedian alive, and Moreno has been referred to as the "Charlie Chaplin of Mexico". To audiences in most of the world, he is best remembered as co starring with David Niven in the Oscar winning film Around the World in 80 Days, for which Moreno won a Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Musical or Comedy. As a pioneer of the cinema of Mexico, Moreno helped usher in its golden era. In addition to being a business leader, he also became involved in Mexico's tangled and often dangerous labor politics. His reputation as a spokesperson for the downtrodden gave his actions authenticity and became important in the early struggle against charrismo, the one party government's practice of co opting and controlling unions. Moreover, his character Cantinflas, whose identity became enmeshed with his own, was examined by media critics, philosophers, and linguists, who saw him variously as a danger to Mexican society, a bourgeois puppet, a verbal innovator, and a picaresque underdog.
актер Марио Фортино Альфонсо Морено Рейес (12 тамыз 1911 – 20 сәуір 1993), Cantinflas (канˈтиɱфлас) сахналық атымен танымал, мексикалық комедияшы, актер және кинорежиссер. Ол Мексиканың ең белгілі комедианты саналады және Латын Америкасы мен Испанияда халыққа кең танымал икона ретінде құрметтеледі. Оның мексикалық тілінің интонациясы, сөздік қоры және синтаксисімен толы юморы Латын Америкасының испан тілінде сөйлейтін барлық елдерінде және Испанияда сүйікті, сондай-ақ кантинфлеар, кантинфлада, кантинфлеско және кантинфлеро сияқты бірнеше сөздердің пайда болуына себепкер болды. Ол көбінесе кедей шаруаларды немесе пеладо тегінің қара жұмысшыларын сомдаған. Бұл рөл Кантинфластың Голливудқа қадам басуымен қоса, ұзақ және сәтті кино мансабын құруына мүмкіндік берді. Чарли Чаплин бір кезде оны замандас комедияшылардың ең жақсысы деп атады, ал Мореноны "Мексиканың Чарли Чаплині" деп атады. Әлемнің көп бөлігіндегі көрермендер үшін ол "80 күн ішінде әлемді айналып өту" фильмінде Дэвид Нивенмен бірге ойнағандығымен есімдеріне түсірілді, бұл фильм "Оскар" жүлдесін жеңіп алды, ал Морено "Алтын глобус" сыйлығын "Музыкалық немесе комедиялық фильмдегі ең үздік актер" номинациясы бойынша жеңіп алды. Мексика киносының пионері ретінде Морено оның алтын ғасырының басталуына үлкен үлес қосты. Ол табысқа жеткен бизнесмен болғаннан басқа, Мексиканың күрделі және көбінесе қауіпті еңбек саясатына да белсенді қатысты. Оның әлсіздердің қорғаушысы ретіндегі беделі оның іс-қимылдарына сенімділік сыйлады және бірпартиялық үкіметтің кәсіподақтарды бақылауға алу тәжірибесі – шарризмге қарсы күрестің бастапқы кезеңінде маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар, оның кейіпкері Кантинфлас, оның жеке өмірімен бірігіп кеткен, медиа сыншылары, философтар және тіл білімі мамандары тарапынан зерттелді, олар оны мексикалық қоғамға қауіп төндіретін, буржуазиялық марионетка, сөздік инноватор немесе пикарескалық батыр ретінде қарастырды.
the actor
Mario Fortino Alfonso Moreno Reyes (12 August 1911 – 20 April 1993), known by the stage name Cantinflas (kanˈtiɱflas), was a Mexican comedian, actor, and filmmaker. He is considered to have been the most widely accomplished Mexican comedian and is celebrated throughout Latin America and in Spain as a popular icon. His humor, loaded with Mexican linguistic features of intonation, vocabulary, and syntax, is beloved in all the Spanish speaking countries of Latin America and in Spain and has given rise to a range of expressions including cantinflear, cantinflada, cantinflesco, and cantinflero. He often portrayed impoverished farmers or a peasant of pelado origin. The character allowed Cantinflas to establish a long, successful film career that included a foray into Hollywood. Charlie Chaplin once commented that he was the best comedian alive, and Moreno has been referred to as the "Charlie Chaplin of Mexico". To audiences in most of the world, he is best remembered as co starring with David Niven in the Oscar winning film Around the World in 80 Days, for which Moreno won a Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Musical or Comedy. As a pioneer of the cinema of Mexico, Moreno helped usher in its golden era. In addition to being a business leader, he also became involved in Mexico's tangled and often dangerous labor politics. His reputation as a spokesperson for the downtrodden gave his actions authenticity and became important in the early struggle against charrismo, the one party government's practice of co opting and controlling unions. Moreover, his character Cantinflas, whose identity became enmeshed with his own, was examined by media critics, philosophers, and linguists, who saw him variously as a danger to Mexican society, a bourgeois puppet, a verbal innovator, and a picaresque underdog.
Ерте және жеке өмір
Марио Фортино Альфонсо Морено Рейес Мексика қаласының Санта-Мария-ла-Редонда ауданында дүниеге келді және Тепитоның қиын ауданында өсті. Ол кедей пошташы Педро Морено Эскивель мен Мария де ла Соледад Рейес Гвизардың (Котиха, Мичоакан) сегіз баласының бірі болды. Мореноның анасы Соледад Рейес бай отбасынан шыққан, бірақ Педро Мореноға үйленгенде мұрадан айырылды. Қалғандары – Педро, Хосе ("Пепе"), Эдуардо, Эсперанса, Каталина, Энрике және Роберто еді. Ол қиын жағдайларды шапшаң ойлау қабілетімен және көшедегі тәжірибесімен шеше білді, осы қасиеттерін кейін фильмдерінде де пайдаланды. Оның комедиялық бейнесі оны циркке, содан кейін кәсіби театр мен киноға жеткізді. 1936 жылдың 27 қазанында орыс тегінен шыққан Валентина Иванова Зубаревке үйленді және 1966 жылдың қаңтарында оның қайтысына дейін бірге өмір сүрді. 1961 жылы Мореноның басқа әйелден ұлы дүниеге келді; бала Валентина Иванова тәрбиесіне алынып, Марио Артуро Морено Иванова деп аталды, соның салдарынан кейбір деректерде оны қате түрде "Кантинфластың асырап алынған ұлы" деп атайды. Морено Иванова 2017 жылдың 15 мамырында жүрек талмасынан қайтыс болды деп болжануда. Морено Мексика актерлерінің гильдиясы Asociación Nacional de Actores (ANDA, "Актерлердің ұлттық қауымдастығы") президенті және тәуелсіз киножұмысшылар кәсіби одағы Sindicato de Trabajadores de la Producción Cinematográfica (STPC) бірінші бас хатшысы қызметтерін атқарды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін өмірін қайырымдылық және гуманитарлық ұйымдарға, әсіресе балаларға көмектесуге арнады. Оның Рим-католик шіркеуі мен жетімдер үйіне жасаған үлесі оны Мексиканың халық батыры етті. Ол Чилам Балам ложасында масон болып тіркелді. 1961 жылы Кантинфлас вице-президент Линдон Б. Джонсонмен бірге Сан-Антониодағы сауда орталықтары мен супермаркеттерде Техас штатының 20-шы сайлау округінен АҚШ Өкілдер палатасына кандидат болған демократ Генри Б. Гонсалесті қолдады, ол республикалық қарсыласы Джон В. Гудты жеңді. Гонсалес Техас штатының сенатына және Техастан АҚШ конгрессмені болып сайланған алғашқы испаноязыл болды.
Атаудың шығу тегі
Жас шағында Кантинфлас көшпенді шатырларда түрлі қойылымдар қойды, және осы жерде ол "Кантинфлас" деген есімді алды. Бір газетте жарияланған марқұм туралы хабарламада айтылғандай, "Кантинфлас" – ата-анасы оның ойын-сауық саласында екенін білмеуі үшін құрастырылған мағынасыз есім, олар бұл мамандықты арсыздық деп есептеген. Кантинфлас 1992 жылы берген соңғы телеинтервьюсында осыны растады.
Көңіл көтеру қызметі
Кәсіби өмірін ойын-сауық саласында бастамас бұрын, ол медицина және кәсіби бокс сияқты бірнеше мүмкін болатын мансаптарды қарастырды, содан кейін биші ретінде ойын-сауық әлеміне қадам басты. 1930 жылға қарай ол Мексика қаласының карпа (қоныс-қозғалмалы шатырлар) айналымына қатысып, Офелия, Аскапоцальконың Сотелосы және, ақырында, Валентина карпасымен бірге өнер көрсетті, сол жерде ол болашақ әйелімен танысты. Бастапқыда ол Ал Джолсонға еліктеуге тырысып, бетін қара бояумен жақты, бірақ кейіннен өзінің жеке есімдігін қалыптастырып, кедей аудан тұрғыны бейнесін жасады – кең шалбар, белге арқан және ерекше миықпен. Шатырларда ол биледі, акробатикалық трюктар көрсетті және түрлі мамандықтармен байланысты рөлдерді ойнады.
Кино мансабы
1930 жылдардың ортасында Кантинфлас публицист және продюсер Сантьяго Реахимен танысып, кейіннен онымен бірге өздерінің кино өндірісі кәсіпорнын құрды. Реачи өндіріс, режиссура және дистрибуциямен айналысты, ал Кантинфлас актерлік қызмет атқарды. Кантинфлас 1936 жылы «No te engañes corazón» («Өзіңді алдама, жаным») фильмінде дебют жасады, бірақ бұл фильм Реачимен танысқанға дейін көп назар алмады. 1939 жылы Реачи екі серіктес – Кантинфлас пен Фернандеспен бірге «Posa Films» компаниясын құрды. Осыған дейін Реачи Кантинфлас кейіпкерін дамытуға мүмкіндік берген қысқа фильмдер түсірді, бірақ 1940 жылы ол София Альварес, Хоакин Пардаве, Сара Гарсия және Долорес Камарилломен бірге түсірген «Ahí está el detalle» («Міне, мәселе осында») фильмінен кейін киножұлдызға айналды. Фильмге атын берген сөз тіркесі оның мансабының соңына дейін «кантинфластық» (немесе айтулы сөз) болды. Фильм Латын Америкасында үлкен жетістікке жетті және кейіннен «Somos» журналы оны Мексиканың ең ұлы 10 фильміне қосты. 1941 жылы Морено алғаш рет «El gendarme desconocido» («Белгісіз қарауыл») фильмінде полиция қызметкерінің рөлін ойнады. Осы уақытқа дейін ол «peladito» кейіпкерін 1920 жылдардағы «pelado» кейіпкерінен ажыратып, оның кейіпкері құқығынан айырылған, шеттетілген, төменгі сыныптан мемлекеттік қызметкерге айналды. «Кантинфлизм» риторикасы осы өзгеріске көмектесті. Ол 777-агент рөлін қайта ойнады және Латын Америкасының полиция күштері оны құқық қорғау органдарын оңтайлы бейнелегені үшін марапаттады. «Ni sangre, ni arena» («Қан да, құм да») 1941 жылғы бұқа күресі фильмі испан тілінде сөйлейтін елдердегі мексикалық фильмдердің кассалық табысын арттырды. 1942 жылы Морено Реачи, Мигель М. Дельгадо және Хайме Сальвадормен бірлесіп, Чаплиннің «Цирк» фильміне сілтеме жасайтын «El Circo» қоса алғанда, пародиалар сериясын жасады. 1940-1950 жылдары Кантинфлас өзінің ең жақсы кезеңін басынан өткерді. 1941 жылы Реачи мексикалық студиялармен келісім жасамай, «Columbia Pictures» компаниясына Голливудтағы студиясында фильмдер түсіру үшін төледі. Плакат, 1992 жыл, Мексика қаласының қазіргі заманғы өнер орталығы (қызметін тоқтатқан). 1956 жылы «80 күнде әлемді аралап шығу» фильмінде Кантинфлас американдық дебют жасады және «Алтын глобус» сыйлығын «Мюзиклдегі немесе комедиядағы үздік актер» номинациясы бойынша жеңіп алды. «Variety» журналы 1956 жылы оның шаплинесктік қасиеттері фильмнің табысына үлкен үлес қосты деп жазды. Фильм кассада 42 миллион доллар (2018 жылы 678 миллион доллардан астам) табалдырынан асты. Дэвид Нивен ағылшын тілді елдерде басты рөлде болса, Кантинфлас басқа елдерде басты рөлде болды. Фильмнің нәтижесінде Кантинфлас әлемдегі ең көп жалақы алатын актер атанды. Мореноның екінші голливудтық фильмі «Pepe» оның алғашқы фильмінің табысын қайталауға тырысты. Фильмде Фрэнк Синатра, Джуди Гарланд, Морис Шевалье, Ширли Джонс, Рикардо Монтальбан, Джеймс Кобурн, Дебби Рейнольдс, Сезар Ромеро және басқа жұлдыздар эпизодтық рөлдерде ойнады. Оның испан тіліне терең байланысты юморы американдық көрермендерге түсініксіз болды және фильм кассалық сәтсіздікке ұшырады. Дегенмен ол рөлі үшін «Алтын глобус» номинациясын алды. 1992 жылы өткен американдық сұхбатында Морено АҚШ-та үлкен жетістікке жетуге тілдік кедергінің ең үлкен кедергі болғанын айтты. Мексикаға оралғаннан кейін Кантинфлас «El bolero de Raquel» (1957) комедиялық драмасында ойнады, бұл «Columbia Pictures» компаниясы АҚШ-та таратқан алғашқы Кантинфлас фильмі болды. Фильмнен кейін «Columbia» компаниясымен бірлесіп «El analfabeto» (1961), «El padrecito» (1963) және «Su excelencia» (1967) фильмдері шықты. «Su excelencia» фильмінен кейін Кантинфлас өзінің «Cantinflas Films» компаниясы өндірген Мигель М. Дельгадо режиссерлік жасаған өте төмен бюджетті комедиялар сериясында ойнай бастады. Бұл фильмдер 1982 жылы «El Barrendero» фильміне дейін жалғасты. Чарли Чаплин сияқты Кантинфлас та әлеуметтік сатирик болды. Ол кедей, сәтті өмір сүруге үміттенетін «el pelado» рөлін ойнады. Кантинфлас Чаплиннің бұрынғы фильмдері мен идеологиясынан әсер алды. «El Circo» («Цирк») Чаплиннің үнсіз «Цирк» фильмінің көлеңкесі болды, ал «Si yo fuera diputado» («Егер мен конгрессмен болсам») 1940 жылғы «Ұлы диктатор» фильмімен көптеген ортақ белгілерге ие болды. Кантинфлас фильмдері бүгінгі күнге дейін «Columbia Pictures» компаниясына табыс әкеліп келеді. 2000 жылы «Columbia» компаниясы фильмдерден шетелде 4 миллион доллар табыс тапқанын хабарлады. Кантинфластың ұлы және мұрагері Марио Морено Иванов және оның туысы Эдуардо Морено Лапараде Кантинфластың 34 фильмінің құқығы үшін 20 жылдық сот таласына түсті. Туысы оның үлкен әкесі оған жазбаша хабарлама бергенін мәлімдеді, ал Морено Иванов ол Кантинфластың тікелей мұрагері екенін және құқықтар оған тиесілі екенін айтты. 2014 жылы Эдуардо Морено Лапараде Мексиканың Жоғарғы сотында 39 фильм және атау құқығын жеңіп алды. Сонымен қатар «Columbia Pictures» пен Морено Иванов арасында осы фильмдердің құқығы үшін тағы бір сот процесі болды. «Columbia» компаниясы 34 фильмге құқықты 40 жыл бұрын сатып алғанын мәлімдеді, бірақ сот құжаттарда бірнеше қателіктер бар екенін атап өтті. Морено Иванов фильмдердің құқығы оған және жалпы Мексикаға ұлттық қазына ретінде тиесілі болуын қалады. 2001 жылдың 2 маусымында 8 жылдық сот процесі «Columbia» компаниясының 34 даулы фильмге құқығын сақтап қалуымен аяқталды.
Мансап
Оның көпшілікке ұнаған нәрселерінің бірі – фильмдеріндегі тілді әзілде қолдануы еді; оның кейіпкерлері (барлығы да «Кантинфлас» басты кейіпкерінің түрленулері, бірақ әртүрлі әлеуметтік рөлдер мен жағдайларда) қалыпты әңгіме бастап, кейін оны ешкім түсінбес деңгейге дейін күрделендіретін. «Кантинфлас» кейіпкері ерекше түрде біреуге қарызы болғанда, сұлу жас әйелге әуе болғанда немесе билік өкілдерінен қиын жағдайдан шығу үшін сөйлесіп жатқанда әңгімені шатастыруға шебер болды, тіпті олар оны айта алмайтын. Осындай сөйлеу стилі «кантинфлеар» деп аталды, және испан тілінде «¡estás cantinfleando!» (шамамен «Кантинфласқа тартып отсың!» немесе «Кантинфластап сөйлеп отсың!») деген сөз кеңінен қолданылатын болды, егер біреудің сөзін түсіну қиын болғанда. 1992 жылы Корольдік испан академиясы «кантинфлеар», «Кантинфлас» және «кантинфлада» сөздерін ресми түрде сөздігіне енгізді. Көркем өнерде мексикалық суретшілер, мысалы Руфино Тамайо және Диего Ривера «Кантинфласты» мексикалық қарапайым адамның символы ретінде бейнеледі. «Кантинфлас» стилі және фильмдерінің мазмұны ғалымдарды 1960-1970 жылдары АҚШ-та Чикано қозғалысының идеяларын таратуға көмектескен көптеген театрларға оның әсер еткеніне сендірді, олардың ең маңыздысы – «El Teatro Campesino». Театр қозғалысы мексикалық американдықтардың азаматтық құқықтары үшін саяси күрестің әлеуметтік жағынан туған мәдени жаңарудың маңызды бөлігі болды. «Кантинфлас» әлеуметтік тақырыптарды және стильді қолдануы Чикано театрының алға басуы ретінде қарастырылады. 1972 жылы «Кантинфлас шоу» атты мультсериал жарық көрді, онда анимациялық «Кантинфлас» басты рөлде ойнады. Шоу балаларға арналған және білім беру мақсатында жасалған. Алғашқы анимациялық нұсқасын Сантьяго Моро және оның інісі Хосе Луис Моро 1970 жылдардың басында «Televisa» үшін жасады («Кантинфлас шоу»), онда Шопен, Луи Пастер, Альберт Эйнштейн және Уильям Шекспирдің «Ромео мен Джульетта» сияқты танымал тұлғалармен кездесіп, су мен мұнайдың маңыздылығын және оның танымал фильмдерінің білім беру пародийларын көрсетті. «Su Excelencia» [«La Carta» Аарон Копландтың «El Salón México» музыкасымен қоса]. Екінші нұсқада оның кейіпкері «Кішкентай Дос» деп аталды және футболдың пайда болуына дейін Халықаралық дата сызығының себептерін түсіндіре отырып, балаларды білім беруге бағытталған көптеген тақырыптарға назар аударды. 1979 жылы анимацияланған және 1982 жылы ағылшын тіліне дубляждалған екінші анимациялық серия «Televisa» мен «Hanna Barbera» компанияларының бірлескен жобасы болды, ал Марио Морено испан нұсқасында «Кішкентай Дос»/«Кантинфлас» рөлін ойнады, ал Дон Мессик «Кішкентай Дос» рөлін, ал Джон Стивенсон ағылшын нұсқасында баяндаушы болды. «Кантинфлас шоу» және «Amigos and Friends» екеуі де 1990 жылдардың ортасында «Univision» телеарнасында көрсетілді, ал «Televisa» «Кантинфлас шоуын» 1990 жылдардың ортасында қайта көрсетті. «Кантинфлас» Мексикадағыдай АҚШ-та да үлкен жетістікке қол жеткізбесе де, ол 6438 Голливуд бульварының Голливуд Даңқ аллеясында кино жұлдызымен марапатталды. Ол ең үздік актер үшін екі «Алтын глобус» номинациясына ие болды (біреуін жеңіп алды) және Мексика кино академиясының өмір бойына жетістіктері үшін сыйлығын алды. Оның қолдары кино өнеріндегі еңбектері үшін «Paseo de las Luminarias» аллеясына орнатылды. Марио Мореноның «Кантинфлас» сыйлығы жыл сайын «латино қауымдастығын аңыз Марио Морено «Кантинфлас» сияқты әзіл-сықақ пен ерекшелікпен көрсететін және «Кантинфлас» сияқты өз күшін ең мұқтаж адамдарға көмектесу үшін пайдаланатын» ойын-сауық шеберлеріне табыс етіледі. 2018 жылдың 12 тамызында Google Doodle «Кантинфластың» 107-ші туған күніне құрмет көрсетті.
Қасиеттері
Мореноның өміріне арналған "Cantinflas" (2014, Себастьян дель Амоның режиссерлігінде) тамыр тарихтық фильмі түсірілген. Басты рөлдерді Оскар Жаенада ойнаған, ол жас Марио Мореноны актер ретінде танылуға және ақша табуға тырысқан кезін бейнелейді, сондай-ақ жүлделі актер Майкл Империоли американдық кинопродюсер Майк Тодд рөлінде ойнайды, ол өзінің шедевр фильмін түсіруге күш салып бақты. Фильм Мореноның жеке өмірі мен Тоддтың 1956 жылы "Алтын глобус" жүлдесін жеңіп алған "80 күнде әлемді айналып келу" фильмінің жасалу тарихына ден қояды.