Кіріспе

Мексика киносының алтын дәуірі кезінде 1936-1956 жылдар аралығында Мексика Латын Америкасы киноиндустриясын дерлік толық бақылады. 2019 жылы «Roma» фильмі Мексиканың «Оскар» сыйлығын жеңіп алған тұңғыш және Латын Америкасының төртінші фильмі болды – «үздік шетелдік фильм» номинациясы бойынша. «Roma» сондай-ақ 72-ші Британ академиясының кино сыйлығында «үздік фильм» үшін BAFTA сыйлығын иеленді. Әңгімеге қарағанда, Эмилио «Эль Индио» Фернандес «Оскар» мүсінінің прототипі болған. Аңыз бойынша, 1928 жылы MGM компаниясының көркемдік директоры Седрик Гиббонс, Кино академиясының алғашқы мүшелерінің бірі, Академия сыйлығының кубогын жасау жұмысын қолына алды. Мүсіні үшін үлгі іздеген Гиббонс болашақ әйелі, актриса Долорес дель Рио арқылы Фернандеспен танысты. Деректерге сәйкес, Фернандес бүгін «Оскар» деп белгілі болған мүсінге жалаңаш түрде поза беруге көндірілді.

18961911: Үнсіз фильмдер; Порфириато

1895 жылы Томас Эдисонның кинетоскопы мен Огюст Люмиердің кинематограф проекторы арқылы алғашқы қозғалыс суреті көрсетілгеннен кейін, мексикалықтар елордадағы кинотеатрларда "Карта ойнаушылар", "Поезд келді" және "Сиқырлы шляпа" сияқты бір минуттық халықаралық фильмдерді көру үшін кезекке тұра бастады. Кинематограф Франциядағы тұңғыш көрсетілімінен жеті ай өткен соң Мексикаға Клод Фердинанд Бон Бернард пен Габриэль Вейр әкелді (соңғысы Люмиер ағайындарымен Мексика, Венесуэла, Гайана және Антиль аралдарында кинематографты тарату жөнінде келісім шарт жасасты). Мексика үнсіз кино индустриясына бірнеше фильммен қадам басты, бірақ 1920 жылдарға дейінгі көптеген фильмдер жоғалып, толыққанды құжатталмады. Мексикаға келгеннен кейін кино өрісі тез кеңейді. 1896 жылдың 6 тамызында президент Порфирио Диас Бон Бернард пен Вейрді Чапультепек сарайындағы резиденциясына шақырды, ал сегіз күннен кейін қазіргі Мадеро көшесінде баспасөз үшін алғашқы көрсетім өтті. Көрсетімге Люмиер ағайындарының "Поезд Ла-Сиота станциясына келді" сияқты фильмдері кірді, ал 15 тамызда жалпы жұртшылыққа көрсетім ұйымдастырылды. Президент Диас киноның маңыздылығын мойындады және көптеген фильмдерде өзінің министрлерімен бірге іс-қимыл орталығында, шеруде және зокалода бейнеленді. 1906 жылы ол Мексика президентімен АҚШ президентінің алғашқы кездесуін бейнелейтін "Диас-Тафт президенттерінің кездесуі" фильмінде көрінді, бұл Мексикада түсірілген алғашқы репортаждардың бірі болды. Оны Альва ағайындары түсірді. Мексикадағы алғашқы көркем фильм екі депутат арасындағы дуэльді қайта жасайтын "Шапультепек орманындағы тапаншамен атыс" фильмі болды. Гильермо Бесеррил, Карлос Монгран және Сальвадор Тоскано сияқты кәсіпкерлердің арқасында мексика киносы ел бойынша қолжетімді бола берді. Мексика кино өнерінің бастауы әдетте фильмге түсірілген репортажды енгізген Сальвадор Тоскано Барраганмен байланысты. 1898 жылы Тоскано елдегі тұңғыш сюжеттік фильмді – "Дон Хуан Тенорио" фильмін түсірді. Мексика революциясы кезінде Тоскано шайқастардың бірнеше фрагменттерін жазды, олар 1950 жылы оның қызы жинаған "Мексиканың естеліктері" атты толық метражды деректі фильміне айналды. Басқа қысқаметражды фильмдер француз кинорежиссерлерінің ықпалымен немесе олардың туындыларынан жасалды. 1906 жылға қарай Мексика қаласында киноның танымал болуына байланысты 16 кинотеатр есігін ашты. 1911 жылдан бастап "карпалар" немесе шатырлық қойылымдар кең таралды, онда қарапайым халық пикарескалық әзіл-қалжыңдар мен театрлық қойылымдарды орындады, бұл болашақ актерлерді даярлау ортасы болды. 1908 жылы саяси мазмұндағы фильмдер пайда болды, олар бүгінгі стандарттар бойынша үгітпен байланысты. Революция кезінде маңызды шайқастар түсіріліп, көрсетілді, бұл мексикалықтардың киноға деген қызығушылығын арттырды. Сонымен қатар, 1905-1906 жылдар аралығында Мексика киноиндустриясын ресмилендіруге алғашқы қадамдар жасалды, оның нәтижесінде алғашқы мексикалық дистрибьюторлық компаниялар құрылды. Ең маңызды компаниялардың кейбіреулері – "Empresa Cinematográfica Mexicana", "American Amusement Company", "Compañía Explotadora de Cinematógrafos" және "Unión Cinematográfica" болды.

19111917: Мексика революциясы

ХХ ғасырдың басында киноның танымалдылығы артып, 1911 жылы он төрт жаңа кинотеатр салынды. Осы кезеңде деректі фильмдерді түсіру техникасы жетілдірілді, бұл Альва ағайындыларының "Revolución orozquista" (1912) атты туындысында жақсы көрінеді. Фильм генерал Викториано Хуерта мен көтерілісшілердің басшысы Паскуал Ороско арасындағы шайқас кезінде бүлікшілер мен федералды күштердің лагерьлерінде түсірілді. Киноның дамуы дистрибьюторлардың жетіспеуі және жаңа материал жасаудың қиындығына байланысты тоқтап қалды. Бұған қоса, пленканың өртенгіштігінен туындаған қауіп көптеген "Карпа" кинотеатрларының жабылуына себеп болды. Кино индустриясы шағын компанияларға дейін азайды, Карлос Монгранд "Desfiles de tropas en San Luis Potosí", "Carnaval de Mérida" және "Aventuras del sexteto Uranga" сияқты фильмдерімен ерекше көзге түсті. Осы кезеңде киноның салыстырмалы түрде дамуына қарамастан, президент Мадероның моральдық және әкешілдік идеологиясы цензура арқылы халықтың төменгі топтарын арамдықтан сақтау науқанына әкелді. 1911 жылдың қыркүйек айының соңы мен қазан айының басында қалалық кеңес мүшелері қосымша кинотеатр инспекторларын тағайындады, олардың жалақысын кинотеатр иелері төлейтін болды. Сонымен қатар, ойын-сауық комиссиясының басшысы цензура енгізуді ұсынды, бірақ 1913 жылдың ақпан айындағы Он қайғылы күнде Викториано Хуертаның төңкерісі цензураны заңдастыруға кедері келтірді. Хуертаның билігі қысқа болғанымен, 1913 жылдың ақпан айынан 1914 жылдың шілдесіне дейін Мексика киносы осы кезеңде цензураның одан әрі күшеюі және деректі фильмдерден ойын-сауық фильмдеріне көшу сияқты маңызды өзгерістерді бастан кешірді. Альва ағайындыларының "Анхардтың қайын анасының қайтыс болуының жылдығы" ("Aniversario del fallecimineto de la suegra de Enhart") атты туындысы мексикалық кинематографистердің мақсатының өзгергенін көрсетеді. Альва ағайындылары Индалесио Норега Коломбрестің өнертабыстарын пайдалана отырып, "Мадероның астанаға кіруі" ("La entrada de Madero a la capital") сияқты фильмдерді түсірді, бұл фонографты жобаланған бейнелермен синхронды етуге мүмкіндік берді. Цензураға қатысты Хуерта үкіметі 1913 жылдың маусым айында цензураның моральдық және саяси жарлығын қабылдады. Бұл жарлық конвенцияшыл әскерлер "Ауыл мен жылан" ("El aguila y la serpiente") фильмін көру кезінде экранға атқаннан кейін бірнеше күн өткен соң жарияланды. Жарлықта мынадай көріністерді көрсетуге тыйым салынды: "күнәлілердің жазаланбауымен аяқталған қылмыстар, тікелей немесе жанама түрде билікті немесе жеке тұлғаны, моральды немесе әдептілік нормаларын қорлайтын көріністер, қылмысқа немесе құқық бұзушылыққа ұсыныс жасайтын немесе кез келген жолмен қоғамдық тәртіпті бұзатын көріністер" (Мора 70). Кино мазмұнына қойылған шектеулердің және қарулы қақтығыстарға қатысқан тараптардың радикалданғанының нәтижесінде операторлар мен продюсерлер өздерінің пікірлерін фильмдері арқылы білдіре бастады. Мысалы, "Sangre Hermana" (Қан апа, 1914) фильмінде сапатистерге деген ықылас көрсетілді. Фильмнің сенсациялық мазмұнынан көрініп тұрғанындай, продюсерлер оқиғаны көрермен өз қорытындысын жасауға мүмкіндік беретіндей етіп көрсетуге мүдделі емес еді.

19171936: Революциядан кейінгі кино түсіру және алғашқы дыбысты фильм

Бұл кезеңдегі кино өндірісі итальяндық стиліндегі фильм д'арт-тың көркем фильмдерге негізделген бейнесі болды. La Luz (Жарық, Ezequiel Carrasco, 1917, Эмма Падильяның қатысуымен) фильмі Пьеро Фосконың Il Fuoco-сының плагиаты ретінде қарастырылғанына қарамастан, бұл стильді қабылдауға тырысқан алғашқы фильм болды. Паранагуа итальяндықтардың мексикалық киноға әсерін екі елдің жағдайы арасындағы ұқсастықтармен байланыстырады. Екі ел де хаос пен тәртіпсіздікке толы жағдайда болды – Италияда соғыс, ал Мексикада революция болды (Паранагуа 70). 1919 жылдың 1 қазанында цензура қайтадан орнатылды. Өлімсіздікті бейнелейтін немесе қылмыскерге көңіл жасайтын фильмдерге тыйым салынды. 1917 жылы бұрынғы водевиль жұлдызы Мими Дерба 1917-1923 жылдар аралығында атақты фильмдер түсірген Azteca Studios студиясын құрды. Олардың ең сәттісі – "Өз қорғанысың" (1921) фильмі. Көтерілістің салдарынан үкіметтік бюджет қысқартылып, Білім және Ауыл шаруашылығы министрлігінің кинематографиялық бөлімдері де қысқартылды. 1924 жылға қарай, сюжеттік фильмдер 1917 жылдан бері ең төмен деңгейге жетті. 1920 жылдары саяси жағдай әлі де тұрақсыз болғандықтан және Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін американдық киноиндустриясының қайта өркендеуіне байланысты, өте аз фильм түсірілді. Мексиканың танымал киножұлдыздары АҚШ-қа көшіп кетті. Рамон Новарро, Долорес дель Рио және Лупе Велес сияқты жұлдыздар 1920 және 30 жылдары Голливудтың атақты фильмдерінің басты жұлдыздарына айналды. Мексиканың басқа жұлдыздары да Голливуд фильмдерінің испан тіліндегі нұсқаларында көптеген фильмдерде ойнады. 1994 жылы мексикалық Somos журналы өзінің 100-ші нөмірінде "Мексика киносының 100 ең жақсы фильмі" тізімін жариялады. Ең көне фильм – "El automóvil gris" ("Сұр автомобиль") болды. Тізімді жасау үшін журнал мексикалық кинематографияның 25 маманын шақырды, олардың ішінде сыншылар Хорхе Аяла Бланко, Нельсон Карро және Томас Перес Туррент, сондай-ақ тарихшылар Эдуардо де ла Вега Альфаро және Густаво Гарсия Гутьеррес болды. Ең жақсы фильмдерден таңдалған он екі фильм: "Панчо Вилламен бірге", "Лос-Ольвидадос" ("Есте жоқтар"), "Крестный отец Мендоса", "Авантюрера", "Көптеген басқалар сияқты отбасы", "Назарин", "Эль" ("Әйел"), "Порттың әйелдері", "Шексіз орын", "Міне, нүкте", "Тажы жоқ чемпион" және "Еномарда" ("Махаббатқа түскен"). 1930 жылдары бейбітшілік пен саяси тұрақтылыққа қол жеткізілгеннен кейін Мексикада киноиндустриясы дамыды және жаңа медиуммен әлі де тәжірибе жүргізіп жатқан бірнеше фильмдер түсірілді. Голливудтың Латын Америкасы үшін испан тілінде фильмдер жасау әрекеті, негізінен, мексикалықтарға беймәлім әртүрлі акценттерде сөйлейтін әртүрлі этникалық топтардан шыққан испандық актерлердің үйлесіміне байланысты сәтсіз аяқталды. Мексиканың алғашқы кинематографистеріне 1930 жылы кеңес режиссері Сергей Эйзенштейннің елге сапары үлкен әсер етті және оларды шабыттандырды. 1931 жылы Мексиканың алғашқы үнді фильмі – Федерико Гамбоаның "Санта" романының бейімделуі, Антонио Морено режиссерлік етіп, мексикалық Голливуд жұлдызы Лупита Товардың басты рөлде ойнаған "¡Que viva México!" фильмі түсірілді. Сергей Эйзенштейннің "¡Que viva México!" (1931) фильміне дейін мексикалық көрермендер танымал мелодрамаларға, қарапайым комедияларға, сондай-ақ Голливуд фильмдерінің испан тіліндегі нұсқаларына көңіл бөлді. Эйзенштейннің Мексикаға сапары Эмилио Фернандес және оператор Габриэль Фигероа сияқты режиссерлерге шабыт берді, мексикалық фильмдердің саны көбейіп, сапасы жақсарды. 1930 жылдары Мексика киноиндустриясы "La Mujer del Puerto" (1934), Фред Зиннеманның "Redes" (1934), "Janitzio" (1934) және "Dos Monjes" (1934) сияқты фильмдерімен үлкен жетістіктерге қол жеткізді.

1936-1956 жылдар: "Алтын ғасыр"

Мексика киносының алтын дәуірі 1936 жылы «Алла-эн-эл-Ранчо-Гранде» фильмінің премьерасымен басталып, 1956 жылы аяқталды. 1940-шы жылдары индустрияның толық әлеуеті дамыды. Актерлер мен режиссерлер танымал бейнелерге, тіпті мексикалық өмірдің әртүрлі салаларына саяси ықпал ететін тұлғаларға айналды. Бұл индустрия Голливудтың күш-жігерін үгіт-насихат фильмдеріне бағыттауы және Еуропа елдерінің Екінші дүниежүзілік соғысқа назар аударуы салдарынан басқа салалар үшін ашық мүмкіндіктерге ие болды. Мексика 1940-шы жылдардың көп бөлігінде Латын Америкасындағы кино нарығына үстемдік етті, ал Америка Құрама Штаттарының киноиндустриясымен бәсекелеспеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мексикада кино өндірісі үш есеге көбейді. Аргентина мен Испаниядағы фашистік үкіметтердің болуы 1940-шы жылдары Мексика киноиндустриясын испан тіліндегі фильмдерді әлемдегі ең ірі өндірушіге айналдырды. Мексика үкіметі реакциялық болғанымен, ол Голливуд фильмдерінде жиі көрінетін көзқарасқа қарама-қайшы, шынайы мексикалық ұлттық ерекшелікті білдіруге көмектесетін фильмдерді шығаруды ынталандырды. 1940-50 жылдары үкімет фильмдерді таратуды қолдауға көбірек араласты. Мексика киносының алтын дәуірі 1940-шы жылдары және одан кейін де жалғасты. Бұл кезеңдегі ең көрнекті актер – Кантинфлас атты Марио Морено болды. 1940 жылы шыққан «Ахи еста эль деталле» фильмі Кантинфласты танымал есімге айналдырды және ол «Мексикалық Чарли Чаплин» ретінде танылды. Оның фильмдері Испания мен Латын Америкасында кең таралды және көптеген қазіргі актерлерге әсер етті. 1940-шы жылдардың аяғында «Тин Тан» пайда болғанға дейін оның танымалдылығы төмендеді. Мексикалық кинода актрисалар да маңызды рөл атқарды. Сара Гарсия «Мексиканың әжесі» атанды. Оның мансабы 1910 жылы үнсіз фильмдерден басталып, театрға ауысты, ал 1937 жылы «Ана болу жеткіліксіз» фильмі оны танымал етті. Долорес дель Рио, тағы бір драмалық актриса, 1930-шы жылдардағы Голливудтағы мансабынан кейін және Эмилио Фернандес режиссерлік еткен бірнеше фильмдегі рөлдерімен танымал болды. Алтын ғасырда кейіпкерлердің белгілі бір үлгілері қалыптаса бастады. Шарро, жалбарынушы және кедей шаруа көптеген фильмдерде жиі кездесетін кейіпкерлер болды. Мария Феликс («Ла Доня» деп белгілі) 1943 жылы «Доня Барбара» фильміндегі рөлінен кейін үлкен жұлдызға айналды. Ол Еуропа елдерінде танымалдылығын арттырды. 1943 жылы Мексика индустриясы жетпіс фильм шығарды, бұл испан тілінде сөйлейтін ел үшін рекордты көрсеткіш болды. 1943 жылы режиссер Эмилио Фернандес түсірген екі көрнекті фильм – «Флор сильвестр» (1942) және «Мария Канделярия» (1944) болды. Бұл фильмдер режиссердің және халықаралық деңгейде танымал оператор Габриэль Фигероаның жеңісі болды, әсіресе «Мария Канделярия» Канн фестивалінде бас жүлдені жеңіп алды. Фернандестің басқа да танымал фильмдері: «La perla» (1945), «Enamorada» (1946), Джон Фордпен бірлесіп режиссерлік еткен америкалық-мексикалық «The Fugitive» (1947), «Río Escondido» (1947), «La Malquerida» (1949) және «Pueblerina» (1949). 1948 жылы мексикалық кино үшін тағы бір «алғашқы» оқиға болды: «Біз, кедейлер», «Сендер, байлар» және «Пепе-төртқұлақ» трилогиясы, мексикалық иконалар Педро Инфанте мен Эвита Муньос («Чачита») және режиссер Исмаэль Родригес қатысқан фильмдер. Кантинфлас сияқты танымалдыққа ие болған жалғыз комедиан – неміс Вальдес «Тин Тан» болды. Тин Тан фильмдерінде зоот костюмімен пачуко кейіпкерін ойнады. Кантинфластан айырмашылығы, Тин Тан ешқашан пеладо рөлін ойнаған емес, мексикалық америкалық рөлін ойнады. Ол көптеген фильмдерінде пачуко сленгін қолданды және мексикалықтардың жек көретін спанглиш диалектін жиі қолданды. 1940-шы жылдардың ортасында испан режиссері Хуан Орол кубалық және мексикалық бишілермен фильмдер түсіруді бастады. Бұл кинематографиялық жанр «Румбера фильмдері» деп аталды және Латын Америкасының көрермендері арасында өте танымал болды. Бұл экзотикалық жанрдың жұлдыздары Мария Антониета Понс, Мече Барба, Нинон Севилья, Амалия Агилар және Роза Кармина болды. Осы жылдардағы басқа да маңызды фильмдерге Алехандро Галиндоның «Эспальдас мохадас» (Wetbacks), Нинон Севильяның «Авантюрера» мелодрамасы, «Дос типос де кадуа» (1951), «Эль Ребозо де Соледад» (1952) және Луис Бунуэльдің режиссерлігімен Мексикадағы кедей балалар туралы «Лос Ольвидадос» (Жас және лайықсыздар) (1950) фильмі кіреді, ол 1940-1950 жылдардағы мексикалық киноның өте маңызды тұлғасы болды. Мексика кезеңіндегі Бунюэльдің ең маңызды фильмдерінің кейбіреулері – «Subida al cielo» (1952), «Él» (1953) және «Ensayo de un crimen» (1955). Сол жылдардағы тақырыптар, көбінесе дәстүрлі комедиялар немесе драмалар болғанымен, мексикалық қоғамның барлық аспектілерін қамтыды, 19 ғасырдың диктаторы Порфирио Диас және оның сарайынан бастап, әрқашан драмамен тоңқан махаббат оқиғаларына дейін.

Nuevo Cine Mexicano (Жаңа Мексика киносы)

Мексика киносы 1960-шы және 70-ші жылдары қиындыққа тап болды, индустрияның мемлекеттік қолдауы мен мемлекеттік қаржыландырылатын фильмдердің құрылуы 1990-шы жылдары Nuevo Cine Mexicano (Жаңа Мексика киносы) құруға көмектесті. 1990-шы жылдардан қазіргі уақытқа дейінгі кезең Жаңа Мексика киносының өркендеу дәуірі болып есептеледі. Ол Артуро Рипштейн, Альфонсо Арау, Альфонсо Куарон және Мария Новароның жоғары сапалы фильмдерімен басталды. Осы кезеңде түсірілген фильмдердің қатарында «Solo con tu pareja» (1991), «Como agua para chocolate» (Шоколадқа судай) (1992), «Cronos» (1993), «El callejón de los milagros» (1995), «Profundo carmesí» (1996), «Sexo, pudor y lágrimas» (Жыныс, ұят және көз жас) (1999), «The Other Conquest» (2000) және тағы да басқалары бар. Соңғы жылдары Алехандро Гонсалес Иньярритудің «Аmores perros», Альфонсо Куаронның «Y tu mamá también», Карлос Каррераның «El crimen del Padre Amaro», Роберто Снайдердің «Arráncame la vida», «Biutiful» (2010) (Иньярритудің режиссерлігінде), «Hidalgo: La historia jamás contada» (2010), «Instructions Not Included» (2013), «Cantinflas» (2014) және 1975 жылғы мексикалық қорқыныш фильмі «Más Negro que la Noche» (Түннен қараңғырақ) (2014) қайта түсірілімі, сондай-ақ Мексиканың алғашқы 3D фильмі жарық көрді. Соңғы жылдары Голливудтағы мексикалық режиссерлердің, әсіресе Альфонсо Куарон, Алехандро Гонсалес Иньярриту және Гильермо дель Торо, сондай-ақ оператор Эммануэль Лубецкидің табысы артып келе жатқаны байқалды. Үш режиссер де «Оскар» және «Алтын глобус» сыйлықтарын жеңіп алды, ал Лубецки үш жыл қатарынан «Үздік операторлық жұмыс» сыйлығына ие болды. Бұл үш режиссер жиі «Киноның үш досы» деп аталады, ал Лубецкидің инновациялық операторлық стилі оны барлық уақыттағы ең ұлы операторлардың бірі деп мойындауға әкелді. Екінші жағынан, 2013 жылы «Nosotros los Nobles» және «Instructions Not Included» фильмдерінің сәттілігі, Омар Чапарро, Адал Рамонс немесе Адриан Урибе сияқты танымал мексикалық тележұлдыздарды пайдаланатын ұқсас жобалардың дамуына ықпал етті. Олардың көпшілігі – теленовела стиліндегі романтикалық комедиялар. Дегенмен, бұл Карлос Рейгадас және Алонсо Руиспаласиос сияқты басқа режиссерлердің драмалық фильмдерді жасаудағы табыстарына кедергі келтірмеуі керек. 2017 жылы Альфонсо Куарон өзінің ең жекелей фильмін түсіру үшін Мексикаға оралды – «Roma». Netflix арқылы көрсетілген бұл фильм сыншылардың жоғары бағасын алды және «Алтын глобус» сыйлығын «Ең үздік шетелдік фильм» номинациясында жеңіп алған екінші мексикалық фильм болды, ал Куарон «Ең үздік режиссер» сыйлығына ие болды. Сонымен қатар, бұл «Оскар» сыйлығында «Ең үздік фильм» және «Ең үздік шетелдік фильм» номинацияларына ұсынылған алғашқы мексикалық фильм болды, жалпы соның өзінде 10 номинацияға ие болды, оның ішінде мистек актрисасы Ялицта Апарисио үшін «Ең үздік актриса» және Марина де Тавира үшін «Ең үздік қосалқы актриса» номинациялары бар.

Мексплоитация жанрлық бөлімі

Мексика киносының бір тармағы – Mexploitation тармағы, ол мексикалық әрекет фильмдері жанрының бір бөлігі болып табылады. Бұл тармақтың екінші тармағы – наркофильмдер, полициямен және бір-бірімен күресетін ойдан шығарылған есірткі картельдері туралы фильмдер. 2019 жылы Bancomext көптеген фильмдердің, соның ішінде мексикалық әрекет фильмдерінің түсірілу шығындарының 50 пайызына дейін қаржыландыруға дайын екенін жариялады. Мексикалық әрекет фильмдерінің жұлдыздарына Альмада ағайындылары – Фернандо және Марио Альмада, Хорхе Риверо, Роза Глория Чагоян (Лола ла Трейлера), Доминикан Республикасында туған Андрес Гарсия, Бернабе Мелендерес және Макс Эрнандес кіші жатады.

Әйелдердің рөлі

Латын Америкасындағы, әсіресе Мексикадағы әйел кинорежиссерлер киноиндустриясы мен көрермендер тарапынан толық назарсыз қалды. Мими Дерба Мексиканың алғашқы өндіріс компанияларының бірі – Azteca Films-ті құрды. Ол фильмдерге түсуге дейін водевильде сәтті мансап жасады. Дерба Мексиканың алғашқы әйел режиссері болды. Содан кейін Матильде Ландета мексикалық кинорежиссер және сценарист болды, ол мексикалық киноның алтын ғасырында осы рөлдерде алғашқы әйел болды. Оның фильмдері патриархалдық әлемде күшті, реалистік әйел кейіпкерлерін бейнелеуге бағытталған. Ландета 1957 жылы ағасы Эдуардомен бірге жазған «El camino de la vida» фильмі үшін «Ең үздік түпнұсқа әңгіме» номинациясында «Ариэль» сыйлығын жеңіп алды. Фильм сонымен қатар 1957 жылы «Алтын Ариэль» және «Ұлттық маңызы бар үздік фильм» үшін «Күміс Ариэль» сыйлықтарын, ал 1956 жылы Берлин халықаралық кинофестивалінде Альфонсо Корона Блейк есімімен тағы екі сыйлықты жеңіп алды. Осы кезеңдегі фильмдерде әйелдердің ерлерге тәуелді екендігі туралы идея сақталған, сонымен қатар аналық бейнелер жиі кездеседі. Бұл әйелдердің қартайып, ана немесе әже болғанда ғана ерлермен тең дәрежеге жете алады деген сенімді күшейтті. Мұны «Los tres Garcia» (1947) және «Lupe Balazos» (1964) сияқты фильмдерде көруге болады. Осы кезеңдегі көптеген фильмдерде әйелдер қорғау және қанағаттану үшін ерлерге тәуелді болып бейнеленген. Бұл 1960 жылдарға дейінгі мәдени көңіл-күйдің көп бөлігін көрсетеді. Бұл фильмдердегі әйел кейіпкерлердің көпшілігі әлсіз болды. Олар ерлерге ғана емес, сонымен қатар қоғамның жалпы құрамы тарапынан оңай жеңіліп, назарсыз қалдырылды. Бұл оқиғаның жарқын мысалы – «María Candelaria» (1944) фильмі. Осы фильмде Мария басқа кейіпкердің репутациясы үшін ұятқа қалған кінәсіз кейіпкер. Туындаған қателік оның өмірін қиып жіберді. Бұл Мексика киносындағы әйелдерді кемсіту салдарынан жиі кездесетін жағдай. 1980 және 90 жылдары жағдай өзгерді. Мексикадағы әйел режиссерлер, со наконец, кәсіби толық метражды фильмдер жасауға мүмкіндік алды. Cineteca Nacional México баспасынан жарық көрген мексикалық кино режиссерлерінің мұрағаты үнсіз фильмдерден бастап қазіргі заманға дейінгі кезеңді қамтиды және деректер, зерттеулер, ақпараттар мен жаңалықтар ұсынады.