Монaрхиялық республика: мағынасы мен ерекшеліктері
Crowned republic
Тәжді республика: монархтың рәсімдік рөл атқаратын, билікке ықпалы шектеулі жүйе. Ұлыбритания, Австралия, Венеция сияқты елдерде кездеседі. Конституциялық монархиядан айырмасы қандай?
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Монархтың рөлі көбінесе рәсімдік деп есептелетін елдерде қолданылатын бейресми термин.
Informal term for where a monarch's role is seen as almost entirely ceremonial
"Таж кигізілген республика" немесе монархиялық республика – монархтың рөлі көбінесе рәсімдік болып саналатын және монархтың атқарушы және конституциялық мәселелерге тікелей ықпалы шамалы болатын монархия жүйесін бейресми түрде атауға қолданылатын термин. Шамалы ғана авторлар (төменде тізімделген) Австралия және Ұлыбритания сияқты елдердің үкіметін бейресми сипаттау үшін бұл терминді пайдаланған, бірақ бұл елдер конституциялық монархиялар ретінде танылады. "Таж кигізілген республика" термині тарихи республикаларға да қатысты болуы мүмкін, олардың мемлекет басшысы додж болған, әсіресе Венеция мен Генуя қалалары, сондай-ақ кейде Сан-Марино Республикасын сипаттау үшін де қолданылады.
A crowned republic, also known as a monarchial republic, is an informal term that has been used to refer to a system of monarchy where the monarch's role may be seen as almost entirely ceremonial and where nearly all of the royal prerogatives are exercised in such a way that the monarch personally has little power over executive and constitutional issues. The term has been used by a small number of authors (below) to informally describe governments such as Australia and the United Kingdom, although these countries are classified as constitutional monarchies. The term "crowned republic" may also refer to historical republics which had a doge as their head of state, most particularly Venice and Genoa, and is sometimes used to describe the current Republic of San Marino.
Тарих
Бейресми термин ретінде "тажы бар республика" ұғымының нақты анықтамасы жоқ, және конституциялық монархия мен "тажы бар республика" арасындағы нақты айырмашылық әлі де түсініксіз болып қала береді. Әртүрлі адамдар түрлі себептермен әртүрлі мемлекеттерді тәжді республика деп сипаттаған. Мысалы, Джеймс Брайс 1921 жылы былай деп жазды: "Монархияны мен атауымен емес, яғни, басшысы король немесе император деп аталатын кез келген мемлекетпен емес, монархтың жеке еркі үнемі тиімді және соңғы есепте үстемдік танытатын үкімет факторы ретінде түсінемін. Осылайша, Норвегия сияқты монархия шын мәнінде тәжді республика және тіпті демократиялық республика болса, 1917 жылға дейін Ресейде, 1905 жылға дейін Түркияда, ал 1918 жылға дейін Германия мен Австро-Венгрия монархиясында да істерді басқаруда белгілі бір күшке ие болды". 1763 жылы Джон Адамс Британ империясының республиканың бір түрі екенін айтты: "[Б]ритандық конституция империяға қарағанда республикаға көбірек ұқсайды. Олар республиканы заңдардың үкімдігі, адамдардың емес деп анықтайды. Егер бұл анықтама дұрыс болса, британдық конституция – корольдің бірінші магистрат болатын республикадан артық емес. Бұл лауазым мұрагерлікпен берілетін және осындай кең және сәнді артықшылықтарға ие болғандықтан, үкіметтің республика болуына ешқандай қарсылық жоқ, егер ол халықтың пікірін білдіретін және қорғау құқығы бар белгілі заңдармен шектелген болса. Империя – деспотизм, ал император – деспот, оны өз еркінен басқа ешқандай заң немесе шектеу ұстамайды; бұл абсолюттік монархиядан асып түсетін тирания". Австралия Республикалық кеңес комитеті елді "тажы бар республика" деп сипаттап, "егемендік халықта болады және жүйедегі ең жоғары лауазымнан басқа барлық мемлекеттік лауазымдар халықтан тікелей немесе жанама түрде билік алатын адамдармен толтырылады" деді, сондықтан "Австралияны тәжді республика деп санау орынды болуы мүмкін". Австралияның негізін қалаушы әкесі Ричард Чаффи Бейкер "тажы бар республика" терминін қолданбаған, бірақ осы көзқарасты бірінші болып айтқандардың бірі ретінде танылды. Ол "өзін республикашыл деп жариялағанда бірге патшайымға адалдығын мақтан тұтты", республикашылдық тек монархияның жоқтығымен байланысты емес деп санайды. Г. Уэллс (1866–1946) өзінің "Әлемнің қысқаша тарихы" кітабында Ұлыбританияны сипаттау үшін бұл терминді қолданды, сондай-ақ Альфред, Лорд Теннисон 1873 жылы "Корольдің идилияларына" жазған эпилогында қолданды. Ұлыбританияны тәжді республика деп атаған Австралия Республикалық кеңес комитеті "Британия, бәлкім, 18-ші ғасырдың соңынан бері конституциялық монархия болған жоқ" деді.
As an informal term, "crowned republic" lacks any set definition as to its meaning, and the precise difference between a constitutional monarchy and a "crowned republic" remains vague. Different individuals have described various states as crowned republics for varied reasons. For example, James Bryce wrote in 1921: "By Monarchy I understand the thing not the Name i. e. not any State the head of which is called King or Emperor, but one in which the personal will of the monarch is constantly effective, and in the last resort predominant, factor of government. Thus, while such a monarchy as that of Norway is really a Crowned Republic, and indeed a democratic republic, monarchy was in Russia before 1917, and in Turkey before 1905, and to a less degree in Germany and the Austro Hungarian Monarchy until 1918, an appreciable force in the conduct of affairs". In 1763, John Adams argued that the British Empire was a form of republic:"[T]he British constitution is much more like a republic than an empire. They define a republic to be a government of laws, and not of men. If this definition be just, the British constitution is nothing more nor less than a republic, in which the king is first magistrate. This office being hereditary, and being possessed of such ample and splendid prerogatives, is no objection to the government’s being a republic, as long as it is bound by fixed laws, which the people have a voice in making, and a right to defend. An empire is a despotism, and an emperor a despot, bound by no law or limitation but his own will; it is a stretch of tyranny beyond absolute monarchy." The Australian Republic Advisory Committee described the country as a "crowned republic" and stated it was "a state in which sovereignty resides in its people, and in which all public offices, except that at the very apex of the system, are filled by persons deriving their authority directly or indirectly from the people" so "it may be appropriate to regard Australia as a crowned republic". Australian founding father Richard Chaffey Baker did not use the term "crowned republic" but has been identified as one of the first to articulate this view. He "proudly proclaimed his loyalty to the Queen in the same breath as he declared himself a republican", holding that republicanism did not solely revolve around absence of monarchy. H. G. Wells (1866–1946) used the term in his book A Short History of the World to describe the United Kingdom, as did Alfred, Lord Tennyson in 1873 in an epilogue to Idylls of the King. In referring to the UK as a crowned republic, the Australian Republic Advisory Committee stated "Britain has not been a constitutional monarchy since probably the late 18th century."
Король Елизавета I-нің Монархиялық Республикасы
1987 жылы Патрик Коллинсон Елизавета Англиясының (1558–1603) үкіметін «монархиялық республика» деп сипаттауға болатынын айтты, себебі патшайымның дербес билігіне қатысты маңызды шектеулер болды, сондай-ақ кейбір құпия кеңесшілер патшайымды католик жаулары өлтірген жағдайда, қысқа мерзімді үкіметсіздікке жол беру жоспарын қолдады. Көптеген тарихшылар бұл теорияны қабылдап, дамытты. Дегенмен, 2019 жылы Джонатан Макговерн бұл тұжырымдаманың шамадан тыс үлкейтілгенін және кейінгі тарихшылар тарапынан тым сериозды қабылданғанын ұсынды.
In 1987, Patrick Collinson argued that the government of Elizabethan England (1558–1603) can be described as a "monarchical republic", because there were serious limits on the queen's independent authority, and some privy councillors sponsored a scheme to allow a brief interregnum if the queen should be killed by her Catholic enemies. Many historians have accepted and expanded upon this theory. However, in 2019, Jonathan McGovern suggested that this formulation is an exaggeration, and has been treated too seriously by subsequent historians.