Кіріспе

Американдық дипломат (туған күні 11 сәуір, 1956)

Уильям Джозеф Бернс (туған күні 11 сәуір, 1956) – американдық дипломат, 2021 жылдың 19 наурызынан бастап Байден әкімшілігінде Орталық барлау агенттігінің (ЦРУ) директоры қызметін атқарып келеді. Бұрын ол 2011-2014 жылдар аралығында АҚШ мемлекеттік хатшысының орынбасары болған; 2009 жылы Хиллари Клинтонның бекітілуіне дейін бір күн бойы мемлекеттік хатшы міндетін атқарған. Бернс 32 жылдық қызметтен кейін 2014 жылы АҚШ Сыртқы істер қызметінен зейнеткерлікке шықты. 2014 жылдан 2021 жылға дейін ол Халықаралық бейбітшілік жөніндегі Карнеги қорының президенті болды. Бернс 1998 жылдан 2001 жылға дейін Иорданиядағы елші, 2001 жылдан 2005 жылға дейін Таяу Шығыс істері жөніндегі мемлекеттік хатшының көмекшісі, 2005 жылдан 2008 жылға дейін Ресейдегі елші және 2008 жылдан 2011 жылға дейін саяси істер жөніндегі мемлекеттік хатшының орынбасары қызметтерін атқарды. 2021 жылдың қаңтар айында президент Джо Байден Бернсті ЦРУ директоры лауазымына ұсынды. 2021 жылдың 18 наурызында Сенатта дауыс беру арқылы бірауыздан бекітіліп, 19 наурызда директор ретінде ресми түрде ант берді. 2023 жылдың шілдесінде Байден Бернсті өз кабинетіне қосты, бұл көбінесе символдық қадам болды.

Ерте өмір және білім

Бернс 1956 жылы Солтүстік Каролина штатының Форт-Либерти (бұрынғы Форт-Брэгг) әскери базасында дүниеге келген. Ол Пегги Кассади мен Уильям Ф. Бернстің ұлы, ол АҚШ армиясының генерал-майоры, қару-жарақ бақылауы жөніндегі мемлекеттік хатшының орынбасары, Саяси-әскери істер бюросының директоры, 1988-1989 жылдары Рональд Рейган әкімшілігінде АҚШ қару-жарақ бақылау және қарусыздандыру агенттігінің директоры болды. Сонымен қатар, ол АҚШ сенаторлары Сэм Нанн мен Ричард Лугар демеушілік еткен заң бойынша бұрынғы Кеңес елдерімен ядролық қаруды жою келіссөздеріне арнайы бірінші АҚШ елшісі қызметін атқарды. Бернс Пенсильвания штатының Кэмп-Хилл қаласындағы Тринити орта мектебін бітірді, 1973 жылы үздік бітіруші ретінде аталды. Одан кейін ол Ла-Салл университетінде тарихты оқып, 1978 жылы құрметпен бітірді. Содан кейін ол Оксфорд университетінде оқуға Маршалл стипендиясын жеңіп алды, Ла-Салл университетінің алғашқы Маршалл стипендиаты атанды. Ол Оксфордтың Сент-Джонс колледжінде халықаралық қатынастар саласында М.Фил. және D.Фил. академиялық дәрежелерін алды.

АҚШ Сыртқы істер қызметі

Бернс 1982 жылы Сыртқы істер қызметіне қабылданып, 2011-2014 жылдар аралығында мемлекеттік хатшының орынбасары қызметін атқарды. 2008-2011 жылдары саяси істер жөніндегі хатшының орынбасары болып жұмыс істеді. 2005-2008 жылдары Ресейдегі елші, 2001-2005 жылдары Таяу Шығыс істері жөніндегі мемлекеттік хатшының көмекшісі, ал 1998-2001 жылдары Иорданиядағы елші болды. Ол сонымен қатар Мемлекеттік департаменттің атқарушы хатшысы, мемлекеттік хатшылар Уоррен Кристофер мен Мадлен Олбрайттың арнайы көмекшісі, АҚШ-тың Мәскеудегі елшілігінде саяси істер жөніндегі министр кеңесшісі, Мемлекеттік департаменттің саясатты жоспарлау басқармасының директоры және бас директорының орынбасары, сондай-ақ президенттің арнайы көмекшісі және АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің Таяу Шығыс және Оңтүстік Азия істері жөніндегі аға директоры қызметтерін атқарды. 2006 жылдың тамызында Бернс Ресейдегі елші ретінде қол қойған дипломатиялық депешада Ресей Мемлекеттік Думасының депутаты және «Дагмұнай» компаниясының бас директоры Гаджи Махачевтің Махачкалада ұлына өткізген әсем тойы туралы толыққанды куәлік берілген. Той екі күнге созылды, оған Чеченстанның басшысы Рамзан Кадыров та қатысты. Депешаның авторларының жанында отырған ФСБ полковнигі олардың шарабына «коньяк» қосуға тырысты, бірақ ФСБ генералы оны тоқтатуға бұйырды. 2015 жылы Бернс Financial Times газетіне берген сұхбатында депешаның «көбінесе оның әріптестері жазғанын» айтты, ал журналист Гидеон Рахман бұл депешаның «комедиялық жазудың шағын классикасы» ретінде танылғанын, оның стилі дипломатиялық депешаға тән емес екенін атап өтті. 2013 жылдың маусым айында Эндрю Кучинс Бернстің Мәскеудегі қызметі туралы: «Бұл қарым-қатынастың күрт нашарлаған кезеңі болды, бірақ оны ресейлік билік кәсіби дипломат ретінде жоғары бағалады» деді. 2013 жылы Бернс пен Джейк Салливан Иранмен құпия екіжақты арна ашып, осы арқылы Иран мен «5+1» тобы арасындағы уақытша келісімге, содан кейін Иранның ядролық келісіміне қол жеткізді. Американдық келіссөзшілер тобының бағытын Бернс анықтады деп хабарланды. Бернс 2008 жылдан бастап президент Джордж Буштің тапсырмасымен ирандық шенеуніктермен құпия кездесулер өткізді. 2013 жылдың сәуір айында «The Atlantic» журналында жарияланған мақаласында Николас Кралев оны «АҚШ-тың сыртқы саясатының ең қиын мәселелеріне» қарсы қолданылған «құпия дипломатиялық қару» деп атады. Бернс 2014 жылы Сыртқы істер қызметінен зейнеткерлікке шығып, кейін Халықаралық бейбітшілік үшін Карнеги қорының президенті болды.

Орталық барлау агенттігінің директоры

2021 жылдың 11 қаңтарында Джо Байден Бернсті Орталық барлау агенттігінің директоры етіп тағайындауды жоспарлап отырғанын мәлімдеді, сондай-ақ Бернс "барлау қызметі саяси емес болуы керек және біздің елмізге қызмет ететін арнайы барлау мамандарының алғыс пен құрметке лайық екеніне" сенім білдірді. 24 ақпанда Сенаттағы растау тыңдалымында оның кандидатурасы жақсы қабылдады. 2 наурызда Сенаттың Барлау комитеті Бернстің кандидатурасын бірауыздан мақұлдап, соңғы дауыс беруге жол ашты. 18 наурызда сенатор Тед Круз (R TX) кандидатураға қарсылығын қайтарғаннан кейін Бернс бірауыздан келісіммен осы лауазымға бекітілді. Ол 19 наурызда Орталық барлау агенттігінің директоры болып ресми түрде ант берді. Ол Қытайдың "интеллектуалды меншікті ұрлау, өз халқын қысымға салу, көршілерін зорлау, әлемдік ықпалын кеңейту және американдық қоғамға ықпал ету үшін" жұмыс істеп жатқанын айтты. 2021 жылдың сәуірінде Байден 2021 жылдың қыркүйегіне дейін Ауғанстаннан АҚШ-тың барлық тұрақты әскерлерін шығару ниетінде екенін мәлімдеді. 2021 жылдың 14 сәуірінде Бернс АҚШ Сенатының Барлау комитетіне "АҚШ және коалиция әскерлері шығарылғаннан кейін маңызды тәуекел бар екенін" айтты, бірақ АҚШ "қабілеттер жиынтығын" сақтайтынын қосты. 2021 жылдың 23 тамызында Бернс Қатардан Ауғанстанға қайтып келген Талибан жетекшісі Абдул Ғани Барадармен Кабулде жасырын кездесу өткізіп, Ауғанстаннан АҚШ әскерін шығарудың 31 тамыздағы соңғы мерзімін талқылады. 2021 жылдың қараша айының басында Бернс Мәскеуге ұшып, Путиннің қауіпсіздік кеңесінің хатшысы Николай Патрушевке АҚШ Путиннің Украинаға толыққанды шабуыл жасауды қарастырып отырғанын жеткізді. Бернс Путин Украинаға шабуыл жасаса, Батыс Ресей үшін ауыр салдарларға әкелетін жауап қайтаратынын ескертті. Сол кездегі Ресейдегі АҚШ елшісі Джон Салливан Патрушевтің Бернстің ескертулеріне мән бермегенін айтты. Вашингтонға оралғаннан кейін Бернс Байденге Путиннің Украинаны басып алуды шешкенін және ресейліктердің жеңіс тез арада болатынына толық сенімді екенін хабарлады. 2022 жылдың 31 наурызында Бернс COVID-19 тестісінде оң нәтиже көрсетті, бұл Ақ үйінде президент Байденмен әлеуметтік арақашықтықты сақтап өткізген кездесуден бір күн кейін болды. 2022 жылдың сәуірінде Бернс Владимир Путиннің Украинадағы Ресейдің сәтсіздіктеріне байланысты "жайсыздық сезімінен" тактикалық немесе "төмен өнімді ядролық қаруды" қолдануға ұшырауы мүмкін екенін ескертті. Сол айда Бернс Сауд Арабиясына барып, тәж принцімен кездесіп, елдегі мұнай өндірісін арттыруды сұрады. Олар сондай-ақ Сауд Арабиясының Қытайдан қару-жарақ сатып алуы туралы да сөз қозғады. 2022 жылдың 31 шілдесінде ол террористік ұйым жетекшісі Айман әл-Зауахириді жойған операцияны басқарды. 2023 жылдың мамырында Бернс Қытаймен қарым-қатынасты жақсарту үшін Қытайға құпия сапар жасады. Хамас пен Израиль арасындағы соғыс басталғаннан кейін Бернс Израильдің тұтқындарын босату үшін Хамаспен келісімге қол жеткізуге тырысты.

Басқалар

Бернстің диссертациясы 1985 жылы «Economic Aid and American Policy Toward Egypt, 1955–1981» деген атпен жарияланды.

Марапаттар

Бернс үш Президенттік ерекше қызмет көрсету сыйлығының және бірнеше Мемлекеттік департамент сыйлығының иегері, оның ішінде үш Министрдің ерекше қызмет көрсету сыйлығы, Министрдің мансаптық жетістіктері сыйлығы, Чарльз Э. Кобб кіші атындағы сауда дамытудағы бастамашылық пен табыс үшін сыйлық (2006), Роберт С. Фрейзердің естелік сыйлығы (2005), Джеймс Клемент Данн сыйлығы (1991). Ол сондай-ақ Қорғаныс департаментінің Ерекше мемлекеттік қызмет көрсеткені үшін сыйлығын (2014), АҚШ барлау қауымдастығының медальонын (2014) және Орталық барлау агенттігінің Агенттік мөрі медалін (2014) алды. 1994 жылы Бернс «Time» журналының «40 жасқа дейінгі 50 ең үміткер американдық көшбасшы» және «40 жасқа дейінгі 100 ең үміткер әлемдік көшбасшы» тізіміне енді. 2013 жылы ол «Foreign Policy» журналының «Жыл дипломаты» атанды. Ол Жамандауға қарсы лиганың Ерекше мемлекет қайраткері сыйлығын (2014), Таяу Шығыс институтының өмірлік жетістіктері сыйлығын (2014) және Америка дипломатия академиясының дипломатиялық жетістіктері үшін Анненберг сыйлығын (2015) алды. Бернс Америка жетістіктері академиясының Алтын тақта сыйлығын (2022) алды. Бернс төрт құрметті докторлық дәрежесіне ие және Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі. Ол сондай-ақ Оксфордтың Сент-Джон колледжінің құрметті профессоры (2012 жылдан бастап).

Жеке өмір

Бернс бұрынғы дипломат және қазіргі БҰҰ OCHA аға лауазымды қызметкері Лиза Картиге үйленген, екі қызы бар. Ол ағылшын, француз, орыс және араб тілдерінде сөйлейді.

Джеффри Эпштейн кездесулері

2023 жылы The Wall Street Journal газеті Бернстің 2014 жылы Джеффри Эпштейнмен үш жоспарланған кездесуі болғанын, олардың қолындағы «құжаттар» мен «күнтізбелерге» сәйкес хабарлады. Ол кезде Бернс мемлекеттік хатшының орынбасары қызметін атқарды, ал Эпштейн 18 жасқа толмаған қызды проституцияға тарту қылмысы бойынша кінәлі деп танылған болатын. The Wall Street Journal бұл күдікті құжаттар мен күнтізбелерді әлі күнге дейін жұртшылыққа жария етпеді.