Кіріспе

Момотаро но Умиваси (桃太郎の海鷲) – 1942 жылы «Гейдзюцу Эйгаша» студиясы түсірген және 1943 жылғы 25 наурызда жарық көрген жапондық анимациялық үгіт фильмі. 37 минуттық бұл фильм толық метражды фильмге жақын болды. 2004 жылы Жапонияда «Кинокуния Шотен» кітап дүкендері желісі ағылшын тіліндегі субтитрлері жоқ DVD нұсқасын шығарды; ал 2009 жылы «Zakka Films» АҚШ-та ағылшын тіліндегі субтитрлері бар нұсқасын шығарды. Жапон Әскери-теңіз министрлігінің ынтымақтастығымен түсірілгені айтылғанмен, шындығында мұндай ынтымақтастық болған жоқ (ресми әскери құпияларға қатысты алаңдаушылық болғандықтан). Дегенмен, Жапон Императорлық Әскери-теңіз флоты фильмді мақұлдады. Жапон халық ертегісіндегі «Шабтай бала» кейіпкері бейнеленген бұл фильм балаларға арналған. Онда Момотаро атты жас жігіт пен алыс Шығыс халықтарын бейнелейтін бірнеше жануар түрлерінен құралған теңіз күштерінің ортақ мақсат үшін күрескен тарихы баяндалады. Перл-Харборға жасалған шабуылды көркемдеп бейнелей отырып, бұл күштер «Онигасима» аралындағы ('Демондар аралы', бұл британдық және американдық әскерін көрсетеді) жын-перілерге шабуыл жасайды. Фильмде Перл-Харбор шабуылынан алынған нақты түсірілімдер де пайдаланылған. 1945 жылы «Момотаро: қасиетті теңізшілер» атты жалғасы шықты, ол жапондық толық метражды анимациялық фильмнің алғашқы үлгісі болды.

Сюжет

Фильм дауылды сулардағы ұшақ тасымалдаушы кемеде, маймылдар, фазандар мен иттің әскерлері ұшақтарын соғысқа дайындап жатқанда басталады. Бірақ бұл жануарлар мінсіз сарбаздар емес; олар көңіл көтеруге ұмтылып, адам сияқты сезімдерге ие болады. Орталықта батыл Момотаро тұр, ол жануарларға бұйрық береді, олар ұшақтарына мініп, көтеріледі. Гавайиға сапар кезінде, жоғалған қозы баланы ата-анасына таба алмауына бір маймыл көмектескеннен басқа, ешқандай оқиға болмайды. Жануарлар келген соң шабуыл басталады. Перл-Харбор портындағы кемелердегі сарбаздар қорқып, қашуға тырысады; айналаға шашыраған көптеген бөтелкелер кейбіреулерінің мас екенін және дұрыс ойлай алмайтынын көрсетеді. Басты сарбаз - ақымақ, семіз және қорқақ. Шабуыл жалғасқанда, маймылдардың бірі американдық ұшақтарды жою үшін құрлыққа түседі. Американдық сарбаз американдық тудың қызыл және көк түсін тітіркеніп, оны ақ желегі ретінде көтеріп береді. Перл-Харбор түтін мен қираған үйінділерге айналады, ал жануарлар мерекелеу үшін ұшақ тасымалдаушы кемеге оралады.

Пропагандалық пайдалану

Жапон үкіметі Момотаро кейіпкерін батыр ретінде пайдаланды, себебі бұл оқиға (Едо дәуірінен бастау алады) Жапонияда Батыс елдеріндегі "Үш шошқа" ертегісімен салыстыратын деңгейде кеңінен танымал болды. Фильмде Момотаро және жануарлар кейіпкерлері ғана емес, сонымен қатар олардың батырлық қасиеттері де бұрыннан мәлім болды. "Сүйкімді кейіпкерлер мен көрнекті шайқас сахналары жапон халқына соғыс туралы фильмдерді еш ойланбастан көруге мүмкіндік берді". Бұған қоса, түпнұсқа әңгімеде Момотаро мен оның серіктері демон мекендейтін аралға сапар шегеді, ал фильмде ол орын американдықтар басып алған Гавайи аралдарымен ауыстырылды, бұл шетелдіктер мен жамандық арасында тікелей байланыс орнатуға мүмкіндік берді. 1942 жылдан 1945 жылға дейін жапон киносының үлкен бөлігін "ұлттық саясат фильмдері" (пропагандалық фильмдер) құрады. "Момотароның теңіз бүркіттері" осы санаттағы өте табысты мысалдардың бірі болды және әсіресе жас балалардың арасында танымал болды. 37 минуттық фильм жақсы қабылданғандықтан, 1945 жылы 74 минуттық "Момотароның құдайлық теңіз жауынгерлері" атты жалғасы шықты. Ешқандай қаза болмайтын, көркем және қызықты жалғасы соғысқа жұмсақ және әділ сезім беру мақсатында жасалды.

Фильмде бейнеленген ұлттық стереотиптер

Попай мультфильмдерінің басты қарсыласы, ойдан шығарылған Блуто кейіпкері, бұл фильмде стереотиптік мас адам ретінде пайда болады. Бұл – Америка Құрама Штаттарын анимациялық фильмдерде бейнелеу үшін американдық мультфильм кейіпкерлерін пайдаланған Оккупациялық елдердің көптеген мысалдарының бірі. Одақтас күштер де өз үгіт фильмдерінде Гитлер, Муссолини, Хирохито императоры, сондай-ақ нацистер мен жапон сарбаздарын қолданған болатын.

Қызықты деректер

Фильмнен екі жыл бұрын 73 минуттық «Принцесса Темір Жеңілшек» қытай туындысы жарық көрген, ол алғашқы азиялық анимациялық фильм деп есептеледі.