Кіріспе

Хорватиядағы миналы алаңдарға шолу. Хорватиядағы миналы алаңдар аумақтың бір бөлігін қамтиды. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, миналы алаңдар (көбінесе «мина болуы күдікті аймақтар» деп белгілі) 45 жерде орналасқан. 17 тамызда шиеленіс Хорватия сербтерінің ашық көтерілісіне ұласты. Югославия Халық Армиясы (JNA) Хорватия полициясының араласуына кедергі келтірді. Көтеріліс негізінен серб халқы көп шоғырланған Далмацияның ішкі аймақтарындағы Книн қаласы маңында, Лика, Кордун және Бановина аймақтарында, сондай-ақ серб тұрғындары көп шығыс Хорватия елді мекендерінде орын алды. Бұл үзіліссіз аймақ кейіннен Серб Крайина Республикасы (СКР) деп аталды. СКР Сербияға қосылу ниетін білдірді, нәтижесінде Хорватия үкіметі оны бөлінген аймақ деп қарады. 1991 жылдың наурыз айына қарай қақтығыс Хорватия Тәуелсіздік соғысы деп белгіленген соғысқа дейін күшейді. Маусым айында Хорватия Югославия тараған кезде тәуелсіздігін жариялады. 1992 жылдың қаңтарына дейін СКР Хорватия талап еткен шекаралар ішіндегі аумақты бақылады. Бұл аумақтың тереңдігі әртүрлі болды және Хорватия бақылауындағы аумақтармен бойымен майдан желісі салынған.

Соғыс уақытында пайдалану

Жер миналарын JNA алғаш рет 1991 жылдың басында, Хорватиядан шығар алдында, әскери казармалар мен басқа да нысандарды қорғау үшін қолданды. Тіпті қала орталықтарында орналасқан JNA нысандары да PROM 1 секіріп тұратын минасы және MRUD бағытталған жекелей минасы сияқты миналарды пайдалана отырып осылай қорғалды. Хорват армиясы (ХВ) және хорват полициясы 1991 жылдың соңында жер миналарын орналастыра бастады, 1992 жылдың басына дейін JNA және RSK армиясының (ARSK) шабуылдарын тоқтату үшін оларға көп жүктеді. Бұл алғашқы миналау участалары аз құжатталған күйінде жасалды. 1992 жылы ARSK майдан шебін қамтамасыз ету үшін миналарды қолдануды күшейтті, бұл негізінен әскер санының шектеулі болуына байланысты болды. Осының салдарынан, ARSK HV шабуылдарын тежеу үшін стационарлық қорғаныс желілерін (қазбалардан, бекіністерден және аз қамтылған қорғанысты қорғауға арналған көптеген миналардан тұратын) салған. Бұл тәсіл RSK аумағының шектеулі тереңдігімен және қорғаныс шебін бұзуды тойтаруға (немесе тоқтатуға) жеткілікті резервтердің болмауымен шартталды, бұл ARSK-ның тереңде қорғану тактикасын қолдана алмағанын білдірді. Миналау участаларының орналасқан жерлерін нашар құжаттау және белгілердің (немесе қоршаудың) жоқтығы өз күштерінің орнатқан миналарынан әскери қызметшілердің жиі жарақаттануына әкелді. Соғыс кезінде шамамен 1,5 миллион жер минасы орналастырылған деп есептеледі. Флеш және Шторм операцияларында қаза болған 224 ХВ қызметкерінің тек 15-і жер минасынан қаза тапты. Сол сияқты, екі шабуылда жараланған 966 адамның тек 92-сі минадан зардап шекті.

Шығындар

2013 жылы Хорватияда 1352 оқиғада 509 адам қаза тауып, 1466 адам жарақат алған. 1991 және 1995 жылдар аралығында, соғыс кезінде және одан кейінгі кезеңде жер миналарынан 557 азаматтық адам қаза тапты. 1996-1998 жылдар аралығында Хорватияда жылына шамамен 100 азаматтық адам жер миналарынан зардап шекті. Соғыс кезінде 1992 жылы миналар салдарынан 57 ХВ әскері қаза тапты немесе жарақат алды. 1995 жылы 169 адам қаза тапты немесе жарақат алды (оның көп бөлігі "Флэш" және "Шторм" операциялары кезінде болды). 1996-1998 жылдар аралығында ХВ миналарды жою операциялары кезінде 7 ХВ инженері қаза тауып, 18-і жарақат алды. Азаматтық құрбандардың арасында 1998 жылдан бері қаза болған 60 мина іздеуші бар. Хорватия миналардан зардап шеккендерге және мина құрбандарының отбасыларына көмек көрсету үшін кең ауқымды жүйені құрды. Бұл көмекке шұғыл және үздіксіз медициналық көмек, физикалық реабилитация, психологиялық және әлеуметтік қолдау, жұмыспен қамту және әлеуметтік интеграцияға көмек, халықты хабардар ету және мемлекеттік қызметтерге қол жеткізу кіреді. Мина құрбандарына қолдау көрсететін мекемелер мен ұйымдарға мемлекеттік органдар мен мемлекеттік емес ұйымдар (ҮЕҰ) кіреді.

Майданды тазарту

Хорватияның Тәуелсіздік соғысының соңында елдің шамамен жартысы жер миналарына күдікті деп есептелді. Соғыс кезінде және одан кейін ХВ инженерлері миналарды жою жұмыстарын жүзеге асырды. 1998 жылдың сәуіріне қарай шамамен аумақ миналардан тазартылды, ал миналау участаларының бастапқы бағасы тексеруден кейін төмендетілді. 2003 жылға қарай Хорватияның барлық аумағы тексеріліп, миналау ауданы қысқартылды. 1998 жылдың мамырынан бастап Хорватияның Минаға қарсы іс-қимыл орталығы минаны жою жоспарларын, жобаларын әзірлеуге, техникалық тексерулер жүргізуге, тазартылған аумақты тапсыруға, минаны жою сапасын қамтамасыз етуге, сарапшылық көмек көрсетуге және минаны жою іс-шараларын үйлестіруге жауапты болды. Минаны жою жұмыстарын 35 лицензиясы бар компания жүзеге асырады, оларда 632 маман және 58 қосымша персонал жұмыс істейді. Компаниялар 681 металл іздегіш, 55 мина роликтері мен мина флейталары және 15 мина іздеу итімен жұмыс істейді. Миналарды тазалау машиналарының арасында DOK ING компаниясы шығарған жергілікті үлгілер де бар. Минаны жоюшылар әр тазартылған шаршы метр үшін €0.50–1.20 немесе айына €800–900 табыс табады. 1998 жылдан бері минаны жоюға мемлекеттік қаржы және қайырымдылық көмек көрсетіліп келеді. 1998 жылдан 2011 жылға дейін қайырымдылық көмек 75,5 миллион еуроны (сол кезеңде минаны жоюға жұмсалған 450 миллион еуроның 17 пайызы) құрады. Көптеген донорлар шетелдік донорлар, соның ішінде үкіметтік емес ұйымдар мен шетелдік үкіметтер (Жапония, Германия, Монако, Люксембург және АҚШ сияқты елдер) болды. Осы кезеңде Еуропалық Одақ та 20,7 миллион еуро көлемінде қаржы бөлді. 2013 жылдан бастап Хорватияның Минаға қарсы іс-қимыл орталығына минаны жоюға жылына шамамен 400 миллион куна (53 миллион еуро) бөлінеді. Бұл Оттава шартында белгіленген жер миналарын жою мерзіміне сәйкес келеді. Хорватияның Минаға қарсы іс-қимыл орталығы миналау участалары туралы ескерту белгілерін күтіп ұстауға (ұрланған белгілерді ауыстыруды қоса) жылына шамамен 500 000 куна (66 600 еуро) жұмсайды. 2022 жылдың 28 шілдесінде Хорватия үкіметі Парламентке 2026 жылға дейінгі Ұлттық Минаға қарсы іс-қимыл бағдарламасының жобасын ұсынды, онда минаға күдікті участақтардағы минаны жою стратегиясы және округтер бойынша аяқталу мерзімі көрсетілген.