Кіріспе

Бенгал бүркіті (Bubo bengalensis), сонымен қатар Үнді бүркіті немесе тас бүркіті деп кеңінен танылған, Үнді субконтинентіндегі таулы және жартасты бұталы ормандарға тән ірі мүйізді бүркіт түрі. Оның реңі қоңыр және сұр түсті, ал мойнында қара ұсақ жолақты ақ дақ бар. Бұрын ол Еуразия бүркітқұлының түршесі ретінде қарастырылған. Көбінесе жұптап кездеседі. Оның құлағындағы терең, дыбысты дауыс таңертең және кешке естіледі.

Таксономия

Bubo bengalensis – 1831 жылы Джеймс Франклин Үндістан субконтинентінің Бенгал аймағынан жиналған сұңқар құстың ғылыми атауы. Ішкі тырнақтары ең ұзын. Саусақтардың соңғы буындары қауырсынсыз. Топтың таксономиясы жоғары деңгейдегі айырмашылықтарға байланысты күрделі. Дементьев алғаш рет B. bengalensis-тің Bubo bubo тобының ішінде жеке түр болу мүмкіндігін қарастырды. Алайда, Чарльз Вори бұл түрдің, сондай-ақ B. ascalaphus-тың да ерекше болып көрінетінін және клиналдық өзгерістің бір бөлігі емес екенін атап өтті. Түс өте әртүрлі, негізгі түсі жоғары жағында қара қоңыр, ал кейбіреулері ақшыл сарғыш. Қара құстарда жолақтар артқы басында және мойнында бірігіп тұрады, ал ақшыл құстарда олар тар болады. Дегенмен, Вори олардың айырмашылықтарына қарамастан, B. b. tibetanus, B. b. hemachalana және B. b. nikolskii сияқты көршілес түрлерден кішірек және түсі жарқырақ екендігімен ерекшеленеді деп көрсетті. Стюарт Бейкер олардың ареалында екі түк пішінінің кездесетінін атап өтті: бірінің арқасы мен иық қауырсындары ақ дақты, ал екіншісінің арқасы мен иық қауырсындарында ақ дақтар аз, ал арқасы, мойны және иық қауырсындарындағы қара жолақтар айқын байқалады. Балапандар екі аптадан кейін ақ жұмсақ түктерімен туады, ол екі аптадан кейін жасөспірімге дейінгі ауысу кезінде біртіндеп ұсақ қауырсынмен алмасады. Шамамен бір айдан кейін олар негізгі ауысудан өтеді және қоңыр түсті жасөспірім қауырсынына ие болады, олардың жоғарғы бөлігі ересектерге ұқсас, бірақ астыңғы бөлігі жұмсақ болады. Ересек құстың толық қауырсыны одан әрі қалыптасады.

Тарату

Олар бұталы және жарық-орташа орманды жерлерде кездеседі, бірақ ең көп Гималай тауларының оңтүстігіндегі және теңіз деңгейінен төменгі Үнді субконтинентінің құрлықтағы тасты жерлердің маңында көрінеді. Ылғалды мәңгі жасыл орман мен өте құрғақ аймақтардан қашық сақталады. Бұталармен жабылған тасты төбелер мен шатқалдар, сондай-ақ өзендер мен ағындардың тік жағалаулары ең ұнаған жерлері. Ол күнін бұтаның немесе тастың көлеңкесінде, немесе ауылдарға жақын орналасқан үлкен манго немесе осыған ұқсас қалың жапырақты ағаштарда өткізеді.

Мінез-құлық және экология

Екі ноталы, терең дыбысты шақырулары ерекше, аталықтар осы "ұзақ шақыруларын" көбелек маусымында, көбінесе кешкі уақытта жасайды. Шақырудың ең жоғары қарқыны ақпан айында байқалады. Жастардың құстары тікшелер шығарып, сыбырлап, қанаттарын жайып, өздерінен үлкен көрінуге тырысады. Ұялаған ересектері ұяға жақындаған кез келген жыртқышқа (адамдар да оның ішінде) зиян келтіруге ұшырайды. Жылдың көп бөлігінде олардың тамағы кеміргіштерден тұрады, бірақ құстар көбінесе қыс айларында ауланады. Құстардың жемтігіне франколиндер, көгершіндер кіреді. Пондичерриде жүргізілген зерттеуде Tatera indica, Golunda ellioti, Rattus sp., Mus booduga және Bandicota bengalensis кеміргіштері анықталды. Ұшқыш түлкілер де олардың жеміне айналады. Пакистанда Nesokia indica олардың тамақтануында маңызды рөл атқарады. Индиялық қоянның (Lepus nigricollis) мөлшеріндегі сүтқоректілерді де аулауға болады. Пакистанда Lepus capensis және Eupetaurus cinereus түрлерін де аулаған. Кеміргіштермен қоректенгенде, олжасын жұтып қоймай, жыртып жейді. Ересектер күніне шамамен 61 грамм жем жейді. Ұялау маусымы қарашадан сәуірге дейін созылады. Жұмыртқалары үш-төрт дана болып, кремі түсті, кең, дөңгелекше, тегіс жұмыртқа қабығынан тұрады. Олар шөпсіз топыраққа, жер бетіндегі жардың жиегіне немесе жазық жердегі бұтаның астына салынады. Ұялау орны жыл сайын қайта пайдаланылады. Жұмыртқадан шамамен 33 күннен кейін балапандар шығады және олар алты айға жуық ата-аналарына тәуелді болады.

Мәдениетте

Бұл ерекше бет пішіні, ірі алға қараған көздері, мүйіздері және терең, құлақты жартатын дауысы бар үлкен соу көптеген сенім-болымдармен байланысты. Басқа көптеген ірі соулар сияқты, бұл да жаман ниетті құс саналады. Егер оның дауысы үйдің үстінен естілсе, онда ол үй иесінің өлімін болжайды деп есептейді. Осы құстарды ұстау және өлтіруге байланысты бірнеше дәстүрлер тіркелген. Салим Али оларға қатысты көптеген сенімдерді атап көрсетті, бірақ екеуі ерекше кең таралғанын айтты. Бірі – егер құсты бірнеше күн аштырып, содан соң ұрса, ол адам сияқты сөйлеп, азаптаушының болашағын болжайды немесе оған байлық әкеледі. Ал екіншісі – құсты өлтіріп, өзенге тастағанда жылан сияқты ағысқа қарсы қозғалатын бақытты сүйекті табу үшін жасалады.