Кіріспе

Исландиядағы католик шіркеуі – католик шіркеуінің бір бөлігі және Рим папасының рухани жетекшілігінде. Аралға Рейкьявик епархиясы арқылы қызмет көрсетіледі, ол жеті приходтан тұрады. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, епархияның басшысы – епископ Давид Бартимей Тенсер. Епархия тікелей Ватиканға бағынышты.

Статистика

2022 жылы Исландияда 14 723 католик бар, олардың ішінде 6 епархиялық дін қызметкері, 9 діни орденнің дін қызметкері және 38 діни ордендегі қарындас бар. Католиктер Исландия халқының 3,91% құрайды. Рейкьявик епархиясы бүкіл Исландияны қамтиды. Епархияда Рейкьявик қаласындағы Христос Королі соборы (Dómkirkja Krists Konungs) және елдің ірі қалаларындағы бірнеше кіші шіркеулер мен шағын ғибадатханалар бар.

Реформацияға дейінгі кезең

Исландияның ең алғашқы тұрғындарының бірі – папар деп аталатын ирланд монахтары еді. Дегенмен, шағын халық VIII және IX ғасырларда скандинавиялықтардың көшіп келуімен басылып қалды, олардың көпшілігі шартты түрде германдық дін деп аталатын сенімді ұстанды. Континенттік миссионерлердің ықпалы және норвегиялық корольдің қысымы арқылы Исландия 999/1000 жылдары ресми түрде христиан дініне көшті, бірақ Исландияның христиандануы, Скандинавияның қалған бөлігі сияқты, ұзақ процесс болды, ол ресми түрде дін өзгеруден бұрын басталып, одан кейін де жалғасты. Реформацияға дейін Исландияда екі дін аймағы болды: Скалхолт дін аймағы (бірінші епископы – Ислейфур Гиссуарсон, 1056 жыл) және Холар дін аймағы (бірінші епископы – Бл. Йон Огмундссон, 1106 жыл).

Реформация

Протестанттық реформация кезінде Исландия католицизмді лютерандыққа алмастырды. Екі адам, Оддур Готскалькссон мен Гиссур Эйнарссон, Мартин Лютердің ізбасарлары болды және көп ұзамай жақтастарын жинады, әсіресе Дания мен Норвегия королі Кристиан III лютерандық дінді қабылдап, өз мемлекетінде осы өзгерістерді күштеңдіре бастағаннан кейін. Бұл аралда қарсылық пен азаматтық соғысқа алып келді. Скалхольт және Холардың католик епископтары Йон Арасон мен Огмундур Палссон Исландиядағы реформацияны ілгерілетуге патшаның тырыстарына қарсы шықты. 1541 жылы Дания билігінің өкілдері Палссонды елден қуды, бірақ Арасон күресуге шешім қабылдады. Реформацияға қарсылық 1550 жылы Дади Гудмундссон басқаратын патшалық күштер Саудафел шайқасында жеңіске жеткеннен кейін Арасон тұтқындалғанда тоқтап қалды. Арасон мен оның екі ұлы 1550 жылдың 7 қарашасында Скалхольтте басылып өлтірілді. Осының салдарынан католицизмге тыйым салынды және шіркеу мүлкі Исландия билеушілерінің меншігіне өтті. Латын тілі 1686 жылға дейін Исландия лютеран шіркеуінің ресми тілі болып қала берді. Католик терминологиясының және басқа да сыртқы элементтердің көп бөлігі сақталғанымен, лютерандық үйретім католик доктринасынан айқын ерекшеленді. Дінін өзгертуден бас тартқан католиктер эмиграцияға мәжбүр болды. Көбі Шотландияны эмиграция орны ретінде таңдады. Католик дін қызметкерлері Исландияда үш ғасырдан астам уақыт бойы тыйым салынды.

Жаңғыру

Католик шіркеуі 1855 жылғы 8 желтоқсанда Солтүстік полюстің Апостольдық префектурасын (Praefectura Apostolica Poli Arctici) құрды, оған Исландия да кірді. Бірнеше жыл өткен соң, екі француз дін қызметкері Бернар Бернард (1821–1895) және Жан Батист Боден (1831–1875) тиісінше 1857 және 1858 жылдары Исландияға келді. Олар қиын жағдайға тап болды, ал 1862 жылы Бернард елден кетіп, Боден 1875 жылға дейін қызметін жалғастырды. 1869 жылғы 17 тамызда Папа Пий IX Данияның Апостольдық префектурасын құрды, оған Исландия да енді. 1874 жылы дін бостандығы заңмен бекітілді. Біраз үзілістен кейін католик миссионерлік жұмысы қайта жанданды, ғасыр соңында шіркеу, мектеп және тіпті қарындастар басқаратын аурухана ашылды. Бұрынғы юрисдикция 1892 жылғы 15 наурызда Данияның Апостольдық викариатына айналды. Содан кейін арал католик шіркеуі үшін тәуелсіз бірлікке айналды, алдымен 1923 жылғы 23 маусымда Исландияның Апостольдық префектурасы ретінде, содан кейін, көп ұзамай, 1929 жылғы 6 маусымда Исландияның Апостольдық викариаты ретінде. 1968 жылғы 18 қазанда бұл ұйым Рейкьявик епархиясына дейін жетілді. Католиктердің саны аз болғанымен, 1950 жылы шамамен 450 болса, 2004 жылы 5 590-қа жетті, ал осы кезеңде халық саны 140 000-нан 290 000-ға өсті. ХХ ғасырда Исландияда католик дініне өткен бірнеше белгілі, кейде уақытша адамдар болды. Халлдор Лакснесс бір кезде католик болған. Бұл ұзаққа соқпаса да, оның католик кезеңі қазіргі исланд әдебиетіндегі орнына байланысты маңызды. Исландиялық католик жазушылардың ең тұрақтысы – Йон Свейнссон. Ол 13 жасында Францияға көшіп, иезуит болды. Ол өмірінің соңына дейін Иса қоғамында қызмет етті. Ол балалар кітаптарының авторы ретінде танымал болды (бірақ исланд тілінде жазбады) және тіпті исланд пошта маркасында да бейнеленді. 1989 жылы Папа Иоанн Павел II Исландияға сапар жасады. Бүгінде, негізінен протестант елдегі Исландияда католиктердің саны халықтың 3,81% құрайды және елдегі екінші ірі конфессия болып табылады. Рейкьявик епархиясы бүкіл Исландияны қамтиды. Рейкьявик қаласында Мәсіх Патша соборы (Dómkirkja Krists Konungs) және ірі қалаларда бірнеше кіші шіркеулер мен капеллалар бар. Рейкьявик епископы Скандинавия епископтары конференциясына қатысады. Католиктердің көп бөлігі Орталық Еуропа мен Филиппиннен келген иммигранттар; оларды есепке алмағанда, католиктер халықтың шамамен 1% құрайды, иммиграция күрт өскенге дейін осы көрсеткіш сақталды. 2017 жылғы 17 маусымда епископ Тенсер басқаруымен Рейдарфьёрдурда жаңа католик шіркеуі салтанатты түрде ашылды. Ғимарат Словакия католик шіркеуінің сыйы болды. Шіркеу Словакияда ағаштан салынды, бөлшектелді, Рейдарфьёрдурға жеткізіліп, қайта құрастырылды. Словакия премьер-министрі Роберт Фико салтанатқа қатысты.