Кіріспе

Құс түрі

Шығыс тікенек (Acanthorhynchus tenuirostris) – Австралияның оңтүстік-шығысында орман және орманды аймақтарда, сондай-ақ Канберра, Сидней, Мельбурн, Аделаида және Хобарт қалаларының қалалық аймақтарындағы бақтарда кездесетін балжегіштердің бір түрі. Оның ұзындығы шамамен 15 см, ерекше қара, ақ және кәдімгі қоңыр түсті қауырсыны, қызыл көзі және ұзын, төмен қарай иілген мүсігі бар.

Таксономия

1801 жылы ағылшын орнитологы Джон Латем алғаш рет Certhia tenuirostris деп сипаттаған, ол кішкентай Acanthorhynchus туысының мүшесі, оның екінші өкілі – Батыс Австралияның батыс тікұяқты құсы (western spinebill). Туыстың атауы грек тілінен аударғанда "тікұяқты құс" дегенді білдіреді, атап айтқанда acantho /ακανθο "тікен" және rhynchos /ρυνχος "мүңкі". Оның түрлік атауы латын тілінен алынған tenuis "тар" және rostrum "мүңкі" сөздерінен тұрады. Басқа ағылшынша атаулары: тікұяқты балжегіш және инелік құс немесе аяқ киімшінің инелік құсы. Шығыс тікұяқты құстың көп түрлері бар, олар A. t. cairnsensis, A. t. dubius, A. t. halmaturinus және номинативті A. t. tenuirostris түрлерінен тұрады. Шығыс тікұяқты құсы, жақын туыс батыс тікұяқты құсымен бірге, супервид құрайды. Ғалымдар екі туыс түрдің ортақ ата-бабадан тарағанын айтады, олардың бұрын кең таралған популяциялары климаттың өзгеруі салдарынан бөлініп кетті. Бұрынғы шөлдену кезеңінде, олардың ата тегі континенттің оңтүстік-батыс және оңтүстік-шығыс бөліктеріндегі паналық жерлерге шегініп, қазіргі екі тікұяқты құс түріне эволюцияланды. Жақында жүргізілген ДНК зерттеулері екі тікұяқты құстың барлық басқа балжегіштерге туыс келетін кладқа жататынын көрсетті.

Сипаттама

Еркек шығыс омыртқалы құсы ұзын, ұзын, жіңішке, төмен қарай иілген қара мүңкісі, қара басы, ақ тамағы және кесті қызыл ирисі бар. Мойны қоңыр-қызыл, арқасы сұр қоңыр, ал құрсағы ақшыл-қызыл түсті. Оның дауысы – айқын, жоғары, тікелей үзілісті "чип-чип-чип" деп келетін дыбыс, кейде ұзақ уақыт бойы қайталанады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Шығыс тікенекшілдер Солтүстік Квинслендтегі Куктаун аймағынан бастап, Ұлы Бөлу жотасының шығысы арқылы Оңтүстік Жаңа Оңтүстік Уэльс, Виктория және Оңтүстік Австралияның шығысындағы Флиндерс жоталарына дейін, сондай-ақ Тасманияның барлық аймақтарында құрғақ склерофилл ормандары, бұталы жерлер мен құнарлы далаларда таралған. Олар өте бейімделгіш, сондықтан жеткілікті өсімдігі бар және жасыруға, сонымен қатар тамақ көзіне мүмкіндік беретін қалалық бақтарда да кездеседі.

Өсіру

Ұрықтану маусымы тамыздан қаңтарға дейін созылады, осы кезеңде бір немесе екі балапан өрбітеді. Ұясы – шөп пен қабық жолақтарынан тоқу арқылы жасалған, қауырсын мен жұмсақ өсімдік талшықтарымен төселген, терең, тостаған тәрізді құрылым. Ол кішкентай бұталы ағаш немесе бұтаның шанышқысында, жерден жоғары ілінген. Аналығы 13-16 күнге дейін жұмыртқаларды күтіп, одан кейін балапандар шығады. Екі ата-ана да балапандарды тамақтандырып, ұядан нәжіс қалдықтарын шығарып тастайды.

Диета

Шығыс бұршаққұйрығы көптеген өсімдіктердің нектарымен қоректенеді, оның ішінде эвкалипт гүлдері, Amyema spp., Epacris longiflora, Banksia integrifolia, Lambertia formosa және Grevillea speciosa, сондай-ақ шағын жәндіктер мен басқа омыртқасыздар. 1982 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльстің солтүстік-шығысындағы Жаңа Англия ұлттық паркінде жүргізілген зерттеуде Банксиа спинулоза гүлдей бастаған кезде құстардың көптеп келуі байқалды. Олар фуксия сияқты шетелдік өсімдіктерден де қоректенеді. Гүлденудің мол кезеңдерінде нектар өндірісі азаятын уақыттар болуы мүмкін, және шығыс бұршаққұйрығы осы уақытша тапшылыққа нектар өндірісі жоғары кезеңдерде май жинап, тамақтануға жұмсалатын уақытын ұзарту арқылы немесе күндізгі метаболизмінің қарқынын түнгі деңгейге дейін төмендету арқылы бейімделеді.