Теодор Турке де Майерн: Франция және Англия корольдерінің дәрігері
Théodore de Mayerne
Теодор Турке де Майерн (1573-1655) – Франция мен Англия корольдарын емдеген, Параксельс теориясын дамытқан Женевалық дәрігер. Биографиясы, отбасы, білімі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Женевада туған дәрігер (1573–1655)
Genevan born physician (1573–1655)
Теодор Турке де Майерн (28 қыркүйек 1573 – 22 наурыз 1655) – Франция және Англия патшаларын емдеген, Парацельс теориясын дамытқан Женевада туған дәрігер.
Sir Théodore Turquet de Mayerne (28 September 1573 – 22 March 1655) was a Genevan born physician who treated kings of France and England and advanced the theories of Paracelsus.
Жас дәрігер
Майерн Женева қаласында гугеноттар отбасында дүниеге келді. Оның әкесі – протестант француз тарихшысы, ол Сент-Бартоломей күніндегі қырғыннан кейін Лион қаласынан қашып кеткен еді, ал құдасы – Теодор Беза. Майерннің бірінші әйелі – Маргарет де Боэтслер, олардан үш бала дүниеге келді. Майерн алдымен Женевада, содан кейін Гейдельберг университетінде оқыды. Кейін ол Монпельеге медицина оқуға барып, 1596 жылы бітіріп, 1597 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Оның диссертациясы медицинада химиялық препараттарды қолдануды қорғады, бұл Жозеф дю Чесннің жетекшілігімен жасалды; бұл оның Парацельс теорияларына деген қызығушылығының алғашқы көрінісі болды. 1599 жылдың мамыр айында Майерн Бретаньде өте беделді угенот ақсүйекі Анри де Роханмен бірге Еуропаға саяхат жасады, Германия, Италия, Богемия, Нидерланды, Англия және Шотландияны аралады. 1600 жылдың қазан айында Лондонға келгенде Рохан мен Майерн королева Елизавета I-нің сарайында қабылданып, ал 1600 жылдың қараша айында Эдинбургке жеткенде король Джеймс VI оларды қабылдады, содан кейін 1601 жылдың басында Францияға оралды. Өзінің қатаң кальвинистік көзқарастарына қарамастан, Майерн Германия мен Италиядағы саяхаттарында көрген көптеген өнер туындылары мен архитектураға қатты әсерленді, әсіресе Альбрехт Дюрердің картиналары мен Бавария герцогының Мюнхендегі Кунсткамері оған ұнады.
Mayerne was born in a Huguenot family in Geneva, Republic of Geneva. His father was a Protestant French historian who had fled Lyon following the St. Bartholomew's Day Massacre and his godfather was Theodore Beza. Mayerne's first wife was Marguerite de Boetslaer and they had three children. Mayerne studied first in Geneve and later moved to the University of Heidelberg. Later he moved to Montpellier to study medicine, graduated 1596 and received his doctorate in 1597. His dissertation defended the use of chemical remedies in medicine, under the guidance of Joseph du Chesne; this was the first intimation of his interest in Paracelsian theories. In May 1599, Mayerne joined Henri de Rohan, a Huguenot nobleman very powerful in Brittany, on his grand tour of Europe, visiting Germany, Italy, Bohemia, the Netherlands, England, and Scotland. During their visit to London in October 1600, Rohan and Mayerne were received by Queen Elizabeth I at her court, and in November 1600, when they reached Edinburgh, they were received by King James VI, before returning to France in early 1601. Despite his austere Calvinism, Mayerne greatly admired the many works of art and architecture he saw in his travels in Germany and Italy, especially liking the paintings of Albrecht Dürer and the Kunstkammer in Munich of curios kept by the Duke of Bavaria.
Париж жылдары
Майерне Парижге көшіп, анатомия және фармациядан дәріс берді, сондай-ақ медициналық практика ашты. Ол осы кезде Парацельс ұстанымдарын қолдап, көптеген химиялық емдеулерді пайдалана бастады. Ол пациенттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жүргізді, соның ішінде 1605 жылы гонореямен ауырған Арман дю Плесси, кейін кардинал Ришелье болған пациенттің жазбалары да бар еді. 1600 жылы француз корольдік дәрігері Жан Рибит де ла Ривьер (1571–1605) оны король Генрих IV-нің жеке дәрігері, штатты дәрігері қызметіне ұсынды. Оның басқа да ізденістері сәтсіз аяқталды, себебі ол католик емес еді және француз дәрігерлерінің көпшілігі әлі де Галеннің қағидаларын ұстанды. 1603 жылы ол Париж Медициналық факультетіне өз ұстанымдарын жақтауға тырысты, оның көзқарастары Галендік және Гиппократтық қағидаларға қайшы емес екенін мәлімдеді. Олардың қарсылығына қарамастан, ол корольдің құрметін сақтап қалды, ол оны герцог де Роханмен бірге Германия мен Италияға дипломатиялық миссияларға саяхаттауға тағайындады. Король Майернені өзінің бас дәрігері етіп тағайындағысы келгенде, патшайым бұл шешімге қарсы болды, өйткені Майерн католицизмге өтуден бас тартты. Майерн 1606 жылға дейін төменгі лауазымында қызмет етті, содан кейін оны басқа дәрігерге сатты. Осы уақытта ол ду Чеснемен және оның айналасында қалыптасқан герметиктер тобымен байланысын жалғастырды. Парацельсқа табынушылар Зороастр мен Гермес Трискегистті қамтыған мифтік Платонға дейінгі табиғат философтарының, «prisci theologi» деп аталатын даналығын қайта жаңғыртуға сенді. Олардың тәжірибелерінің алхимиялық сипаты Париж университетіндегі галенистердің наразылығын тудырды. Сол жылы ол шақыру бойынша Англияға қысқа мерзімге сапар шегіп, Джеймс I-мен кездесті. Ол Дания королевасы Аннаның дәрігері болды және 1606 жылдың 8 сәуірінде Оксфордта тіркелді. Ол келесі жылдарды Францияда өткізген болуы мүмкін.
Mayerne moved to Paris, lectured on anatomy and pharmacy and founded a medical practice. By that time he had begun to support the views of Paracelsus and used many chemical remedies. He kept detailed notes about his patients, among them Armand du Plessis, later Cardinal Richelieu, whom he treated for gonorrhea in 1605. In 1600 French royal physician Jean Ribit de la Rivière (1571–1605) sponsored him to become one of the personal physicians, physician in ordinary, of the king Henri IV. His other pursuits were thwarted because he was not a Catholic and because most French physicians still followed the principles of Galen. In 1603 he tried to support his views to Medical Faculty of Paris, stating that his views were not opposed to Galenic and Hippocratic principles. Despite their opposition, he retained the favour of the King, who appointed him to travel with the Duc de Rohan in his diplomatic missions to Germany and Italy. When the King intended to make Mayerne his first physician, the queen opposed the decision because Mayerne refused to convert to Catholicism. Mayerne continued in his lower post until 1606 when he sold it to another physician. At this time he continued his association with du Chesne and the circle of Hermeticists that had grown up around him. These devotees of Paracelsus believed they were reviving the wisdom of the mythical pre Platonic natural philosophers men known as the prisci theologi that included Zoroaster and Hermes Trismegistus. The alchemical nature of their experiments was greatly resented by Galenists at the University of Paris. In the same year he briefly visited England by invitation and met James I. He became a physician of Anne of Denmark and was incorporated at Oxford on April 8, 1606. He probably spent the following years back in France.
Англиядағы өмір
1610 жылы Генрих IV өлтірілгенде Майерн тағы да шақырумен Англияға көшті. 1611 жылы ол Джеймс I және оның патшайымының бас дәрігері болды, Мартин Шёнердің орнын иеленді. Ол сондай-ақ король сарайының көптеген мүшелерін, соның ішінде сэр Роберт Сесилді және Уэльс принці Генри Фредерикті емдеді. Оның осы екі тұлғаны сәтті емдеуге келмегені, сонымен қатар сэр Томас Оверберидің өліміне байланысты туған дау-дамағлға жақындығы Англиядағы алғашқы жылдарына әсер етті. Дегенмен, ол кейде Францияға дипломатиялық миссиялармен жіберілді. 1616 жылы Майерн Корольдік дәрігерлер колледжінің мүшесі болып сайланды. Ол Аптекагерлер қоғамына базардан тәуелсіз патшалық жарғы алуға көмектесті және Дистилляторлар компаниясын құруға атсалысты. 1624 жылы ол рыцарь атағын алды. Келесі жылы ол Швейцарияға қысқа сапар жасады, онда ол барон Обонне атанған еді. Майерн 1625 жылы I Карл таққа отырғаннан кейін бас дәрігер лауазымын сақтап қалды. Генриетта Марияның денсаулығына қатысты алаңдаушылықтар болды, сондықтан 1627 жылдың шілдесінде ол Нортгемптонширдегі Веллингбороның шипалы суларына Майернмен бірге сапар шекті. Ол дәріханалардың нақты ауруларға қандай емдер ұсыну керектігін көрсететін алғашқы ресми фармакопеяны жасауға сәтті көмектесті. Ол протестант Англиясында католик Франциясына қарағанда оңай енгізілетін химиялық емдік заттарды қосты. 1628 жылы оның әйелі қайтыс болды, ал 1630 жылы ол Елизавета Иоахимиге үйленді. Олардың бес баласы болды, бірақ оның бірінші некесінен туған жалғыз қызы Мари ересек жасқа жетті. Осы шамада ол Оливер Кромвеллді түрлі физикалық және эмоционалдық симптомдармен, соның ішінде ауыр депрессиямен емдеді. 1630 жылғы обаға жауап ретінде ол тегін корольдік ауруханалар, білікті шенеуніктер және реттеуші билікпен жабдықталған орталықтандырылған «Денсаулық сақтау кеңсесін» құруды ұсынды. Англия азамат соғысы кезінде Майерн Лондондағы тәжірибасында жасырын өмір сүрді және парламенттің құрметін сақтады. 1649 жылы I Карлдың өлім жазасын алғаннан кейін ол II Карлдың номиналды дәрігері болды, бірақ көп ұзамай Челсиге зейнетке шықты. Майерн 1654 немесе 1655 жылдың 22 наурызында Челсиде қайтыс болды. Ол отбасының көп бөлігімен бірге Сент-Мартин-ин-зе-Филдс шіркеуіне жерленді, ал оның крещені баласы сэр Теодор де Во оған ескерткіш орнатты. Де Во кейінірек 1690 жылы «Практика Медика» кітабында Майерннің медициналық жазбаларын жариялады.
When Henri IV was murdered in 1610, Mayerne moved to England, again by invitation. In 1611 he became first physician of James I and his queen, succeeding Martin Schöner. He also treated most members of the royal court, including Sir Robert Cecil and Henry Frederick, Prince of Wales. His inability to successfully treat those two individuals, together with his closeness to the scandal surrounding the murder of Sir Thomas Overbury coloured his first years in England. Nevertheless, he was sometimes sent on diplomatic missions to France. In 1616 Mayerne was elected a Fellow of the Royal College of Physicians. He helped the Society of Apothecaries to obtain a royal charter separate from the Grocers and helped to found the Company of Distillers. He was knighted in 1624. Next year he briefly visited Switzerland, where he had become Baron Aubonne. Mayerne retained his post as a first physician after the accession of Charles I in 1625. There were fears over the health of Henrietta Maria, and in July 1627 she travelled with Mayerne to take the medicinal spring waters at Wellingborough in Northamptonshire. He successfully championed the effort to produce the first official pharmacopoeia, which would specify treatments that apothecaries should provide for specific ailments. In this he included chemical remedies, which were easier to introduce in Protestant England than in Catholic France. In 1628 his wife died and in 1630 he married Elizabeth Joachimi. They had five children but only one daughter Marie from his first marriage survived to adulthood. At about this time he treated Oliver Cromwell for a variety of physical and emotional symptoms, including a severe depression. In response to the Plague of 1630, he suggested the institution of a centralized 'Office of Health', with free royal hospitals, trained officials, and regulatory power. During the English Civil War Mayerne kept a low profile in his practice in London and retained the favour of the parliament. After the execution of Charles I in 1649, he became nominal physician to Charles II but soon retired to Chelsea. Mayerne died at Chelsea on 22 March 1654 or 1655. He was buried in St Martin in the Fields with most of his family and his godson Sir Theodore des Vaux sponsored a monument for him. Des Vaux later published Mayerne's medical notes in the book Praxis Medica in 1690.
Мұра
Майерне 1620 және 1646 жылдар аралығында суретшілермен (және басқалармен) болған әңгімелер негізінде «де Майерне қолжазбасын» құрастырды. Қолжазбаға Рубенс, ван Дейк, Митенс, Пол ван Сомер және Корнелиус Джонсонның үлесі кірді. Оның мүлігінде көптеген медициналық қолжазбалар болды, оның ішінде пациенттері туралы толық жазбалар, олардың көп бөлігі латын және француз тілдерінде жазылған; оның пациенттері Джон Доннан Оливер Кромвельге дейін болды. Оның құжаттары Корольдік дәрігерлер колледжінде сақталады. Оның медицинаны басқаруға тигізген әсері, соның ішінде Англияда әлеуметтік медицинаның алғашқы ұсынысы және химиялық емдеулерді стандартизациялау кеңінен мойындалды. Оның «Парацельс» көзқарасы, әлемді «пайдалануға дайын химиялық құпияларға толы» деп қарады, оны Шотландиядағы көмір шахталарын жақсарту, Еуропадағы қорғасын шахталарын қайта ашу және устрица орындарын монополиялау жобаларын жасауға итермеледі. Ол химиялық және физикалық тәжірибелер жүргізді, пигменттер мен косметика жасады, каломельді медициналық қолдануға енгізді және қара жуынды (lotio nigra) ойлап тапты. Бұл оны тамаққа қызықтырды, және ол кейінірек семіздікке ұшырады. 1634 жылы ол жәндіктер туралы алғашқы трактаттардың біріне кіріспе жазды және оны редакциялады (әдетте Томас Мафетке жатқызылады), Insectorum, sive minimorum animalium Theatrum: Olim ab Edoardo Wottono, Conrado Gesnero, Thomaque Pennio inchoatum: Tandem Tho. Moufeti Londinâtis operâ sumptibusque maximis concinnatum, auctum, perfectum: Et ad vivum expressis Iconibus suprà quingentis illustratum. Londini ex Officinâ typographicâ Thom. Cotes. Et venales extant apud Benjam. Allen, in diverticulo, quod Anglicè dicitur Popes head Alley. 1701 жылы Джозеф Браун Майерненің латын тіліндегі жазба кітаптарының басылымын жариялады, онда бірнеше сарайлықтарға жасалған медициналық емдеулердің егжей-тегжейлі сипаттамасы, ханзада Генридің соңғы ауруына қатысты құжаттар және Даниялық Аннамен және Генриетта Мариямен кеңесулерінің журналы бар. Бұл басылым кейбір аспектілерде сенімсіз және шатастыратын тыныс белгілерімен толтырылған.
Mayerne compiled the so called 'de Mayerne manuscript' between 1620 and 1646 based on conversations with painters (and others). The manuscript includes contributions from Rubens, van Dyck, Mytens, Paul van Somer, and Cornelius Johnson. His estate included copious amount of medical manuscripts, including detailed notes about his patients, most of it in Latin and French; his patients ranged from John Donne to Oliver Cromwell. His papers are kept in the Royal College of Physicians. His influence on the administration of medicine including the first suggestion of socialized medicine in England, and the standardisation of chemical cures, has been widely recognised. His 'Paracelsian' outlook, which viewed the world as 'abounding in chemical secrets waiting to be exploited', led him to devise projects to enhance Scottish coal mines, to reopen lead mines in Europe and to monopolize oyster beds. He made chemical and physical experiments, created pigments and cosmetics, introduced calomel to medical use and created black wash (lotio nigra). It also led him to an interest in cooking, and he grew obese in later years. In 1634, he wrote the introduction for and edited one of the first treatises ever published on Insects (usually attributed to Thomas Muffet), under the title Insectorum, sive minimorum animalium Theatrum: Olim ab Edoardo Wottono, Conrado Gesnero, Thomaque Pennio inchoatum: Tandem Tho. Moufeti Londinâtis operâ sumptibusque maximis concinnatum, auctum, perfectum: Et ad vivum expressis Iconibus suprà quingentis illustratum. Londini ex Officinâ typographicâ Thom. Cotes. Et venales extant apud Benjam. Allen, in diverticulo, quod Anglicè dicitur Popes head Alley. In 1701 Joseph Browne produced an edition of Mayerne's Latin casebooks which includes details of medical treatments given to several courtiers, documents concerning the final illness of Prince Henry, and a journal of his consultations with Anne of Denmark and Henrietta Maria. The edition is some respects unreliable with misleading punctuation.