Кіріспе
Пуэрто-Плата қаласы, ресми түрде Сан-Фелипе-де-Пуэрто-Плата деп аталады, Доминикан Республикасындағы ірі жағажайлық қала және Пуэрто-Плата провинциясының астанасы. Қала маңызды сауда порты болып табылады. Пуэрто-Платада Плайя-Дорада және Коста-Дорада сияқты курорттар орналасқан, олар қаланың шығысында жатыр. Қалада 100 000 қонақүй орыны бар. Кариб теңізіндегі алғашқы әуе трамвайы Пуэрто-Платада орналасқан, онда келушілер 793 метрлік (2600 фут) биіктіктегі Пико-Изабель-де-Торрес тауына көтеріле алады. Қаланың тарихы 16 ғасырдың басына дейін жетеді, осы кезде испан отарлаушылары аймақта шағын отарлық елді мекен құрған. Санто-Доминго генерал-капитандығының алғашқы онжылдықтарында бұл елді мекен аралдың негізгі сауда және теңіз порты болып есептелді. 1605 жылы Испанияның Филипп III-нің бұйрығымен ағылшын қарақшылары мен пираттардың шабуылдарын тойтару мақсатында елді мекен толықтай жойылды; жүз жыл өткен соң, қала Канар аралдарынан келген фермерлермен қайта қоныстанды. 1822 жылдан 1844 жылға дейін қала Гаитидің бақылауында болды. 1844 жылдан бастап республика кезеңі басталды, осы кезде қала теңіз және сауда дамуын жаңартты. 1865 жылдан бастап қазіргі Пуэрто-Плата қаласы салына бастады. Осының нәтижесінде қаланың көптеген ғимараттары Виктория стилінде салынған. 19 ғасырдың соңына қарай Пуэрто-Плата мәдени, әлеуметтік, теңіз және экономикалық дамуымен маңызды қалаға айналды.
Puerto Plata, officially known as San Felipe de Puerto Plata, is a major coastal city in the Dominican Republic, and capital of the province of Puerto Plata. The city is a major trading port. Puerto Plata has resorts such as Playa Dorada and Costa Dorada, which are located east of the city proper. There are 100,000 hotel beds in the city. The first aerial tramway of the Caribbean is located in Puerto Plata, in which visitors can ride up to the Pico Isabel de Torres, a 793 meter (2600 foot) high mountain within the city. The city’s history dates back to the early 16th century, when Spanish colonists founded a small colonial settlement in the region. During the first decades of the existence of the Captaincy General of Santo Domingo, the settlement was considered the main commercial and maritime port of the island. In 1605, it was depopulated and destroyed by order of Philip III of Spain to counter raids by English privateers and pirates; a hundred years later, the city was repopulated with farmers from the Canary Islands. From 1822 to 1844 the city was under Haitian control. From 1844 on began the period of the republic, in which the city began to recover its maritime and commercial boom. Beginning in 1865, the current Puerto Plata began to be built. This explains the Victorian style of much of its current architecture. By the end of the 19th century, Puerto Plata had become important for its cultural, social, maritime, and economic development.
География
Қала теңізден тік көтеріліп, порттан дерлік толық көрінеді. Солтүстігінен Атлант мұхиты, оңтүстігінен және оңтүстік-батысынан Изабел де Торрес төбесімен шектеседі. Қаланың төңірегіндегі шағын шығанақ табиғи бейіт береді. Пуэрто-Плата – солтүстік жағалаудағы ең ірі қала. Оның құрамына мыналар кіреді: Эль Купей, Маймон, Лос Мамейес, Сабана Гранде, Эль Торо, Тубагуа және Ясика. Исабель де Торрес тауы Сан-Фелипе қаласынан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 5 км қашықтықта орналасқан. Географиялық жағынан ол Солтүстік Кордильераның бөлігі болып табылады және теңіз деңгейінен 800 метрге дейін биіктікке жетеді. Дон-Хосе-Жинебра тас жолымен таудың басына дейін автомобильмен жетуге болады. Тас жол қаладан шығып, батысқа қарай Сан-Маркос, Пьедра-Кандела және Эль-Крусе елді мекендері арқылы жалғасады, содан кейін оңтүстік-шығысқа қарай жүретін асфальтталған бөлікке жетеді, ол тікелей таудың басына апарады. Лома Исабель де Торрес төңірегіндегі аумақ шамамен 20 км² жерді қамтитын Ұлттық ескерткіш деп жарияланды. Тоңында 600-дан астам тропикалық өсімдіктер өсетін тропикалық ботаникалық бақ орналасқан.
Гидрографиялық
Ең маңызды өзендер – Каму-дель-Норте, Сан-Маркос, Корозо, Муньос, Маймон, Эль-Виолон, Сан-Пинес, Рио-Секо, сондай-ақ Фу, Бланко, Кабалло, Кулебра және Сан-Кристобал ағындары.
Климат
Пуэрто-Плата тропикалық климатқа ие, атап айтқанда тропикалық муссондық климат, ыстық, біршама ылғалды жаздары және жылы, өте ылғалды қыстары бар (Кёппен климаттық жіктеуі Am). Бұл, аймақтың тропикалық орналасуымен және "қыс" маусымында аймаққа жететін суық фронттардың салдарынан болады, олар ылғалды, жауын-шашынды ауа райын әкеледі.
Тарих
1494 жылдың 2 қаңтарында Жаңа әлемдегі алғашқы ауыл – Ла-Исабела құрылғаннан бері Пуэрто-Плата Америкадағы алғашқы қалалардың бірі болып табылады. Тарихшылар Пуэрто-Платаның нақты қашан құрылғанын бірлесімділікке келтіре алмайды. Эмилио Родригес Деморизи, Аме́рико Луго, Хосе Бордонада және Самуэль Хазард Николас Овандоның жазбаларына сүйене отырып, 1502 жылды көрсетеді. Доктор Лленас 1503 жылды айтады. Доминикан тарихын зерттеуші доктор Хоакин Марино Инчаустеги 1504 жылды келтіреді. Доктор Мануэль Артуро Рока Батль қаланың 1505 жылы құрылғанын мәлімдейді. Тарихшылар Алонсо Родригес Деморизи (Эмилионың інісі) және Хасинто Гимбернард 1496 жылды, ал Падре Эспаньоль 1506 жылды көрсетіп тұрады. Кристофер Колумб алғашқы саяхатында тауды Монте-де-Плата деп атаған, себебі оның шыңы көбінесе тұманға оранғандықтан күміс түсті болып көрінетін. Сондықтан порттың да аты осылай аталуы мүмкін. Қаланың жоспары 1496 жылы Кристофер мен Бартоломе Колумб ағайындыларымен жасалған. Аталған Николас де Овандо 1502 жылы аралдың солтүстік жағалауында порттың бар екенін жазған. Испан отаршылдығының алғашқы кезеңінде бұл қала аралдың маңызды сауда және теңіз порты саналды. Шамамен 1555 жылы Пуэрто-Платаның порттық қала ретіндегі маңызы төмендеп, Антиль аралдарында пираттар жиі тоқтайтын орынға айналды. 1605 жылы Испанияның Филипп III-нің бұйрығымен ағылшын каперлері мен пираттардың шабуылдарын тойтару мақсатында қала тұрғындары таратылып, қиратылды. Бір ғасырдан кейін, қалаға Канар аралдарынан келген фермерлер қоныстанды. Пуэрто-Плата портында болған шайқас кезінде АҚШ теңіз жаяу әскерлері аралға қонды және француз кемесіне, сондай-ақ Сан-Фелипе бекінісіне шабуыл жасады. Француз капері «Сэндвичті» қолға түсіріп, бекіністің қаруларын істен шығарғаннан кейін американдықтар жеңіске жетіп, қайтып келді. Бұл 1798 жылдан 1800 жылға дейінгі Франция мен АҚШ арасындағы ашық соғысқа дейінгі кезеңде, яғни Квазисоғыс кезінде болды. 1822 жылдан 1844 жылға дейін қала Гаитидің бақылауында болды. 1844 жылдан бастап республика кезеңі басталды, осы кезде қала теңіз және сауда саласындағы өркендеуін қайтадан бастады. Еуропалық иммигранттардың ықпалымен қала өсіп-дамыды, олар аралдағы басқа қалалардан ерекшеленетін мәдени және әлеуметтік із қалдырды. 1863 жылы Доминикан Республикасын қалпына келтіру соғысы кезінде қала толығымен қиратылды. 1865 жылдан бастап қазіргі Пуэрто-Платаның құрылысы басталды, осының нәтижесінде қаланың көптеген ғимараттары Викториандық стильде салынды. XIX ғасырдың соңында Пуэрто-Плата мәдени, әлеуметтік, теңіз және экономикалық дамуымен маңызды орын алды. 1996 жылы «Биргенэйр» әуе компаниясының 301 рейсі Пуэрто-Плата маңында апатқа ұшырап, борттағы 189 адамның барлығы қаза тапты.
Экономика
Сан-Фелипе-де-Пуэрто-Плата муниципалитеті агробизнес және туризм салаларында ерекше көзге түседі, бұл бүкіл елдің экономикалық өсуіне маңызды үлес қосады. Халықтың белгілі бір бөлігін қамтамасыз етуге бағытталған басқа да табыс көздері мен экономикалық даму түрлеріне портты басқару, теңіз кемелерін құрастыру, балық аулау және тоқыма өнеркәсібі жатады. Порттың ұлттық және облыстық экономикаға айтарлықтай әсері бар. Порт круиздік кемелерді, сондай-ақ аймақтың бажсыз аймақтарындағы ауылшаруашылық және өнеркәсіп өнімдерін қоса алғанда, түрлі тауарларды экспорттайтын жүк тасымалдаушы кемелерді қабылдайды. Карнавалдың Амбер Ков портынан гөрі қалаға жақын орналасқан жаңа круиздік терминал – Таино шығанағы 2021 жылдың желтоқсанында ашылды.
Мәдениет
Карнавал Пуэрто-Платада тойлануы туралы хабарлар 19 ғасырдың соңына дейін жетеді. Басты кейіпкер – cojuelo шайтаны, Пуэрто-Платада ол Taimáscaro атымен белгілі, оның бетперделерінде таино тайпасының құдайлары бейнеленеді, ал костюмі испан және мәдени элементтерді, сондай-ақ африкалық мәнді, көп түсті ленталар түрінде білдіреді. Бұған қоса, Атлант мұхитының қабықшалары Пуэртоплатено халқының табиғи сәйкес белгісі ретінде қолданылады. Бұл мерекелер ақпан және наурыз айларында Жетті даңғылында және қала көшелерінде өткізіледі. Халық костюмдер парадынан, музыкадан, халық билерінен және мәдени ерекшеліктерді көрсететін өнер түрлерінен ләззат алады. Жыл сайын карнавалды ұйымдастырушылар өз дәстүрлерін сақтап қалу үшін күрескен қаланың өкілі – Момо патшасын сайлайды.
Сәулет
Пуэрто-Плата қаласы ең бастысы Виктория стиліндегі архитектурасымен ерекшеленеді, ол әртүрлі басқа архитектуралық стильдермен үйлесіп, қаланың даму процесіне сан алуан сипат береді. Осы сан алуандықтың ішінде отаршылдық дәуірге тән ескі стиль бар, оның мысалы ретінде Сан-Фелипе бекінісі сақталған. Тағы бірі – қаланың негізін қалаған канариялық көшпенділер кезінде пайда болған дәстүрлі стиль, одан балкондар мұра болып қалды, мысалы ретінде 1879 жылғы Гвинея көпірін атауға болады. Содан кейін француз, итальян, неміс және ағылшын иммиграциясының, сондай-ақ басқа еуропалық елдерден келген иммигранттардың әсерінен Виктория стилі дамыды, бұл Доминикан Республикасының қалпына келтіру соғысынан кейін басталды және 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында кең өріс алды. Бұл стиль тұрғын үйлер мен қоғамдық шараларға арналған ғимараттарда қолданылды. Осындай құрылыстар провинцияға ерекше бейне береді. Соңында, Пуэрто-Платада американдық оккупация (1916 және 1924 жылдар) және Трухильо кезінде цемент блоктарынан тұрғызылатын заманауи архитектура дамыды.
Спорт
1950 жылдан бері Сан-Фелипе муниципалитетінің басты спорт мекемесі – Атлантика лигасы. Ол 1958 жылдың 16 тамызында Фабио Рафаэль Гонсалес ұсынысымен құрылды. Бұл мекеме жыл бойы, көбінесе бейсбол спорты бойынша шаралар ұйымдастырады, ал кейіннен баскетбол да қосылды. Содан бері Gustavo Behall, Hugo Kunhard және Juan Luis Plá сияқты бірнеше клубтар қосылды. 1970 жылдан бастап, жыл бойы өткізілетін мектептік іс-шаралар басты орын алды, олар әртүрлі спорт түрлері бойынша жарысады. Қазіргі уақытта Golden Beach-те Brugal & Company Golf Puerto Plata клубының турнирін жүзеге асырып тұрады, онда жергілікті, ұлттық және халықаралық деңгейдегі бұл спорттың ең белгілі спортшылары қатысады.
Туризм
Қаланың туристік орталықтарына Пуэрто-Платаның Сан-Фелипе қаласының шығысында орналасқан Плайя-Дорада және Коста-Дорада жатады. Қалада барлығы 100 000 қонақүй орыны бар; көптеген "барлығы қосылған" (all inclusive) демалыс орталықтары бар. Пуэрто-Платаны Грегорио Луперон халықаралық әуежайы қызмет көрсетеді, ол қаланың шығысында, Ла-Унион кентіне жақын орналасқан. 2015 жылы Carnival Cruise Line компаниясы Amber Cove деп аталған 85 миллион долларлық круиздік портын ашты.
Қалқа
Форт Пуэрто-Плата қаласының ең маңызды отарлық ескерткіші болып табылады, себебі қаланың тарихының көп бөлігі оның төңірегінде қалыптасты. 1540 жылы Альваро Кабальеро Пуэрто-Платада бекініс салу үшін сотқа жүгінді. 1549 жылы архиепископ және басқарушы Фуэнмаёрға оның құрылысы тапсырылды, бірақ 1560 жылға дейін де аяқталмады, сол кезде Корольдік сот француз туған судья Хуан Эчагоинге құрылыс жұмысын бастауды бұйырды. Бұл жұмыс 1577 жылы аяқталды. Мақсаты – қаланы қарақшылардың, каперлердің және француз және ағылшын пираттарының шабуылдарынан қорғау болды, олар Пуэрто-Плата тұрғындарына үнемі қорқыныш ұялатты. Оның аты Фелипе II құрметіне берілген, оның билігінде құрылысы аяқталды. 1980 жылы ол ұлттық ескерткіш деп жарияланды.
Мұхит әлемі
Океан әлемі – Кофреси жағажайының рифтері арасында орналасқан, әлемдегі ең үлкен жасанды дельфин ортасы бар саябақ. Бұл парк маңызды туристік орын болып табылады және Кариб аймағындағы осындай парктердің ішінде ең ірісі әрі толыққандысы. Аталған жобаға жұмсалған инвестиция 45 миллион доллардан аспайды. Оған яхта порты (19 дельфиннің тұрақты мекені), жағажайлар, орман, сондай-ақ аквариумдар, әдемі және экзотикалық құстар, казино және Малайзиялық жолбарыстар кіреді. Океан әлемі Доминикан Республикасының солтүстік жағалауындағы туристік кешен аумағында орналасқан. Ocean World инвесторы және президенті Л. А. Майстер, Пуэрто-Платаның туристік әлеуетіне қызығушылық танытты, алғашқы сапарларында оған Кофреси жерінің түпкілікті иесі Хуан Карлос Морал жетекшілік етті және бағыт берді.
Мұражайлар
Амбар мұражайы: Альдо Коста басқаратын отбасылық басқарудағы мәдени компания – Costa, Inc. 1982 жылы Вилла Бентс қаласында Доминикан Амбар мұражайын құрды (1918 жылы испандық архитектор Марин Галларт пен Канту салған Пуэрто-Платаның ең сәнді қонақ үйі). Бұл мұражай Доминикан Республикасының алғашқы зәулімбер мұражайы болып есептеледі және қаланың маңызды тарихи ескерткіші де болып табылады. Ла Колониалдық аймақ (Victorian үйлер): 1857 жылдан бастап Пуэрто-Платада осы стиль пайда болды. Англиядан бастау алған Виктория стилі, сол дәуірдегі патшайым Викторияның құрметіне осылай аталып кеткен. Бұл стильге көптеген үйлер көшті және ол заманауи болып саналды. Оның ерекшелігі – үйлерді салу үшін ағаштан жасалған көркемдік өрнектер. Осы сәттен бастап Пуэрто-Плата өзінің сәулеттік стилін анықтап, қазіргі мұрамызға айналды. Осы жаңа құрылыс өнерінің дамуы XIX ғасырдың 70-жылдарында Виктория стиліндегі үйлердің бой көтеруіне себеп болды. Бұл қалада бірегей стиль қалыптастырды, ол бүгінде Пуэрто-Платаның Виктория сәулеті ретінде танымал.
Эль-Фаро
Құйма темірден жасалған маяк 1879 жылы Грегорио Луперонның уақытша үкіметі тұсында салынған. Ол кірпіш негізде, дориялық бағаналарға орнатылған мұнарадан тұрады және теңіз деңгейінен 42 метр биіктікке көтеріледі. Жағалауда орналасқандықтан құйма темір коррозияға ұшырады және нашар күйіне байланысты 2000 жылы Дүниежүзілік ескерткіштер қорының Дүниежүзілік ескерткіштерді сақтау бағдарламасына енгізілді. American Express компаниясы 2004 жылы аяқталған қайта жаңарту жобасына қаржы бөлді. Қайта жаңартудан кейін Доминикан Республикасының Ескерткіштерді қорғау ұлттық басқармасы маяк маңындағы тарихи ауданды да жаңарту жоспарлап отырғанын мәлімдеді.
Телефирик
Телеферико канат жолы 1975 жылы ашылды, құрылысы итальяндық технологиямен салынған. Ол 17 адамды тасымалдайды және тауға көтерілуі мен түсуіне сегіз минут уақыт кетеді. Оны базалық станциядағы орталық оператор басқаратын электрлік-гидравликалық жүйе итермелейді. Бұл шағын вагондар қорғаныш әйнек қабырғаларымен жабдықталған, саяхатшыларға төбесі теңіз деңгейінен 2555 фут (779 метр) биіктікте орналасқан дөңгелекке түсетін қаланың панорамалық көрінісін ұсынады. Саяхатшылар жергілікті ландшафтты, ішінде 215 нысан бар бақты және елдің өсімдік әлемін, сыйлық дүкендерін, сондай-ақ доминикандық тағамдары бар мейрамхананы көре алады. Оны сақтау принциптерін ұстанатын меценаттар басқарады.
Жағажайлар
Алтын құмдары мен таулы табиғи ландшафты, күндіз күннің, ал түнде айдың шағылысынан түрлі бирюзовый түстерге боялатын мөлдір суларымен бірге. Бұл жағалаулар пейзаждары, тастар, толқындар, құм, бадам ағаштары, қайықтар, музыка және билер арқылы жағымды естеліктер сыйлайды. Олардың көптегені Ла Поза-дель-Кастильо, Кофреси, Костамбар, Лонг-Бич, Марапика, Плая-Дорада, Маймон және Бергантин сияқты арманшылдық пен дәстүрлердің бір дәуірін бейнелейді. Жағажайлар қаланың ең маңызды туристік орталықтарының бірі саналады.
Пико Исабель де Торес тауы
Пуэрто-Платаның ең биік нүктесі – Пико-Изабел-де-Торрес тауында ботаникалық бақ пен Рио-де-Жанейродағы әйгілі Христос-Күтуші мүсінінің көшірмесі орналасқан; мүсін кішірек болғанымен, таудың биіктігі Рио-де-Жанейро тауынан жоғары. Тауға дейін созылған жолдар көп жаңбырға ұшырайды және кейде өтпейтін жағдайға жетеді.
Көлік
Пуэрто-Платаны Грегорио Луперон халықаралық әуежайы қызмет көрсетеді, онда 13 жолаушылар және 3 жүк авиакомпаниясы қызмет етеді. Пуэрто-Плата порты – Доминикан Республикасының солтүстік жағалауындағы негізгі коммерциялық порт.