Кіріспе

Нацистік партияның шенеунігі, неміс хирургі Густав Симон (2 тамыз 1900 – 18 желтоқсан 1945) 1931 жылдан 1945 жылға дейін Гау Мозеландтың гауляйтері, ал 1940 жылдан 1942 жылға дейін оккупацияланған Люксембургтегі азаматтық басқарудың бастығы болып қызмет етті. Осы лауазымында ол Люксембургтегі Холокостқа басты жауапкер болды.

Алғашқы жылдар

Густав Симонның әкесі теміржол қызметкері болған. Оның ата-анасы Хансрюкте шағын жер участаларын өңдеген. Саймон Саарбрюкендегі халық мектебіне барып, содан кейін Мерцигте мұғалімдікке дайындалды. Ол мұғалімдік емтихандарын өткенімен, мұғалім болып жұмыс таба алмады. Сондықтан ол абитуриент болуға тырысуға шешім қабылдады, ал осы уақытта 1920-1922 жылдары Гермескейлде теміржол көмекшісі және кеден брокері болып жұмыс істеді. Ол абитуриенттік емтихандарды тапсырып, 1922-1925 жылдары Франкфурт-на-Майндағы Иоганн Вольфганг Гете университетінде экономика және құқық мамандықтарын оқыды, мұғалім болуды жоспарлаған. 1923 жылы, әлі студент кезінде, Саймон Франкфурттағы ұлттық студенттік үйірмесінің (völkische Hochschulgruppe) мүшесі болды және сол жылы Екінші төраға болып сайланды.

Нацистік партиядағы мансабы

1924 жылы, сырахана төңкерісінен кейін нацистік партияға тыйым салынғанда, Саймон нацистік партияның фронт ұйымы – Ұлттық-социалистік бостандық партиясына қосылды. Нацистік партия қайта құрылғаннан кейін, 1925 жылдың 14 тамызында 17 017 нөмірімен мүшелікке қабылданды, осылайша кейіннен автоматты түрде партияның алтын белгісімен марапатталатын «Ескі күрескерлердің» («alte Kämpfer») бірі болды. Қосылғаннан кейін көп ұзамай Саймон Ұлттық-социалистік неміс студенттер лигасының Франкфурт студенттік тобын құрды және 1927 жылы студенттердің көпшілігі оны Бас студенттік комитетінің президенті етіп сайлады. Сонымен қатар, ол 1926 жылдың күзінде Гермескейлдегі НСДАП жергілікті бөлімшесін (Ортсгруппе) құрды. 1927 жылдың мамырында оқуын аяқтағаннан кейін Вёлклингенде бизнес пәнінің мұғалімі болып жұмысқа орналасты. Бірақ бір жыл өтпей мектепті тастап, сол кездегі Оңтүстік Рейнландтың гаулейтері Роберт Лейдің шақыруымен нацистік партияда толық уақыт жұмыс істей бастады. 1928 жылдан бастап Саймон партиялық иерархияда жылдам өрледі. 1928 жылы ол НСДАП Трир-Биркенфельд ауданының аудандық жетекшісі (Безиркслейтер) болды, ал 1929 жылы Кобленц-Трир ауданының жетекшісі болды. 1929 жылдың қарашасында Кобленц қалалық кеңесіне және Рейн провинциясының Ландтагына сайланды. 1930 жылдың 14 қыркүйегінде 21 сайлау округінен Рейхстаг депутаты болып сайланды. 1931 жылдың 1 маусымында Адольф Гитлер оны жаңа құрылған Кобленц-Трир гауын Гаулейтері етіп тағайындады, өйткені Лейдің гауы екіге бөлінді. 1933 жылы Саймон нацистік «Coblenzer Nationalblatt» газетін шығарып, оның бас редакторы болды. Нацистер билікті басып алғаннан кейін, 1933 жылдың 10 сәуірінде Рейнланд Ландтагының президенті болып тағайындалды және 1933 жылдың шілдесінде Пруссия Мемлекеттік кеңесінің мүшесі болды. 1934 жылы Рейнландтың Пруссиялық провинциялық кеңесшісі болып тағайындалды, ал 1935 жылдың қыркүйегінде неміс құқығы академиясының мүшесі болды. Көптеген гаулейтерлерден айырмашылығы, Саймон SA немесе SS-ке жатпады; алайда, ол Ұлттық-социалистік Мотор корпусының (Nationalsozialistisches Kraftfahrerkorps, NSKK) мүшесі болды, 1935 жылдың 9 қарашасында NSKK Gruppenführer, ал 1939 жылдың 30 қаңтарында NSKK Obergruppenführer шеніне көтерілді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Саймон XII әскери округтің (Wehrkreis) қорғаныс комитетіне мүше болып кірді, оның құрамында оның гауы да болды, ол 1941 жылдың 24 қаңтарында Мозельланд деп аталды. 1942 жылдың 16 қарашасында Саймон гау үшін Рейх қорғаныс комиссары болып тағайындалды. Осы лауазымда ол азаматтық қорғаныс, әуе қорғанысы және эвакуация мәселелерімен, сондай-ақ соғыс уақытындағы азық-түлік рационированиесі және қара нарыққа қарсы күреспен айналысты. Саймонның жемқор әкімші ретінде жаман даңқы бар еді. Көптеген адамдар оны ең қабілетсіз және ең мақтанды гаулейтерлердің бірі деп есептейді, оның билігінде сыбайлас жемқорлық пен туысқандық кеңінен таралған. Кішкентай бойы мен жағымсыз мінезіне байланысты оны «Гермескейлдің құртшасы» деп атайтын.

Люксембургтегі мемлекеттік басқару басқармасының басшысы

1940 жылы 10 мамырда неміс басқыншылығы мен жаулап алуынан кейін Люксембург Ұлы Герцогтығы алдымен Бельгия және Солтүстік Франциядағы әскери әкімшілікке қарады, оған генерал-инфантерия Александр фон Фалькенхаузен басшылық етті. Осы қолбасшының басшылығымен Симон 1940 жылы 25 шілдеде Люксембургтің азаматтық әкімшілігін қабылдады. Әскери оккупация күйі 1940 жылы 2 тамызда аяқталды, осы кезде Симон Фюрердің (Führererlass) жарлығымен Азаматтық әкімшіліктің бастығы (Chef der Zivilverwaltung, CdZ) болып тағайындалды. Бұл лауазымда оның өкілі Трирдің Regierungspräsident (Үкіметтік округ президенті) болды. Олардың міндеті Люксембург Ұлы Герцогтығына – енді CdZ Gebiet Luxemburg – неміс әкімшілік құрылымдарын енгізу және оны Ұлы Германия Рейхының ажырамас бөлігіне айналдыруға дайындау болды.

Саяси ассимиляция

1940 жылғы 6 тамызда Симон Люксембург жандармериясынан барлық полиция функцияларын алып тастап, неміс полиция бөлімшелеріне тапсыруға бұйрық берді. 14 тамызда ол Люксембургтің "Мемлекеті" немесе "Ұлы Герцогтігі" туралы айтуға тыйым салды және оның конституциясын тоқтатты. 26 тамызда рейхсмарка заңды төлем құралы ретінде енгізілді, ал 1941 жылғы 20 қаңтарда Люксембург франкі жойылды. Барлық саяси партияларға тыйым салынды және жалғыз рұқсат етілген саяси мекеме – Volksdeutsche Bewegung (Этникалық неміс қозғалысы) болды, оның ұраны "Heim ins Reich" (Райхқа оралу). Оның жарияланған мақсаты – Люксембургті нацистік Германияға толық қосу еді. 1940 жылғы 23 қазанда Симон Парламент пен Мемлекеттік кеңесті тарату туралы жарлық шығарды. 1941 жылғы қаңтарда барлық жұмысшылар Германияның Еңбек фронтына қосылуға міндеттелді. Соңында, 1942 жылғы 30 тамызда Люксембург ресми түрде Ұлы Германия Рейхына қосылды, ол Gau Moselland құрамына енді. Симон 1920-1924 жылдар аралығында туған Люксембургтің барлық еркек азаматтарын Вермахтқа әскери қызметке шақыруды бұйырды. Бұл шешімге наразылық ретінде келесі күні жалпы ереуіл басталды, ол Симонмен қатыгездікпен басып жанылды. Ол ереуілге шыққан жұмысшыларды, егер фабрикаларына оралмаса, өлім жазасымен қорқытты, және 20 ереуіл жетекшісі Хинзерт концлагерінде аталды. Бұдан өзге, шамамен 2000 адам тұтқындалды және қатысқан 290 орта мектеп оқушысы Германиядағы "қайта тәрбиелеу" лагерлеріне депортацияланды.

Германиялық

Саяси ассимиляциядан өзге, Симон қатал және үздірмейтін мәдени германизация саясатын ұстанды. 1940 жылғы 6 тамызда ол барлық француз мектептерін жапты және француз және люксембург тілдерін пайдалануға тыйым салды. Неміс тілі үкімет, білім беру, бұқаралық ақпарат құралдары, заң және экономиканың жалғыз ресми тілі деп жарияланды. Барлық коммерциялық таңбалар, ғимараттардағы жазулар, жарнамалар мен баспа материалдары, сондай-ақ барлық жол, көше және тас жол белгілері неміс тілінде болуы тиіс еді. Ереже бұзушыларға айыппұл салынуы немесе бас бостандығынан айырылу жазасы тағайындалды. Бұдан бөлек, 1941 жылғы 31 қаңтарда Симон неміс немесе шетелдік есімдері бар люксембургтіктердің сол есімнің неміс тіліндегі нұсқасын қабылдауын, ал мұндай нұсқа болмаған жағдайда неміс есімін таңдауын міндеттеді. Сол сияқты, тегі неміс болғанымен, кейіннен неміс емес түріне өзгертілген адамдарға бастапқы тегін қайта қабылдау талап етілді.

Еврейлерді қудалау және геноцид

Нацистік басқыншылықтың басында Люксембургте шамамен 3500 еврей болған деп есептелді және Симон дереу аймақты еврейлерден тазалау процесін бастады. 1940 жылдың 5 қыркүйегінде ол еврей халқының мүлкін тартып алу туралы бұйрық шығарды. Бұдан кейін Люксембургке Нюрнберг заңдары енгізілді. Еврейлердің ерікті түрде, көбінесе Виши Франциясына немесе Португалияға көшіп кетуіне ынталандырылды. 1941 жылдың қыркүйегінде еврейлерді анықтау үшін Дәуіт жұлдызын жұрт алдында тағу міндеттелді, содан кейін еврейлер қоршалып, Троисвьерге жақын жердегі интернациялық лагерьге қамалды. 1941 жылдың қазан айына дейін елде шамамен 750 еврей қалды және оларды шығыстағы геттоларға немесе жойқын лагерлеріне күштеп жер аудару басталды. 1941 жылдың қазан айынан 1943 жылдың қыркүйегіне дейін сегіз пойызбен олардың көп бөлігі күштеп шығарылды. 634 депортацияланған адамның ішінде бар болғаны 36-сы ғана аман қалды. Соғыс аяқталған кезде Люксембургтегі еврейлердің шамамен 1945-і қаза тапты.

Тұтқындалу және өлім

Саймон 1944 жылдың 9 қыркүйегінде Люксембургтен қашып кетті, келесі күні күрессіз Люксембург қаласына кірген АҚШ армиясының алдында. 1944 жылдың 25 қыркүйегінде Саймон нацилік жасақтардың, Volkssturm, Gau Moselland командирі болып тағайындалды. Алайда, 1945 жылдың көктемінде одақтастардың шабуылы жалғасты, 19 наурызда гаудың астанасы Кобленц құлап, Саймон шығысқа қарай қашып кетті. Май айында соғыс аяқталғанда, ол Вестфалиядағы Салцкоттендегі Упспрунгке жасырынды, анасының бойжеткен қызының тегі – Воффлерді пайдаланып, бағбан болып көрінді. 1945 жылдың 10 желтоқсанында британдық капитан Ханс Александр және әскерлер тобы оны ұстады. Келесі күні ол Падерборндағы британдық армия түрмесіне жеткізілді, онда білегін кесіп өзін-өзі өлтіруге тырысты. 18 желтоқсан 1945 жылы қайтыс болғаннан кейін Саймонның қайда және қандай жағдайда өлгені туралы көптеген қайшылы әңгімелер тарады. Дегенмен, оқиғаларды екі негізгі нұсқаға топтастыруға болады: ресми нұсқа бойынша Саймон Падерборнда қайтыс болды, себебі ол жердегі тіркеу кеңсесі өлім куәлігінде тіркеген (тіркеу нөмірі 66/1946, 1946 жылдың ақпаны). Саймон Люксембургке тапсырылмас бұрын, төсек жабдығынан жасалған арқанмен өз-өзіне асылып өлген. Екінші, ресми емес нұсқа бойынша Саймон Люксембургте қайтыс болды. Британдық оккупациялық әкімшілік оны ұстап беруге келіскеннен кейін, оны екі люксембургтік азамат машинамен Падерборннан Люксембург қаласына алып кетуге тиіс еді, сонда ол сот алдында жауап беруі керек еді. Люксембургке жеткенше Вальдхаф маңында Саймонның тудырған оқиғасы болды, нәтижесінде ол қаза тапты. Бұл нұсқада, кісі өлтіруді жасыру үшін БАҚ, соның ішінде DANA (Deutsch Amerikanische Nachrichtenagentur) агенттігі мен Tageblatt, капитан Александртан «Падерборндағы өзін-өзі өлтіру» туралы ақпарат алды. Қай жағдайда болса да, Саймонның денесі астананың бір бөлігі – Грундтегі түрмеге жеткізілді, онда баспасөз оны суретке түсірді, содан кейін жерледі. Саймонның ерте қайтысы кез келген сот процесіне тосқауыл қойды. Кісі өлтіру нұсқасы британдық және люксембургтік мұрағаттық құжаттарға негізделген зерттеулерде қарастырылды. Томас Хардинг өзінің үлкен ағасы Ханс Александрдың отбасында кісі өлтіруге қатысы бар деп саналғанын айтты: Густав Саймонды Ханс Падерборн түрмесінен алып кеткен кезде тірі еді және Ханстың өзінің есебінде жазғандай, ол өзін-өзі асып өлтірген жоқ. Оның орнына Хансқа Люксембургтің жеті партизаны қосылды, олардың арасында капитан Леоне Мюллер болды, Саймонды Падерборнның сыртындағы орманға алып барып, оқтап өлтірді. Оқиғаны ешкімге жарияламауға ант берген Ханс, кісі өлтіруді жасырып, келесі күні Люксембургте өткен баспасөз конференциясында «ресми нұсқаны» ұсынды. Бұл баламалы мәлімет ресми нұсқамен келіспейтін бірнеше тұсқа сүйенеді: мысалы, егер Саймон 1945 жылдың 18 желтоқсанында түрмеде өзін-өзі өлтірген болса, неге өлім куәлігі оның қайтысынан екі ай өткен соң, 1946 жылдың 8 ақпанында ғана берілді? Сонымен қатар, 1,6 метр бойы бар адам 1,4 метрлік төсек бағанасына қалай асылып өлтіре алады? Егер мұндай қадам техникалық тұрғыдан мүмкін болса да, өзін-өзі өлтіруге бақылау жасап отырған күзетші, тәулік бойы есік алдында тұрса, ішінде не болып жатқанын қалай байқамауы мүмкін? Соңында, егер өзін-өзі өлтіру орын алған болса, неге көптеген адамдар ресми нұсқаның жалған екенін айтты? Бұл ресми емес мәліметке сәйкес, кісі өлтіруді Саймонның сотта жеке басын ашуын қаламаған люксембургтік әріптестері немесе Саймонның люксембургтік ұлтшылдар мен еврейлерге жасаған қатыгездігіне ашуланған партизандар жасады.