9 ғасырдағы Византия әскербасы Петронас

Кіріспе

9-ғасырдағы Византиялық әскери жетекші және аристократ, Малайзия мұнай компаниясы "Петронас" (; 865 жылдың 11 қарашасында қайтыс болды) – 9 ғасырдың ортасындағы белгілі Византиялық генерал және жетекші аристократ. Петронас императрица Феодораның ағасы және император Теофилдің қайын інісі болды. Теофилдің қайтысынан кейін ол иконоборшылықты аяқтауға қатысты, бірақ немере інісі Михаил III-нің билікке келгенге дейін, регент Теоктист билігінде болған кезде, інісі Бардаспен бірге ықпалдан тыс қалды. 855 жылы Петронас пен Бардас Михаил III-ті үкіметті өз қолына алуға ынталандырды: Теоктист өлтірілді, Феодора монастырға қуылды, Бардас Михаилдың бас министрі болды, ал Петронасқа арабтарға қарсы соғыс жүргізу міндеті жүктелді. 863 жылы ол Лалакаон шайқасындағы айқын жеңісімен көзге түсті, бұл Византияның Шығыста қарсы шабуылды бастарғанын білдірді. Ол Мектептердің үй шаруашылығын басқарушысы шеніне көтеріліп, 865 жылы қайтыс болды.

Өмірбаян

Петронас Маринос пен Теоктистенің ұлы, Барда мен император Теофилдің әйелі, император Феодораның кіші інісі болды. Теофан Континуаттың жазбаларында Каломария, София және Ирена есімді тағы үш әпкесінің есімі кездеседі. Теофил өлім төсегінде жатқанда, 842 жылы Петронас пен евнух Теоктист Теофобты өлімге жіберді. Теофоб бұрынғы Хуррамит дінінен ауысқан және генерал болған, оның әскерлері бірнеше жыл бұрын Синопеде оны император деп жариялаған еді. Теофилмен туыс болса да, император бір күні Петронасты жалаңаш қылып, көпшілік алдында сабап тастады, себебі ол жесір әйелдің үйін көлеңкелейтін сарай салған еді, бұл заңға қайшы келетін. Содан кейін сарай бұзылып, құрылыс материалдары мен жер жесір әйелге қайтарылды. 842 жылы Теофил қайтыс болғанда, Теодораның кішкентай ұлы Михаил III регент болып қалды. Регенттік кеңес Теодораның басшылығымен құрылды, сонымен қатар Петронас, Бардас және олардың туысы Сергиос Никетиат да қатысты. Петронас Теодораны Теофилдің иконаға қарсы саясатын қайта қарауға шақырды, нәтижесінде 843 жылдың 11 наурызында бейнелерге табыну "Православиенің жеңісі" ретінде қайта жаңғырды. Одан кейін Петронас пен Бардас Теоктист тарапынан ықпалдан тыс қалды, ал Никетиат Крит сарациндеріне қарсы жорықта қаза тапты, евнух министр Теодораның регенттігі кезеңінде үстемдікке ие болды. Алайда, 855 жылы Михаил III он бес жасқа толды және номиналды түрде ересек болып саналды. Жас билеуші анасы мен Теоктисттің үстемдігіне наразы болды, әсіресе олар оның сүйіктісі Евдокия Ингеринаға емес, Евдокия Декаполитиссаны әйелі ретінде таңдағаннан кейін. Бардас пен Петронастың қолдауымен император Михаил 855 жылдың соңында Теоктистті тұтқындап өлтірді, ал Петронас императрица мен оның қыздарын монастырға қамауға алды. Бардас енді Цезарь дәрежесіне көтеріліп, Византия империясының тиімді басқарушысы болды. Осы лауазымда ол керемет энергия мен қабілет көрсетті, ал оның саясатының ең маңыздысы – шығыстағы арабтарға қарсы күшті ұстаным болды. Осының нәтижесінде Петронас күшті Фракия тақырыбына тағайындалды. 856 жылы Тефрикедегі пауликилерге қарсы алғашқы жорығында ол Мелитен әмірлігі мен пауликилер жерлерін жоғарғы Месопотамиядағы Самосата мен Амидаға дейін тонады. Араб аумағына мұсылман басып алуларының басынан бері византиялық басқа да қолбасшыларға қарағанда тереңірек енген ол көптеген тұтқындармен жеңіспен оралды. 863 жылы Мелитен әмірі Омар әл-Ақта басқарылған араб әскері Византия аумағына терең шабуыл жасап, Амисос қаласындағы Қара теңіз жағалауына жетті. Петронас барлық византиялық әскерлерді басқаруға тағайындалды. Ол үш жеке күштің араб әскеріне қарсы бірігуіне және оны 863 жылдың 3 қыркүйегінде Лалакондағы шайқаста қоршап, жоюына мүмкіндік берді. Петронас жеңілген жауының басын Константинопольге алып барды, онда оны немере інісі жеңіспен қарсы алды. Одан кейін ол Жоғарғы соттың және мектептердің басқарушысы (армияның бас қолбасшысы) лауазымына көтерілді. Арабтардың және олардың паулики одақтастарының жеңілісі араб-византия соғыстарының шешуші нүктесіне айналды. Осы жеңістің арқасында Петронас пен Бардас шығыс шекараларын қорғап, Византия мемлекетін нығайта алды және 10 ғасырдағы византиялық жаулап алуларға жол ашты. Византиялық жылнамашылар жеңіске жеткен генерал жеңісінен кейін ұзақ өмір сүрмегенін айтады. Оның замандасы жазған агиографияда Петронас өзінің рухани әкесі Киелі Антоний Кішімен бір күні, араб әскерлерін жеңгеннен кейін екі жыл екі ай өткен соң қайтыс болды делінеді. Ол Гастрия монастырында жерленді, оның тас саркофагы қарындасы, император Феодора және оның немере қыздарының саркофагтарына қарама-қарсы орналастырылды.

Petronas was born to the Marinos and Theoktiste, and was the younger brother of Bardas and Empress Theodora, the wife of Emperor Theophilos. Three other sisters, Kalomaria, Sophia, and Irene, are recorded by Theophanes Continuatus. Under Theophilos, he was appointed commander ( of the guard regiment of the , and raised to the high court rank of In 842, as Theophilos lay dying, Petronas and the eunuch Theoktistos carried out the execution of the Theophobos, a former Khurramite convert and general, whose troops had rebelled and proclaimed him emperor at Sinope some years before. Despite his kinship with Theophilos, the tale is told that the Emperor once had Petronas stripped naked and flogged in public because he had built a palace that overshadowed the house of a widow, in contravention of the law. The palace itself was then torn down, and both the building materials and the plot were left to the widow. When Theophilos died in 842, Theodora was left as regent to her infant son, Michael III. A regency council was set up headed by Theodora, along with Petronas and Bardas and their relative Sergios Niketiates. Petronas is said to have urged Theodora to rescind Theophilos's iconoclastic policies, which eventually resulted in the restoration of the veneration of images in the so called "Triumph of Orthodoxy" on 11 March 843. Soon after that, Petronas and Bardas were successfully sidelined by the Theoktistos, while Niketiates was killed in an expedition against the Cretan Saracens, leaving the eunuch minister the dominant figure throughout Theodora's regency. In 855, however, Michael III turned fifteen and thus came nominally of age. The young ruler began resenting the dominance of his mother and of Theoktistos, especially after they selected Eudokia Dekapolitissa as his bride, disregarding Michael's attachment to his mistress, Eudokia Ingerina. Supported by his uncles Bardas and Petronas, Emperor Michael had Theoktistos seized and killed in late 855, while Petronas undertook the confinement of the empress and her daughters into a monastery. Bardas was now raised to the rank of [[Caesar (title) and became the effective governor of the Byzantine Empire. In this position, he displayed remarkable energy and ability, and amongst the most important of his policies was a more aggressive stance against the Arabs in the East. Consequently, Petronas was appointed of the powerful Thracesian Theme. On his first campaign, against the Paulicians of Tephrike in 856, he plundered his way through the emirate of Melitene and the Paulician lands to Samosata and Amida in Upper Mesopotamia. After penetrating deeper into Arab territory than any Byzantine commander since the beginning of the Muslim conquests, he returned victorious with many captives. In 863, an Arab army, led by the emir of Melitene, Umar al Aqta , raided deep into Byzantine territory, reaching the Black Sea coast at Amisos. Petronas was placed in charge of all Byzantine troops assembling to confront the invasion, and through a brilliant coordination effort, three separate forces managed to converge on the Arab army, encircle it, and destroy it at the Battle of Lalakaon on September 3, 863. Petronas carried his defeated enemy's head to Constantinople, where he was honored with a triumphal entrance by his nephew. Soon after, he was raised to the supreme court rank of and the position of Domestic of the Schools (commander in chief of the army). The defeat of the Arabs and their Paulician allies became a turning point in the Arab–Byzantine wars. With this victory, Petronas and Bardas were able to secure their eastern borders, strengthen the Byzantine state, and set the stage for the Byzantine conquests of the 10th century. The Byzantine chroniclers add that the victorious general did not survive for long after his victory. A hagiography, written by a contemporary, claims that Petronas died on the same day as his spiritual father Saint Anthony the Younger, two years and two months after routing the Arab armies. He was buried in the Gastria Monastery, where his stone sarcophagus was placed opposite those of his sister, the Empress Theodora, and his nieces.