Кіріспе

Ньюбигин – Солтүстік-Батыс Англияның Камбрия графтығындағы шағын ауыл. Ол Дакр азаматтық округінде, Пенирт қаласының батысына қарай шамамен 5 шақырым жерде орналасқан. Ауыл 229 метр (750 фут) биіктікте, Флуско Пайк тауының (150 метр/46 фут биіктікте) қорғауында, басым оңтүстік-батыс желдерінен қорғалған. Бұл ауыл "орталықтандырылмаған ауыл" деп сипатталады, ол A66 және B5288 тас жолдары арасындағы C3019 жолының екі жағында шамамен 1.6 шақырымға (бір миль) созылып жатыр. Камбрияда осы атпен алтыдан астам ауыл бар, атауы ежелгі ағылшын тіліндегі "жаңа biggin", яғни "жаңа үй" деген сөзден шыққан. Жергілікті тұрғындар бұл ауылды басқа Ньюбигиндерден ажырату үшін "Стейтон Ньюбигин" деп атайды.

География

Геологиялық тұрғыдан алғанда, ауыл карбон кезеңінің әктасы мен Пенрит құмтасының қиылысында орналасқан. Путнам жарылысы ауылдың батысынан өтеді. Ауылдың ішінде бұлақтар мен құдықтар қатары бар, және осы су көздері осы жерге алғашқы адамдардың қоныстануына себеп болуы мүмкін.

Тарихқа дейінгі дәуір

Ньюбиггинде адамның қоныстануы ең ерте заманнан бастау алады. 1875 жылы Флуско Пайк төбесінде неолит дәуіріне тән жерлеу орындарының қалдықтары табылған. Мұндай археологиялық жағдайлар б.з.д. 3000 жылға дейін, тіпті одан да ертерекке жатуы мүмкін. Ньюбиггин мен Стейнтонның 1775 жылғы жер кадастрлік карталары Ньюбиггиндегі бірнеше егістікте тұрған тастар бар екенін көрсетеді. Тейлор Ньютон Рейни мен Ньюбиггин арасында тік тас қатарының қалдықтарын сипаттаған. Көптеген тастар әлі де Ньюбиггиннің далаларында немесе бақшаларында көрініп тұр.

Рим дәуірі

Римдіктердің б.з.д. 55 жылы Британияға басып кіргені және одан кейін Рим қабырғасында бірнеше мың сарбаз бен олардың жылқыларын гарнизонға орналастыруы үшін үлкен мөлшерде астық, ет, ағаш және мал қажет болды. Карлайлдың оңтүстігіндегі жердің көп бөлігі осы тауарларды қамтамасыз еткен, кең желілі фермалар мен кіру жолдары бар екенін көрсететін дәлелдер бар. Ньюбиггиннен астық ұнтақтауға арналған бірнеше діңгек тастар табылды, олар, болжам бойынша, римдік кезеңге жатады. Бұл Ньюбиггинде кішкентай римдік бекініс болған, мүмкін шағын шаруашылық немесе ферма болған деген жорамасты тудырады. Ньюбиггин маңынан 400 жылға жататын римдік монеталар қоймасы табылды. Римдік қалдықтары сондай-ақ жақын орналасқан Стайнтон мен Бленкоуде де табылған.

Викингтер дәуірі

Камбрияда норвегиялық және даниялықтардың қоныстануы 10 ғасырдан бастап жүрді. Флускодағы ортақ жерлерге қарайтын шағын егістіктер мен қоршаулары бар ауылдық үйлердің орналасуы, алғашқы ұйымдастырылған қоныстың даниялықтарға тиесілі екенін көрсетеді. Ньюбиггиндегі викингтердің қызметінің ең айқын дәлелі – Флуско Пайктан табылған күміс әшекейлер. Алғашқы табылуы 1785 жылы болды, ал келесі жаңа табылулар 1830 және 1989 жылдары жасалды. Табылған заттардың арасында ірі күміс брошьтар болды, олардың ең үлкенінің ұзындығы 51 см-ден асты. Осы қазынаның бір бөлігі қазір Британ мұражайында қойылған. Брошьтардың үлкендігі мен әсемдігіне қарағанда, олардың иесі өте жоғары мәртебелі викинг болған болуы мүмкін. Бұл заттар жай ғана жоғалған ба, әлде қасақана жасырылған ба? Бұл заттар 927 жылы Дакре маңында король Этельстан әскерімен болған шайқаста жеңіліске ұшырағанға дейін, Нортумбрияның даниялық королі Эльдредке тиесілі болуы мүмкін деген пікір бар.

Орта ғасырлар

Нормандық жаулап алудан кейін Ньюбиггин туралы ең алғашқы мәлімет 1133–1292 жылдардағы Карлайл епископтық тізімдерінде кездеседі, онда «Тимпарон және Ньюбиггиннен» алынатын ондықтар туралы толыққанды мәлімет берілген. 33 шиллинг (1,75 фунт стерлинг) сомасы ауылдың салыстырмалы түрде бай болғанын көрсетеді, себебі Стейнтонның ондығы одан жартысынан да аз болған (16 с.), ал «Ормандағы Хаттон» үшін тек 1 шиллинг ғана белгіленген. Орта ғасырлық Ньюбиггин ауылы қазіргі ауылдан ірі болған деп есептеледі. 14 ғасырда Ньюбиггин Бленкоу иелігінің бір бөлігі болған сияқты. Кейіннен бұл жерлер Дейктер отбасына, Арундел графына, содан кейін Грейсток Ховардтарына тиесілі болды. Қазір Ньюбиггинмен ең тығыз байланысты иелік – Далемейн, ол Дакр приходінің құрамында орналасқан. Ньюбиггин Камберлендтің ең ерте карталарында, мысалы Сакстонның 1576 жылғы картасында көрсетілген. Бұл, ауылдың кішкентай өлшемдері мен азат халқына қарай, таңқаларлық жайт. Дегенмен, мұның себебі ауылдағы Tymparon Hall-дың бай және белгілі отбасының үйі болуымен байланысты болуы мүмкін.

Ерте заманауи дәуір

Ньюбиггиндегі ескі үйлердің көпшілігі Англия мен Шотландия арасындағы қарым-қатынас тұрақталған, шабуылдар мен қарақшылық тоқтаған 17 ғасырдың соңына дейін салынған. Ауыл негізінен фермерлік қоғам болғанымен, Пенирит арқылы өтуге ақы төлеуді талап ететін бағытқа қарағанда, мал айдау жолы ретінде пайдаланылғандығы айтылады. Ауылдың солтүстік жағындағы аймақ «Кликхэм» деп аталады, бұл атау Ұлыбританияның басқа жерлерінде де мал айдау жолдарымен байланысты. Сол кезде ауылдың орталығы малдың су ішуі үшін қолжетімді сумен ашық жайылым болған. Ескі тұрғындар ауылдың екі шетіндегі жолға орнатылған қақпаларды еске алады – солтүстік жағында Тимпарон, оңтүстік жағында Хо Банк. Ньюбиггиннің теміршісі Солуэй батпақтары мен Йоркшир арасында мал айдап келе жатқанда олардың аяқтарын пышақтағаны туралы жазбалар бар. 18 ғасырдағы Ньюбиггиндегі өмірді Джордж Томпсон мырза «Ньюбиггиннен Лондонға сезімтал саяхат» атты кітабында сипаттаған. Томпсон мырза Ньюбиггиннің тұрғыны болды және ауылда тұрған кезінде Фласко Пайк төбесіндегі сәнді құрылысты салды. Кітабында ол 1784 жылы ауылдағы құдықтардың жөнделуіне арналған фестиваль туралы айтады. Ол «ұзын ауылды» аралап өткен шеруді және Далемайннан келген Гассел мырзаның сөзін келтіреді. Дегенмен, 19 ғасырдың басында әктас кеніштерінің кеңейтілуі және теміржолдың келуі ауылдың тыныш шаруашылық және мал өсіру өмірін өзгертіп жіберді.

Жаңа биггин қазылар алқасы

Жаңабиггин қазылар алқасы – ескі помещиктік жүйенің қалдығы. Әдетте он екі адамнан тұратын, ол заң мен тәртіпті сақтауға, Грейстоук барониясының кедейлер заңын басқаруға және 1775 жылғы жабық жерлер туралы заңнан кейін қалған ортақ жерлерді күтуге жауапты болды. Бұл жерлерге қоғамдық карьерлер, жолдар мен қиылыстар, ауылдық алаңдар, әк пештері, ортақ жерлер және суару орындары кірді. Олар қоян мен тышқан аулаушы, карьерші және арба жүргізушіні жұмысқа алуға және оларға жалақы төлеуге жауапты болды. Сондай-ақ, олар мектепті және оған іргелес мұғалім үйін салу үшін қаражат жинады. Жаңабиггин қазылар алқасының тізімдері 1799 жылдан сақталған. Тізімдердің арасында тышқан аулаушыны қызметін орындамағаны үшін жұмыстан босату туралы шешім, оның орнына жаңа адамды тағайындау және Грейстоук қамалында қазылар алқасы мүшелері үшін өткізілетін жылдық кешкі ас туралы мәлімет бар. Жаңабиггин қазылар алқасы (және көршілес Стайнтон қазылар алқасы) 1980-ші жылдардың басына дейін активті болды. Олардың заңды тұлға емес екеніне қатысты шағым қабылданды, ал олардың міндеттері мен жауапкершілігі Дакр ауылдық кеңесіне берілді. Кеңес комитеті ретінде олар жыл сайын жиналып, қазылар алқасының жерін жалға беру құқығын аукционмен сатады.

Экономика

Қазіргі ауылдың батысында Флуско карьеры орналасқан. Флюско Пайк тас қазу жұмыстары 1922 жылы ірі көлемде басталды. Алғашқыда бұл теміржол балластысы мен құрылыс саласына таспен қамтамасыз етті. Бірақ, әк тас құрамындағы компонент ретінде және тыңайтқыш ретінде одан да құндырақ болды, сондай-ақ келесі қырық жыл бойында ауқымды карьерлік операция жүргізілді. Өнімнің көп бөлігі теміржол арқылы тасымалданды, ал екі операция да жергілікті тұрғындарға көптеген жұмыс орындарын ұсынды. Дегенмен, 1960 жылдары минералдарды өндіру тоқтатылды. Қазіргі уақытта карьер қоқыс полигоны және қайта өңдеу орталығы ретінде пайдаланылады, ал әк зауыты мен оған қосымша теміржол бұтақтары коммерциялық кешенге айналдырылды. Ауылдың солтүстік жағында Хансон plc Blencowe әк тас карьеры мен блок өндіріс орны орналасқан. Бұл бастапқыда Пенрит қаласының шығысында Эденхоллда кірпіш және цемент зауытын ашқан компанияға тиесілі болған.

Көлік

Бұрынғы Кокермут, Кесвик және Пенрит темір жолы ауылдың солтүстік жағынан өтеді, сол жерде станция орналасқан. 1865 жылы ашылған бұл теміржол бастапқыда бір рельстік желі болған, бірақ 1901 жылы Редхиллз және Бленкоу теміржол станциялары арасындағы бөлігі екі рельстік болып кеңейтілді. Көпір тіректері үшін қажетті тас қалау жұмыстарының іздері Ньюбиггинге жақын жерлерде әлі де көрініп тұр. Бастапқыда станцияға ауылдың атын беру жоспарланған еді. Алайда, теміржол компаниясының Темпл-Совербидегі Ньюбиггин станциясы да бар еді, ол бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. Есімдердің қайталануы билеттермен және операциялық мәселелермен шатасуға алып келуі мүмкін деп ойланды. Сондықтан станция Бленкоу деп аталды (соңғы әрпі ‘е’ жоқ). Бұл желідегі "заманауи" ацетилен шамдарымен жарықтандырылған алғашқы станциялардың бірі болды. Станцияның батысында, Кесвикке қарай, Флюско карьері мен Харрисонның әк зауыты қызмет көрсетті. 1936 жылы Бленкоу (sic) әк компаниясының зауытына қосымша теміржол желісі салынды. Бұл желі қазіргі Мандейлдің көмір қоймасынан өтіп, қазіргі Хансонның кірпіш зауытына дейін созылады. Зауыт ішінде өз вагондары мен локомотивтері бар тар теміржол жүйесі құрылған. Жергілікті тұрғындар бұл станцияны желі бойымен, әсіресе Трэлкелд карьеріне жұмысқа бару үшін пайдаланған, онда ауыл тұрғындары жұмыс істеген. Бір тұрғын анасының пойызда Пенитр базарына жұмыртқа сатуға барып-қайтқанын есіне алады. Станциядан тыс, Кесвикке қарай созылған теміржол учаскесінде 1940 жылы қайғылы оқиға болды. Сент-Эндрю учаскесінде қысқы қар жиналуы жиі кездесетін. Уақытша бетон қоршаулар орнатылған, бірақ олар тиімді болған жоқ. 1940 жылы бұл учаске бес күнге тоқтатылып, теміржол қызметкерлері мен 80 әскердің күшімен қар қазылып тазартылды. Қарды жинау үшін учаскеге жіберілген вагондар ескертусіз қар қазып жатқан жұмысшыларға шағылысып кетті. Осы оқиғада үш адам қаза тауып, жеті адам жарақат алды. Станция маңында басқа да ауыр оқиғалар орын алды. Пенритке қарай созылған теміржол учаскесі тік құлпыратын болды. 1901 жылы кокс тасымалдаған пойыз Newbiggin-дегі көпірдің шығысындағы бөктерден құлап кетті. Бұл учаскеде де бірнеше пойыз бақылаусыз қозғалып, Пенрит станциясына дейін жеткен жағдайлар болды. Әйқындылығы, бұл оқиғаларда ешкім ауыр жарақат алмады. 1972 жылы теміржол жолаушылар тасымалы үшін жабылды. 2016 жылы ауылға жүйіп тұратын автобус қатынасы тоқтатылды.

Қауымдастық

Бұрын ауылда дүкен, пошта, паб, гараж және ауылдық үй болған. Дүкен мен пошта кеңсесі жиырма жылдан астам бұрын жабылған. Ауылдың оңтүстік немесе Стайнтон жағындағы Joiners Arms құрылыс салушыға сатылып, 2001 жылы жабылды. Гараж және 4x4 көрмесі әлі де дамып келеді. Ауылдық үй newbigginvh.co.uk ескі үйдің орнына 2010 жылы 245 000 фунт стерлингке салынды. Ол жер бетінен жылу алатын жүйемен жылытылады және фотоэлектрлік панельдерінен жыл сайын 6,5 МВт-тан астам қуат өндіреді. Бұл орталық қауымдастық үшін өте құнды және жас және егде жастағы тұрғындар үшін көптеген іс-шаралар мен қызметтер ұсынады.