Кіріспе

Желе салаттары – хош иістендірілген желатин, жемістер және кейде ұсақталған көкөністер немесе сирек кездесетін басқа көкөністерден жасалған американдық салат. Басқа ингредиенттерге ірімшік, қаймақ, зефир, жаңғақ немесе тұзды печенье кіруі мүмкін. Желе салаттары 20-шы ғасырдың басында кең таралған және қазір көне стильдегі тағам саналады. Көптеген құрамдас бөліктерінің арқасында, оның боялған желатин фонында түрлі-түсті ұсақ-түйектері болады, сондықтан бұл тағамның әдемі түрі үшін бағаланады. Мысалы, желе салатында лайм хош иісінен жасыл, жаңғақтан немесе тұзды печеньеден қоңыр, ірімшіктен ақ, ал жеміс коктейлінен қызыл және апельсин түстері болуы мүмкін. Осылайша, ол "салатқа ұқсас" (ұсақталған тағамдар) көрінеді, бірақ желатинде (аспик сияқты) нығайтылған. Майонез немесе басқа салат соусы қосылған нұсқаларында "салат" тақырыбы көбірек байқалады. Егер тағамда тәттіленбеген желатин қолданылса, көкөністер жиірек қосылады (мысалы, помидор аспигі).

Тарих

Желе салаттарының алғашқы желатин негізіндегі түрлеріне жеміс және шарап желелері, сондай-ақ коммерциялық немесе үйде жасалған желатинмен дайындалған әсем безендірілген аспик тағамдары кірді. Желатинды пісіру көп уақыт алатын, ал коммерциялық желатин 19 ғасырдың соңына дейін ұсақталған немесе жолақтар түрінде өндірілді және қолдану алдында ұзақ уақытқа иімдеуді қажет етті. 1894 жылы «Knox» компаниясы алғашқы коммерциялық ұнтақ желатинді шығарды, ал бірнеше жылдан кейін «Jell-O» пайда болды. «Желе салат» атауы «Jell-O» таңбасының жалпы атауға айналуынан туындаған. Желенің ыңғайлылығы желатин негізіндегі тағамдарды ертедегі желелер мен аспиктерге қарағанда үйде дайындауды жеңілдетті. Желе салаттарының ең алғашқы мысалы – 1904 жылы Пенсильвания штатының Нью-Касл қаласынан Джон Э. Кук әйел дамытқан «Perfection» салаты. Алғашқы салатқа кесілген капуста, сельдерей және қара бұрыш аспик қалыпта қосылған. Желе Ұлы депрессия мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде еңбек көп талап ететін немесе қымбат рецепттерге оңай және арзан қосымша болды. 1950 жылдары желе салаттары қала маңындағы аудандарда ерекше танымал болды. Желе салаттарының орта ғасырлық танымалдылығына жауап ретінде «Jell-O» дәмді томат және сельдерей сияқты бірнеше дәмді тағамдар шығарды. Желе салаттары 1960 және 70 жылдары сәннен шықты. Джулия Чайлдтың танымалдылығының артуы және АҚШ-та француз тағамдарының таралуы желе салаттарын кем сәнді көрінетіс етті, ал диеталық тенденциялар ақырында «Jell-O» сияқты тәтті тағамдарға қарсы болды. Қазіргі кезде желе салаттары Жоғарғы Орта Батыс және Юта штаттарының ауылдық аймақтарында ең көп танымал, онда «Jell-O» ресми штаттық жеміс ретінде танылған.

Түрлері

Желе салаттары ащы немесе тәтті болуы мүмкін. Тәтті желе салаттарына көбінесе жаңа жемістер, жеміс коктейлі, жаңғақтар, маршмеллоу және қайнатылған май қосылады. Ащы желе салаттарының құрамына көкөністер, зәйтүн, жаңғақтар, ет, теңіз өнімдері және қайнатылған жұмыртқалар кіреді, ал дәм беру үшін желатинге томат шырыны, лимон шырыны немесе сірке су қосылады.