Кіріспе

Pseudotrillium – гүлді өсімдіктер туысы, Melanthiaceae тұқымдасына жататын монотиптік туыс. Оның жалғыз түрі – Pseudotrillium rivale, көбінесе бұлақтың жасыл гүлі (brook wakerobin) деп аталады. Ол Оңтүстік Орегон және Солтүстік Калифорнияның Сискию тауларына ендемик. Латынша "rivale" деген сөз "өзендер мен бұлақтар жанында өсетін" мағынасын білдіреді, бұл оның табиғи ортасына сілтеме жасайды.

Сипаттама

Pseudotrillium rivale – жер астындағы тамырсабақ арқылы тіршілік ететін көпжылдық, шөптесін, гүлді өсімдік. Сыртқы түрі жағынан триллиумға ұқсас (бір кезде бұл түр триллиум туысына жатқан). Оның үш жапырақтан (бракт) тұратын омыртқасы және үш тостаған жапырақшасы, үш күлте жапырақшасы, әрқайсысы үш аталықтан тұратын екі омыртқасы бар бір тримерлі гүл, сондай-ақ үш аналық (үш мойыншасы бар бірыңғай жұмыртқалыққа біріккен) бар. Триллиумнан айырмашылығы – оның күлте жапырақшаларында дақтар болады, терідей жапырақтарының негізі жүрек тәрізді, ал гүл сабағы (педоцель) үздіксіз ұзарады. Гүлдеудің бастапқы кезінде гүл сабағы жапырақтардың үстіне көтеріледі, бірақ гүл тозаңданғаннан кейін гүл сабағы ұзарады және жапырақтардың астына төмен түседі. Pseudotrillium rivale биіктігіне дейін өседі. Ланцет тәрізді жапырақтарының ұзындығына дейін жетеді, ал жапырақ сабақтарының (пециоль) ұзындығы бар. Жапырақтары жылтыр көк-жасыл түсті, айқын күміс көк тамырларымен. Өсімдіктің ұзындығындағы гүл сабағында иіссіз, төмен қараған гүлдері болады. Гүлдің жасыл тостаған жапырақшалары және қызғылт түсті ақ күлте жапырақшалары ұзындығына дейін және еніне дейін жетеді.

Таксономия

Pseudotrillium rivale тұңғыш рет 1885 жылы американдық ботаник Серено Уотсон Trillium rivale ретінде сипаттаған. Оның типтік үлгісі 1880 жылы Калифорния штатының Крессент-Сити қаласынан отыз шақырым шығысқа қарай орналасқан Сискию тауларының Биг-Флэт аймағынан алынған. Уотсон жаңа түрді шығыстағы Trillium nivale түрімен салыстырып, «оның өсу ерекшеліктері өте ұқсас» деген пікір білдірген. Бұл сөздері екі түрдің де тозаңданудан кейін гүл сабағының жапырақтардың төменіне қарай иілу бейіміне қатысты болған болуы мүмкін. Морфологиялық және молекулалық филогенетикалық деректерге сүйене отырып, Сьюзан Б. Фармер 2002 жылы Trillium rivale түрін жеке тұқымға бөліп шығарған. Осы мақсатта Фармер бір мезгілде Pseudotrillium және Pseudotrillium rivale таксономдарының сипаттамасын жасады. 2023 жылғы наурыз айының мәліметі бойынша, Pseudotrillium rivale атауы кеңінен танылған. Pseudotrillium – Parideae тайпасының мүшесі. Ол Париж және Trillium түрлерін қамтитын Parideae кладының туыс түрі болып табылады. Молекулалық филогенетикалық зерттеулерге сәйкес, Pseudotrillium rivale Parideae тайпасының ең ерте (базалды) тармағы болып саналады, бұл нәтиже жақсы растау алған. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл таксонды ескермеген зерттеулер күрт өзгеше нәтижелер көрсеткен, бұл «Pseudotrillium Parideae тайпасының филогенетикалық зерттеулеріне кілт болуы мүмкін» деген болжамды тудырған.

Тарату

Pseudotrillium rivale Оңтүстік Орегонның Сискию тауларында (Джозефин, Кус, Дуглас және Карри округтері) және Солтүстік Калифорнияда (Сискию және Дель-Норте округтері) өсімдіктердің туатын жері, көбінесе серпентин сияқты ультрамафикалық тектес топырақта кездеседі. Калифорниядағы өсімдіктер тығыз, ылғалды орманды жерлерде өседі, Орегон өсімдіктерінен барлық жағынан ірілеу болып келеді және түрлі түсті гүлдерге бейім. Керісінше, Орегонның құрғақ, ашық орманды жерлерінде кездесетін өсімдіктер кішкентай, көбіктелген ақ гүлдерге ие.

Экология

Pseudotrillium rivale сәуірден маусымға дейін гүлдейді, солтүстік Калифорниядағы өсімдіктер Орегондағылардан сәл кешірек гүлдейді. Биік жерлерде гүлдеу мамыр айының басына дейін кешігуі мүмкін. Гүлдегеннен кейін өсімдіктің барлық бөлігі үлкейіп, жапырақтары өте жылтыр, мықты және серпімді болады. Педоцель бастапқыда орташа ұзындықта болады, бірақ көп ұзамай ерекше бұрылып, ұзара бастайды. Егер ұрықтандыру сәтті болса, педоцель төмен қарай иіліп, жемісі топыраққа тиеді. Шілде айының ортасына қарай өсімдіктің барлық бөлігі кеуіп, қысқы ұйқыға кетеді.

Қолданылуы

Бұрынғы аты Trillium rivale болған бұл өсімдік Корольдік бау-бақша қоғамының «Бау-бақшалық еңбек сіңіргені үшін» сыйлығына ие болды. 10 °C (14 °F) дейін шыдамды, жартылай немесе толық көлеңкеде, қорғалған жерде өсуі керек.