Кіріспе

1957 жылғы П. Г. Водхаус романы. "Something Fishy" – П. Г. Водхаус романы, алғаш рет Ұлыбританияда 18 қаңтар 1957 жылы Герберт Дженкинс (Лондон) баспасынан, ал АҚШ-та 28 қаңтар 1957 жылы Саймон & Шустер, Inc. (Нью-Йорк) баспасынан "Батлер істің қырына келді" деген атпен жарық көрді. Романның сюжеті 1929 жылғы қор нарығының құлдырауына бірнеше апта бұрын бай адамдар тобы құрған тотин және сол схеманы естіп қалған Кеггс есімді уәзірдің, жылдар өткен соң осы білімінен пайда табуға тырысуы туралы. Романда тотинді құрған екі адамның ұлдары – Билл Холлистер мен Роско Баньян бейнеленген. Тотинде соңғы болып үйленген адамға бір миллион доллар бұйырады. Кеггс өзінің кедей бұрынғы жұмыс берушісі, мейірімді және көбінесе шатасатын Лорд Уффенхэмді және оның қызы Джейнды қолдайды. Билл мен Джейннің кездейсоқ кездесуінен роман пайда болады, ал Лорд Уффенхэм мен Кеггс Билл мен Джейнге көмектесу үшін жоспар жасайды.

Сюжет

1929 жылдың 10 қыркүйегінде америкалық миллионер Дж. Дж. Буньян Нью-Йорктегі басқа миллионерлерге кешкі ас ұйымдастырады. Буньянның өнер жинағының кураторы Мортимер Бейлис ұсынғандай, олар ақшаларымен ойын-сауық жасауға шешім қабылдайды: Буньян мен тағы тоғыз миллионер әрқайсысы қорға елу мың доллар салады, ал соңғы үйленген ұл барлық ақшаны және жинақталған сыйақыны алады. Ерлер ұлдарына тотин туралы айтуға тиіс емес. Оқиға 1955 жылдың 20 маусымына көшеді. Зейнеткер қызметкер Август Кеггс Лондон маңындағы Валли Филдс елді мекеніндегі үш үйдің иесі: Каслвуд, Пейсхейвен және Нюк. Кеггстің бұрынғы жұмыс берушісі Лорд Уффенхэм және Лорд Уффенхэмнің қызы Джейн Каслвудта Кеггспен бірге тұрады. Лорд Уффенхэм үлкен үйін, Шипли-холлды (Тонбридж маңында), қайтыс болған Дж. Дж. Буньянның бай ұлы Роско Буньянға жалға береді. Джейн Пейсхейвенде тұратын беделсіз мүсінші Стенхоп Твайнмен құда болып, бірақ Стенхоптың үйленуге жеткілікті ақшасы жоқ. Кеггс 1929 жылы Дж. Дж. Буньянның қызметінде болған және тотин туралы біледі. Қор шамамен бір миллион долларға дейін өседі. Ол Роскоға Стенхоппен екеуінің соңғы үйленбеген ұлдары екенін айтады. Кеггс Стенхопқа жиырма мың фунт төлеуге кеңес береді (болашақтағы табысының үлесін алу сылтауымен), сонда Стенхоп үйленіп, Роско тотин ақшасын алады. Бейлис Роско үшін Стенхоппен сөйлесуге келіседі. Кеггс Роско оны ақпарат үшін тек елу фунтпен марапаттағанына ашуланып, Бейлис Кеггске Твайн есімді ешкімнің тотинге қатысқандығын білмейтінін айтады, ал Кеггс қалған жалғыз ұлының аты Билл Холлистер екенін мойындайды. Кеггс Роскоға Джейнге көмектесу үшін жалған айтты, ол Стенхоппен үйленгісі келеді. Бейлис өзінің құпиясын сақтайды, өйткені ол ашкөз Росконың жиырма мың фунтты бекер жоғалтуын көруден ләззат алады. Роско актриса Эмма Биллсонмен (Кеггстің немересі) құпия түрде құда болып, тотиннің салдарынан келісімін бұзуды жоспарлап отыр. Ол жеке детектив Перси Пилбимды үйлену туралы хаттарын қайтарып алу үшін жалдайды. Роско сияқты емес, Билл Холлистер бай емес және өнер сатушы Леонард Гиштің галереясында жұмыс істейді. Стенхоп пен Билл таныс, ал Билл Стенхопқа Бейлиспен жұмыс істеуге көмектеседі. Джейн Мистер Гиштің Шипли-холлдегі Уффенхэм отбасының жинағындағы суреттерді сатуын қалайды. Гиш Биллге Шиплиге барып, Бейлистен суреттер туралы сұрауын айтады. Билл Джейнді Баррибольдта кездестіреді және оған ғашық болады. Джейн де Биллге тартылады, бірақ ол Стенхоппен құда болғандығын есте ұстайды. Шипли-холлда Бейлис Уффенхэм мен Биллге Уффенхэмнің суреттерінің бәрі жалған екенін айтады. Билл телефон арқылы Джейнге тұрмысқа шығуын сұрайды, Джейн ойран болып, қоңырауды үзеді. Биллді ұнатып, Уффенхэм оған сыпайырақ болуға кеңес береді және Джейннің Стенхоппен құда болғандығын ескертеді. Бейлис Росконың чегін Стенхопқа жеткізеді. Кейін Бейлис Роскоға Кеггстің жалған айтқанын және Стенхоптың тотинге қатысы жоқ екенін айтады. Джейнге Биллге қамқорлық сезімін тудыру үшін Уффенхэм оны темекі құтысымен ұрады. Бұл сәтті аяқталады, Джейн мен Билл бір-біріне деген сезімдерін мойындайды. Стенхоп жаңа ақшасымен әлемді еркін аралап шығу үшін Джейнмен келісімін бұзды. Кеггс Роскоға егер Роско оған жүз мың доллар төлесе, тотинге үміткердің нақты кім екенін айтуды ұсынады. Роско келіседі, олар келісімшартқа қол қояды. Кеггс Роскоға Билл туралы айтады. Кеггстің ұсынысы бойынша Роско Биллді Бейлистің көмекшісі болуға үлкен жалақымен жалдайды, сонда Билл Джейнге үйленуге шамасы жетеді. Перси Пилбим Росконың хаттарын тауып алады. Роско оған Кеггстің келісімшартын қалпына келтіру және жою үшін басқа жұмыс береді, оны Пилбим орындайды. Бейлис Уффенхэмге кейбір суреттерінің шынымен де құнды екенін айтады. Билл тотин туралы біледі, бірақ Джейнге бірден үйленгісі келеді, бұл Джейнді қозғайды. Кеггс Пилбиамды Роско олардың келісімшартын бұзу үшін жалдағанын түсінеді, сондай-ақ Росконың Эммамен құда болғанын және ол тотиннің кесірінен келісімін бұзғанын біледі, және уәдесін бұзу ісіне жол бермеу үшін хаттарын жойған. Уффенхэм Кеггске Эмманың ата-анасы Флосси Биллсонды (Кеггстің қарындасы) және зейнеткер боксшы Баттинг Биллсонды Роскомен бетпе-бет кездесу үшін әкелуді ұсынады. Биллсонның қорқынышты көрінісі Росконы Эммамен келісімін жаңартуға мәжбүр етеді, тотин ақшасын Биллмен тең бөліп, Кеггске төлейді. Бейлис Биллге немесе Роскоға Биллдің әкесі тотинге қатысқан жоқ екенін және Росконың Биллпен ақшаны бөлісуге міндетті емес екенін айтпайды.

Жариялану тарихы

"Бір нәрсе күдікті" деген атпен, әңгіме екі бөлімде "Collier's" (АҚШ) журналында 1956 жылдың 31 тамызы мен 14 қыркүйегінде, Рональд Сёрлдің суреттерімен жарияланды. Бұл нұсқа романдық нұсқадан қысқа болды. Романның АҚШ-тағы басылымы "Батлер істің қырық еді" деп аталды және 1983 жылдың мамыр айында Нью-Йорктегі Avenel Books баспасынан шыққан Вудхаустың "Бес толық роман" жинағына енгізілді.