Кіріспе

1987–88 жылдардағы Оңтүстік Африка шекаралық соғысындағы Оңтүстік Африка қорғаныс күштерінің операциясы.

Хупер операциясы – 1987-88 жылдары Оңтүстік Африка шекаралық соғысы барысында Оңтүстік Африка қорғаныс күштерінің (ОАҚК) жүргізген әскери операциясы. Бұл операция Куито-Куанавале шайқасы деп белгілі болған шайқастың бір бөлігі. Кубалықтардың мақсаты – өзеннің батысында орналасқан Куито-Куанавале қаласын жаудан қорғау еді. ОАҚК-нің мақсаты Анголаның азаттығы үшін халықтық қарулы күштерді (FAPLA) өзеннен батысқа ығыстыру немесе оларды жою болды, соның нәтижесінде FAPLA оңтүстік-шығыста Анголаның толық тәуелсіздігі үшін ұлттық одақ (UNITA) үшін бұдан былай қауіп тудырмауы керек еді. FAPLA-ның шабуылы тоқтатылды, UNITA тағы 15 жыл бойы күресуге мүмкіндік алды. ОАҚК қаланы басып алуға әрекет етпеді. Екі тарап та жеңіске жеткенін мәлімдеді.

Өмірбаян

Модулер операциясынан кейін, 1987 жылдың қараша айының басына қарай, ОАР Қарулы Күштері (САДФ) Куито өзенінің шығысында, қаланың өзіне қарап орналасқан FAPLA үш бөлімшесінің қалдықтарын толық қоршауға алды және оларды жоюға әзірленді. Әлдеқайда рухсыз 59-шы FAPLA мотоатқыштар бригадасы, 21-ші және 25-ші FAPLA жеңіл атқыштар бригадалары, Тумпо маңындағы және Куито өзенінің шығысындағы бекіністерде, SADF артиллериясының көпір мен әуежай жолағын бақылауына және UNITA партизандарының Менонгуеден келетін жолды бақылауына (олар оны миналап, шабуылға дайын тұрған) байланысты, толығымен қиыстырылды. Қолданыстағы бронетехникасы мен артиллериясы қалмағандықтан, FAPLA бөлімшелері құрылу қаупіне тап болды. 15 қарашада Ангола үкіметі Кубадан шұғыл әскери көмек сұрады. 25 қарашада БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі 1987 жылдың 10 желтоқсанына дейін Анголадан ОАР Қарулы Күштерінің (САДФ) толықтай шығуын талап етті, бірақ ешқандай санкциялар туралы ескерту жасалмады.

Кубаның мақсаттары

Куба басшысы Фидель Кастроның пікірінше, Оңтүстік Африканың жеңісі Куитоны басып алумен және Анголаның ең жақсы әскери құрамаларын жоюмен қатар, Анголаның тәуелсіз мемлекет ретінде болуына нүкеге тиер еді. Сондықтан Кастро дереу "Maniobra XXXI Aniversario de las FAR" деп аталған материалдық көмек пен 15 000 элиталық әскерді жіберіп, кеңестік тараптан бастаманы қайтарып алды, сондай-ақ 200 техник, кеңесші, офицер және арнайы күштерді де аттандырды. 1976 жылғы Ангола науқанының және Эфиопиядағы танк шайқастарының қатысушысы генерал Арнальдо Очоа үкімет тарапындағы күштердің бас қолбасшысы болып тағайындалды. Очоа мен Кастро Анголадағы соғысты жүргізу мәселесінде күрделі келіспеушіліктерге келіп, осы шиеленіс соғыс кезінде де, Кастроның қорғаныс жоспарларына араласуы кубалықтардың ондаған өмірін құрбан етуіне әкелуі мүмкін болды. Ал бір жылдан кейін Ангола жағдайынан кейін Очоа мемлекеттік қасақаналық жасады деген айыппен тұтқындалып, сотталып, ату жазасына кесілді. Генерал Цинтрас Фриас Куито Куанаваледегі қолбасшы болып тағайындалды. Кубалықтардың басты міндеті Куито Куанавалені қамтамасыз ету болды, бірақ күштер қоршалған гарнизонға келген кезде, олар Куито Куанаваленің батысындағы Любангода екінші майдан ашуға дайындық жасады, онда ОАР армиясы 8 жыл бойы тосқауылсыз әрекет етіп келген еді.

1-мақсат

Операция Модулерден кейін дереу, Операция Хупердің мақсаты өзеннің шығысындағы жауды жою немесе кем дегенде оларды өзен артына ықпалдау, жауға ең көп шығын келтіріп, өздерінің шығындарын азайту болды.

2-мақсат

Өзен өткелдері нығайтылып, ЮНИТА-ға тапсырылуы керек еді, ал ОАР армиясы (САДФ) мұндай шара орындалған соң Анголадан дереу шығарылуы керек еді.

Шектеулер

Бұйрық бойынша Куито Куанавель қаласына шабуыл жасалмады, егер ол SADF қолына дерлік төбелессіз түспесе. SADF бөлімшелеріне жаңа әскерлер мен жабдықтар жеткізілді, бірақ операцияның қалған бөлігі үшін бірліктердің саны шамамен 2000 адам мен 24 танкке дейін азайтылды. Жаңа келгендер алдымен жағдайға бейімделуі керек болды. Кубалықтар оның орнына ағаштан жасалған көпір салған, оны «Patria o Muerte» (Отан немесе өлім) деп атады. Бұзылған танктерді жартылай жерге көміп, олардың мұнараларын бекітілген артиллериялық қару ретінде пайдаланды. 32-ші батальон мен басқа бөлімшелердің элементтері апталар бойы автокөлік колонналарын қиындыққа салып, жүздеген танк пен басқа да көлік құралдарын жойды, сондай-ақ белгісіз сандағы адамдардың қаза болуына себепкер болды. 13 қаңтарда SADF әуе шабуылы мен артиллериялық оқ жаудыру арқылы 21-ші бригадаға шабуыл жасады. Екі күн ішінде FAPLA бөлімшесі өз позицияларынан ығыстырылды, 7 танк жоғалтып, тағы 5-і қолға түсті, түрлі көлік құралдары жойылды немесе қолға түсті, ал 150 адам қаза тапты немесе тұтқынға алынды. UNITA 4 адам қаза тауып, 18 адам жараланды, ал SADF-та бір адам жараланды және бір бронетранспорттық құрылғы зақымдалды. Дегенмен, SADF жеткілікті резервтер мен жабдық болмағандықтан, осы сәтті пайдалана алмады. UNITA басып алынған позицияны басып алды, ал SADF кері шегінді, бірақ UNITA кейіннен FAPLA-ның қарсы шабуылынан осы позицияны жоғалтты. Куба және FAPLA-ның үлкен колоннасы Менонгеден Куито Куанавельге көмекке бет алды, бірақ жаңбырлы маусымда UNITA-ның миналық өрістерін тазарту және мүмкін болатын шабуылдардан сақтану қажеттілігіне байланысты ілгерілеу баяу болды. Олар Куито Куанавельге алғашқы шайқасқа қатысу үшін уақытында жетпеді. FAPLA өзеннің шығысында және Куито Куанавельге қарап тұрған Тумпо (өзені) үшбұрышына шегінді. Бұл жер бедері қорғануға өте қолайлы болды, сондықтан олар кең көлемде миналар орнатты. 1988 жылдың 19 ақпанында болған қақтығыста FAPLA позициясы бұзылып, FAPLA-ның 59-шы бригадасы өзеннен тысқары шығарылды. Алайда, SADF-тың екі көлігі миналық өрісте зақымдалды. Келесі күндері кубалықтар Оңтүстік Африка позицияларына қарсы әуе шабуылдарын күшейтті. 25 ақпанда көпір басына жасалған тағы бір шабуыл миналық өріске түсіп, тоқтап қалды. Бұл шайқаста FAPLA 172 адамды, 10 кубалықты және 6 танкты жоғалтты. Қарама-қарсылығы, SADF 4 адам қаза тауып, 10 адам жараланды, сондай-ақ бірнеше көлік құралы зақымдалды.

Операция нәтижелері

Көпір басы сақталды, бірақ өзеннің шығыс жағындағы барлық анголалықтарды тазалау міндеті әлі орындалмады. Осымен "Хупер" операциясы аяқталды. Одан кейін оның орнына қысқа ғана "Пакер" операциясы жүргізілді.