Кіріспе

Марсель Пагнольдің 1957 жылы жазылған автобиографиялық романы – «Анамыздың сарайы», «Souvenirs d'enfance» төрт томдық сериясының екінші кітабы және «Әкемездің даңқы» романының жалғасы. 1990 жылы Ив Роберт осы роман бойынша фильм түсірді, ол түпнұсқа сюжетке адал, бірақ төрт томдық серияның үшінші кітабы «Құпиялар заманынан» материалдарды да қамтиды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Кітап Марселдің жазғы демалысы кезінде басталады. Ол өзінің әкесі Жозефпен және ағасы Жюльмен күнделікті аң аулау сапарларын және Лили есімді ауыл баласымен қарым-қатынасын баяндайды. Мектепке бару үшін қалаға қайту алдындағы түні ол Лилидің көмегімен қашып кетуді жоспарлайды. Ол отбасына қоштасу туралы хат қалдырып, терезеден шығып кетеді. Түннің өтуімен Марсель қорқып, тіпті арбақты көріп, ойынан шығып, табылмай тұрып қайтып келеді (бірақ бұл оның әкесі хатты бірнеше әзіл-оспақ арқылы тапқан дегенді білдіреді). Қалаға оралғанда, ол беделді стипендияға үміткер болғандықтан, қатты ғылыми қысымға ұшырайды. Ол ауылға қайтып оралуды аңсайды және оның тілегі Рождество мерекесіне оралғанда орындалады, Марселдің қуанышына орай. Марсельден бірнеше шақырым қашықтықта демалыс үйіне бару ұзаққа созылады, өйткені қоғамдық көліктермен қысқа жол жүріп, қалған 8 шақырым жол бойымен жүреді. Рождестводан кейін отбасы көбірек ауылға қайтуға ниетті, бірақ Жүсіп сенбі күні қаладан шығып, кешке немесе кешке ауылға барып, содан кейін жексенбі күні қайтудың қисындылығын көрмейді. Кейін Марселдің анасы директормен достық қарым-қатынас орнатып, оны Жозефтің дүйсенбі таңғы міндеттерін басқа мұғалімге беруге көндіреді, бұл отбасына дүйсенбі таңға дейін виллада қалуға мүмкіндік береді. Көп ұзамай олар аптаның әр жексенбісінде бара бастайды. Бір күні үйлеріне бара жатқанда, отбасы Марселдің әкесінің бұрынғы шәкірттерінің бірі Бузигпен кездеседі, ол қазір төбелерден Марсельге қарай созылатын каналдың қызметінде жұмыс істейді. Ол жеке меншікті жерлерді аралап өтеді, сондықтан оған бірнеше есіктер арқылы өтуге мүмкіндік беретін кілт беріледі. Қызметкер отбасына бұл жолдың қысқа екенін айтады, бұл жол олардың үйіне аз уақыт ішінде жетуге мүмкіндік береді және оларға қосалқы кілтті ұсынады. Марселдің әкесі адал және әділ болғандықтан, бұл заңсыз кіру екенін түсінеді, бірақ каналдардан өтіп бара жатқанда, Жозеф Бузигудің өзі көрмеген құрылыс мәселелерін байқайды. Ол Бузиг пен өзін-өзі халыққа қызмет ететіндігіне сендіреді. Дегенмен ол кілтті қабылдайды. Оның қоярлығынан басқа, отбасы кілтті көбірек пайдаланады және жолдың қысқаруы оларға әр демалыс сайын демалыс үйіне баруға мүмкіндік береді. Жүсіп тіпті өз байқағандарын кішкентай дәптерге жазып қояды. Олар есікті ашқан сайын, ұсталады деп қорқады. Алайда уақыт өте келе олар бір жердің иесі мен екінші жердің иесіне кездеседі. Жазғы демалыс басталғанда олар тағы да сапарға шығады және Марселдің анасы иесімен кездесуден қатты қорқып, қорқады. Олар соңғы есікке жеткенде, оның кілтпен бекітілгенін байқайды. Олар соңғы меншіктің күзетушісі мен оның итінің алдында тұр, ол оларды біраз уақыт бойы бақылап отырды және ресми есеп беруге шешім қабылдады. Ол отбасын барлық заттарын ашуға мәжбүрлейді, оларды қорлайды, содан кейін Джозефтің жазбасын тартып алады және Марселдің анасы мен кішкентай әпкесін қорқытады. Марселдің әкесі күйзеліске ұшырап, шағым оның мансаптық болашағына нұқсан келтіреді және ол мектеп мұғалімі лауазымынан айырылып қалуы мүмкін деп санайды. Алайда Бузиг және каналдың басқа екі қызметкері компанияның есіктерінің бірін заңсыз құлыптағаны үшін күзетшіге жауап береді. Бузиг отбасына бұл адамның асыл тұқымды емес екенін, бірақ мал шаруашылығынан байлық тапқанын айтады. Ол және оның әріптестері есептерді алып, жояды. Кітап бес жыл бұрын, он бес жасар Марсельге, анасының жерлеу рәсіміне келеді. Сондай-ақ, Лили мен Пол туралы да айтылады (Марсельдің кіші інісі): Пол Прованс провинциясында кенеттен қайтыс болғанға дейін 30 жасында ешкі бағушы болды. Лили 1917 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапты. Марсель - олардың балалық шақтағы серіктестігінен қалған жалғыз адам, қазір ол табысты кинорежиссер. Оның компаниясы Марсель ауданындағы ескі үлкен үйді сатып алып, оны киностудияға айналдырды. Ол үйдің ішімен жүргенде таныс есікті көріп, балалық шағынан демалыс үйіне бара жатқан соңғы үй екенін түсінеді. Ашуы қобалжып, қақпаны таспен сындырып, жаман шартты жояды.