Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Замбия – Оңтүстік Африкада теңізге шығу жолы жоқ мемлекет. Қазіргі Замбия театры жергілікті дәстүрлі ритуалдар мен той-думандардың, би, драма және әңгіме айту өнерінің, отаршылдық кезеңде енгізілген батыс театрымен үйлесуінен қалыптасқан.
Zambia is a landlocked country in southern Africa. Modern Zambian theatre has developed syncretically from the melding of traditional local ritual and ceremonial forms of dance, drama and narrative storytelling, with Western theatre that was introduced during the colonial period.
Колониялық және колониядан кейінгі би мен драма
Еуропалық отарлаушылар Солтүстік Родезия және оның бұрынғы аумақтарында дәстүрлі рәсімдер мен ғұрыптарды орындауға тыйым салды. Жаңа мыс өндіруші қалалардағы қалалану салдарынан этникалық дәстүрлердің араласуы және кейбір жағдайларда ғұрыптық өнерден коммерциялық өнерге біртіндеп ауысу жаңа синкретикалық би және драмалық формалардың пайда болуына әкелді. Батыс театрлары да енгізілді. 1952 жылы тек ақ нәсілділерден құралған Солтүстік Родезия драмалық қоғамы (кейін Замбия театр қоғамы, TAZ) құрылды және келесі бірнеше жылда бірнеше ұқсас бөлінген театрлар салынды. 1958 жылы жаңа құрылған көп ұлтты Уоддингтон театр клубына қоғамға қосылуға рұқсат берілген кезде сегрегация жойылды. Радио хабарлау жергілікті драманың дамуына маңызды үлес қосты. 1948 жылы үкіметтік ақпарат қызметкері Гарри Франклин құрған Орталық Африка радио хабарлау қызметі жергілікті тыңдаушыларға бағытталды, бағдарламалар тек ағылшын тілінде ғана емес, сонымен қатар түрлі жергілікті тілдерде берілді. Радио техникасында оқытылған африкалықтардың арасында Замбияның алғашқы толыққанды пьесасының авторы Андрея Масие болды; оның 1973 жылғы «Казембе жерлері» пьесасы Чиквака театрында 1957 жылғы «Казембе және португалдар» радио пьесасы негізінде қойылды. Формалды жазылған пьесалардан өзге, радиода үнемі импровизацияланған пьесалар да берілді. Мысалы, «Маликопо» - 1947 жылы басталып, 1980-жылдарға дейін танымал болған, сіТонга тіліндегі ұзақ жылдар бойы жалғасқан апталық сатиралық радио драмасы еді. Алайда, колониялық кезеңде Замбияның баспа индустриясы 1937 жылы колониялық Солтүстік Родезия үкіметі Африка әдебиеті комитетін құрғанмен, жергілікті замбиялық автор жазған сахналық пьеса жарияланбағанын атап өткен жөн. 1963 жылы құрылған Замбияның жергілікті өнер қоры Замбия және ағылшын тілдеріндегі пьесалар репертуарымен гастрольдік сапарлар жасады және театр фестивальдарын өткізді. Жергілікті замбиялықтар жазған және қойған пьесалардың ерекшелігі – олар Замбияның ауызша дәстүрлерінен шабыт алып, материалдарды алды, оған драмалық өнердің дәстүрлі формаларымен байланысты ауызша әңгімелер сияқты қойылымдар кірді. Чилаланың «Африкалық повесть білім беру құралы ретінде» деген мақаласында айтқандай, африкалық драматургтар, соның ішінде замбиялықтар дәстүрлі өнер формаларын және батыс драмалық тұжырымдамаларын үйлестірумен белгілі. UNZADRAMS, Замбия университетінің драмалық қоғамы, Замбия театрының дамуында маңызды рөл атқарды, болашақ дамудың негізі ретінде де, соған реакция ретінде де. UNZADRAMS Замбия пьесаларын қойды, Chikwakwa ашық аспан астындағы театрын салды, гастрольдік труппа құрды және «The Chikwakwa Review» журналын шығарды. 1975 жылы қара нәсілділердің басшылығымен Замбияның Ұлттық театр өнері қауымдастығы (ZANTAA) құрылды. 1986 жылы Замбияның жалпы білім беру және мәдениет министрі Кэбби Мусокотвана екі ұйымды біріктіріп, Замбияның Ұлттық театр өнері қауымдастығын (NATAAZ) құруды тапсырды.
Performance of traditional rituals and ceremonies was discouraged by European colonisers of Northern Rhodesia and its predecessor territories. The mixing of ethnic traditions due to urbanisation in new copper mining towns, and in some cases a gradual shift from ritual to commercial performance, resulted in new syncretic dance and dramatic forms. Western theatre was also introduced. The Northern Rhodesian Drama Association (later the Theatre Association of Zambia, TAZ), a whites only organisation, was founded in 1952 and over the next few years several similarly segregated theatres were constructed. Segregation was overturned in 1958 when the newly formed multi racial Waddington Theatre Club were permitted to join the association. Radio broadcasting was significant in the development of local drama. The Central African Broadcasting Services was founded in 1948 by Harry Franklin, a government information officer, and targeted indigenous listeners, with programs not only in English but in a variety of local languages. Africans trained in radio techniques included Andreya Masiye, author of Zambia's first full length play; his 1973 The Lands of Kazembe performed at the Chikwakwa Theatre adapted his 1957 radio play Kazembe and the Portuguese. In addition to formally written plays, radio also broadcast ongoing improvised plays. For instance, Malikopo was a long running weekly satirical radio drama in siTonga starring Edward Mungoni. It began in 1947 and was still popular into the nineteen eighties. It is worth noting however that during the colonial period there was no publication of a stage play written by an indigenous Zambian despite the fact that the Zambian publishing industry was born in 1937 when the colonial Northern Rhodesian government established the African Literature Committee. The indigenous Zambian Arts Trust formed in 1963. It toured with a repertoire of plays in Zambian languages and English, and ran theatre festivals. One of the distinguishing features of the plays written and performed by indigenous Zambians is that they drew inspiration and some materials from the Zambian oral traditions which included performances such as the oral narratives which are associated with traditional forms of dramatic expression. As Chilala argues in his article 'The African Narrative as a Tool of Education' African playwrights, including Zambians, have been known to blend traditional art forms and western dramatic concepts. UNZADRAMS, the University of Zambia's drama society, was pivotal in the development of Zambian theatre, both as a foundation for future developments and in reaction to it. UNZADRAMS produced Zambian plays, built the open air Chikwakwa Theatre, instituted a touring company, and produced The Chikwakwa Review, a journal. In 1975, the black led Zambian National Theatre Arts Association (ZANTAA) was formed in opposition to TAZ due to dissatisfaction with the attitude of its predominantly white leadership towards non western theatre. In 1986, Kebby Musokotwane, then Zambia's Minister of General Education and Culture, directed that the two organisations be merged to form the National Theatre Arts Association of Zambia (NATAAZ).
Қазіргі заманғы
Ұйымдастырылған батыс үлгісіндегі театр қозғалысын Лусакада және басқа да қалалық жерлерде кездестіруге болады, бірақ дәстүрлі драма өнері көптеген ауылдық қауымдардың дәстүрлі өмірінің бір бөлігі болып табылады. Соңғы жылдары драма Замбиядағы ВИЧ/ЖҚСҚ қарсы күресте ерекше маңызды құралға айналды.
An organized Western styled theatre movement can be found in Lusaka and other urban settings, but traditional dramatic arts are also part of the fabric of traditional life in many rural communities. In recent years, drama has been an especially important avenue for the fight against HIV/AIDS in Zambia.