Кіріспе

Ирландиядағы Тоғыз жылдық соғыс кезіндегі қамау

Кахир қамалының қоршауы 1599 жылы, Тоғыз жылдық соғыс (1595–1603) кезінде граф Эссекстің көтерілісшілерге қарсы науқаны барысында, Оңтүстік Ирландиядағы Мунстерде болды. Қамал елдегі ең мықты бекініс саналса да, Эссекс оны бірнеше күннің артиллериялық оқшауынан кейін ғана бағындырды. Алайда, Елизавета патшайым өзінің қолбасшысының жетістігін мойындамай, қорғаушыларды "жалғандардың тобы" деп атады.

Науқан

1599 жылғы сәуірде Эссекс Ирландияда бұрын-соңды көрілмеген ең үлкен әскермен (16 000 сарбаз және 1300 атты әскер) Дублинге қонды. Ол Хью О’Нилл басқаратын солтүстік бүлікшілермен қақтығыстан аулақ болды және Англия тағы бір Армада экспедициясынан қорқатын кезде, испандықтардың араласуына ең осал елдің оңтүстік бөлігін бағындыруды жөн көрді. Мюнстер провинциясы бойынша даулы және көбінесе бекер болған саяхаты барысында ол Суир өзенінің жоғары жағында орналасқан Кахир қамалын бағындыруды көздемес бұрын Дерринлаур қамалының тапсырылуын қамтамасыз етті. Суирден батысқа қарай және бүлікшілердің жеріне терең енуді көздеген әрбір күш үшін Кахир барондары мен олардың Кахир қамалындағы бекінісін басып алу қажеттілік болды. Қамал өзеннің ортасындағы таста тұрды және орналасқан жеріне байланысты қаушатылмайтын деп есептелді, оның үлкен мұнарасы алты мықты мұнара мен қалың қабырғалардың қорғауында болды. Сол кезде қамал ирландиялық дворян Томас Батлердің, 4-ші Кахир баронының меншігінде болды және оның інісі Джеймс Галди ("Англиялық") сенім білдіріп тапсырған. Дерринлаур қамалын басып алуға дейін Эссекс Кахирді бүлікші Ақ аттылармен сөз байласып кеткені үшін айыптаған еді. Бірақ ағылшын әскері өзен жағалауындағы Клонмель қаласынан жорыққа шығуға дайындалып жатқанда, Кахир Джеймс Галди қамалды олар көз жеткізген кезде тапсыратынын уәделеді.

Қоршау

25 мамыр күні таңертең Эссекс армияны үш топқа бөлді, алғы шепті бастап, негізгі күшті Клонмельден шақырымдай қашықтықтағы жасыл алаңда жинады. Артиллерияны (зейнеп және шұңқыр) Эссекс бақылауымен су арқылы кемежайға жеткізді. Артқы күзет пен атты әскердің күзетуімен, қару-жарақтарды ат жоқ болғандықтан, 10 шақырымдық қашықтықтағы Кахирге дейін сүйреп әкелді, ауыр салмағынан көпірлер қисайды. Эссекс армиямен бірге алға жылжып, алғы шепке жетті; олар қамалдан шақырымдай қашықтықта тоқтады және артиллерияны күтті. Лорд Кахирді ағасын басылуға шақыру үшін (атты әскердің генерал-лейтенанты Генри Данверспен бірге) алға жіберді, ағылшын гарнизонына кіруге рұқсат беруді сұрады; оған келгендер оны қорқытып, мазақтады, содан кейін Эссекс оны сенімділікті бұзды деп айыптады. Ол тағы да келіссөздер жүргізуді ұсынды, бірақ Эссекс қаланы басып алуға бекінді, ал Кахир мен оның әйелі күзетке алынды. Ормонд графының қатысуымен соғыс кеңесі шақырылды. Армия тұрақсыз болды, азық-түлік азайып, нашар ауа-райы мен су тасқан жазықта ауруға шалу мүмкіндігі арта түсті. Сонымен қатар, 5 мыңдық көтерілісші күш маңайда жиналды деген қауесет тарады. Уотерфордтан қосымша оқ-дәрі, ал қала мен айналасындағы елді мекендерден азық-түлік алуға бұйрық берілді. Кешке Эссекс 1594 жылы Эннискиллендегі Магуайрдің арал қамалын сәтті қоршаған Джордж Бингеммен бірге қаланы қарап шықты. Шығыс жағалауға ескі орлар мен қабырғалар арқылы жақындасу керек, ал қамалдан 50 қадамдай қашықтықта, өзен жағалауына жақын жерде ор қазу керек, онда пушкаға платформа орнатуға болады деп шешілді. Инженерлер мушкетерлер мен калибрлілердің күзетуімен, жаудың отынан қорғану үшін топыраққа толтырылған тоқулы себеттермен (габиондармен) жұмыс істеді. Зейнепті қамалдың қанаттарына кеңірек көрініс ашу үшін артқа орналастыру керек еді. 26 сенбіде алғы шеп пен негізгі күш қамалға жақындап, шығыс жағалауда орналасты. Эссекс қаланы батыс жағалауды басып алып, қоршауға алуға болатын еді, бірақ оның әскері шабуылға қарсы тұра алмайтынынан қорқып, бас тартты. Түстен кейін қамалға еркін кіру-шығу болды, ол оңтүстік жақтағы жеміс бағын басып алуға 300 адамнан тұратын отрядты жіберді, оның сыртқы шеттері қоршалған еді: бұл оңай орындалды, бірақ ағылшындар өзеннен өтіп бара жатқанда бірнеше адам қаза тапты. Күн батқанда арьергард артиллериямен келді. Бір түн дайындықтан кейін, 27 жексенбіде қарулар шығыс жағалауына орнатылып, атыс бастады. Пушка тікелей мақсатқа бағытталған, бірақ екінші оқтан кейін шасси бұзылды, жөндеуге бір жарым күн кетті. Содан кейін зейнептің ішіне бір доп кіріп қалды, бірақ оны тез тазартып, елу оқ атылды, гарнизон үнсіз қалғанға дейін: олар қамалдың сол жағында мұнараларға кірмей, күреспеді. Оқ-дәрі атысы кезінде Лорд Кахир мен оның әйелі балаларша жылағандары айтылды. Батыс жағалаудан Ақ атты рыцарь бірнеше жүз қарулы адаммен қаланы көмектесті, қорғануға жарамсыз жауынгерлерді кері қайтарды. Эссекс Лорд Хауттың ұлы Кристофер Сент-Лоуренсті және жаяу әскер полковнигін солтүстік-шығыстағы аралға жіберді, ол қаланы батыс жағалауымен байланыстыратын екі көпірді алып жатты; көпірлер бұзылып, арал қаланы құрлық арқылы өтіп, өзенге қайықтарды жіберу арқылы қамсыздандырылды. Кешке қарулар қайтадан шассиге орнатылып, зейнеп кішкене жақындатылды. 28 күні оқ-дәрі атысы жақын арада қайта басталды, соның салдарынан шығыс қабырғасы бұзылды. Келесі күні таңертең шабуылға дайындық жүргізілді: инженерлер баспалдақтар, мұражайлар және қорғаныш экрандары (саңылаулар) жасады; қабырғаларды бұзу үшін оқ-дәріге толтырылған ағаш жәшіктер (петардтар) жиналды. Жоспар бойынша, төрт рота тәжірибелі жаяу әскерлер оқ-дәрі жарылғаннан кейін соғыс ордасы арқылы шабуыл жасайтын болды. Түнде гарнизон қашып кетуге тырысты, бірақ оларды Чарльз Перси мен Сент-Лоуренс Фландриялық жаяу әскерлерінің төрт ротасы тоқтатып, ұстады. Кем дегенде 80 адам өзен бойында қаза тапты, бірақ Джеймс Галди өзінің бірнеше әскерімен сулы диірменнің астындағы шахта арқылы қашып кетті. Ағылшын әскері түнде қарсылықсыз қамалдың ауласына енді. 29 күні таңертең Эссекс қамалға кірді, көп ұзамай пушкалар бұзылған қабырғаларға орнатылды, олар жөнделді. Қамалда Джордж Кэридің басшылығымен 100 адам гарнизон болды, ол жарақат алғаннан кейін қайтыс болды. Армия 31 күніне дейін лагерде демалды, ал аурулар мен жаралылар Клонмельге жіберілді. Голдендегі көпір жөнделді, Эссекс Суирді кешіп, батыс Мунстердегі көтерілісшілердің аумағына кірді.

Салдары

Эссекс Кахир қамалын басып алғанын үлкен жетістік деп жариялады, бірақ королева оның бұл әрекетін төмендетіп, Галдидің қорғаушыларын қарапайым ұрылардың тобы деп атады. Одан кейін Эссекстің жорығы О'Ниллмен даулы келісімге келгеннен кейін тоқтап қалды, ал ағылшын қолбасшысы Елизаветамен қарым-қатынасын жақсарту үшін елден қашып кетті. Келесі жылы, 1600 жылы, қамал Джеймс Батлер бастаған 60 көтерілісшімен бірде-бір оқ аталмай қайта басып алынды, содан кейін сер Джордж Керюге қорқытып берілді.