Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кигели IV Рвабугири (1840? 1895 жылдың қыркүйегі) – 19 ғасырдың ортасында Руанда Корольдігінің королі (мвами) болған. Ол Руанданың алғашқы «тарихи» патшасы Гихангадан бастап төрт ғасырға дейінгі тарихын қамтитын Нигиния әулетінің соңғы патшаларының бірі еді. Ол тутси тегінен шыққан және туғанда Сезисони Рвабугири деп аталған. Руанда тарихында еуропалықтармен алғаш рет байланыс жасаған патша осы болды. Немістерден алған мылтықтармен жабдықталған әскер құрды және, әсіресе арабтар сияқты, көптеген шетелдіктердің өзінің корольдігіне кіруіне тыйым салды. Рвабугири 1867 жылдан 1895 жылға дейін билік құрды. 1895 жылдың қыркүйегінде, қазіргі Конго аумағындағы экспедиция кезінде, неміс саяхатшысы граф Густав Адольф фон Гёценнің келгенінен кейін қайтыс болды. Оның асырап алған ұлы Мибамбу IV Рутаринда келесі патша деп жарияланды. Рвабугири билігінің соңында Руанда провинциялар, аудандар, төбелер мен елді мекендерден тұратын біркелкі құрылымға бөлінді, олар басшылардың иерархиялық жүйесімен басқарылды. Басшылардың көп бөлігі жоғары деңгейде тутсилерден болды, ал хутулардың қатысуы жоғары болды. Рвабугири Руанда корольдігінің шекарасын жаулап алуға тырысқан көршілес корольдіктерге, құл саудагерлеріне және еуропалықтарға қарсы қорғады. Рвабугири – Руанданың ең күшті патшаларының бірі саналады. Кейбір руандалықтар оны Руанданың соңғы нағыз патшасы деп есептейді, себебі оның ізбасары Рутариндваның трагикалық қазасы мен оның жеңгесі Канжогераның ұлы Мусинганы таққа отыртуы осыған себеп болды. 20 ғасырдың басында Руанда орталықтандырылған әскери құрылыммен біріккен мемлекетке айналды. Рвабугири кейде Руанда геноциді кезінде руандалықтардың бірлігін сақтау үшін РПФ қолданған тактиканың авторлығымен байланыстырылады.
Kigeli IV Rwabugiri (1840? September 1895) was the king (mwami) of the Kingdom of Rwanda in the mid nineteenth century. He was among the last Nyiginya kings in a ruling dynasty that had traced their lineage back four centuries to Gihanga, the first 'historical' king of Rwanda whose exploits are celebrated in oral chronicles. He was a Tutsi with the birth name Sezisoni Rwabugiri. He was the first king in Rwanda's history to come into contact with Europeans. He established an army equipped with guns he obtained from Germans and prohibited most foreigners, especially Arabs, from entering his kingdom. Rwabugiri held authority from 1867 to 1895. He died in September 1895, during an expedition in modern day Congo, shortly after the arrival of the German explorer Count Gustav Adolf von Götzen. His adopted son, Mibambwe IV Rutarindwa, was proclaimed the next king. By the end of Rwabugiri's rule, Rwanda was divided into a standardized structure of provinces, districts, hills, and neighborhoods, administered by a hierarchy of chiefs. The chiefs were predominantly Tutsi at the higher levels and with a greater degree of mutual participation by Hutus. He defended the borders of the Rwandan kingdom against invading neighboring kingdoms, slave traders, and Europeans. Rwabugiri was a warrior king and is regarded as one of Rwanda's most powerful kings. Some Rwandans see him as the last true King of Rwanda due to the tragic assassination of his successor Rutarindwa and coup by his stepmother Kanjogera who installed her son Musinga. By the beginning of the 20th century, Rwanda was a unified state with a centralized military structure. Rwabugiri is sometimes attributed for the tactics used by the RPF during the Rwandan genocide to retain unity among Rwandans .
Колонияға дейінгі Руанда
Дәстүр бойынша Руанда патшалығы бастапқыда бірнеше банту басшылықтарымен қоныстанған, бірақ 10 ғасырда солтүстіктен келген тутси малшылары оларды біріктіріп, касталық жүйе және саяси құрылым идеяларын әкелді. 19 ғасырға қарай мемлекет көп орталықтандырылды. Рвабугири 1870 жылдары Рубенгерада еңбек салымын жинап, алым-салық түрінде азық-түлік талап ететін патша сарайын құрды. Бұл ел бойынша азық-түлік ағынын қамтамасыз ету және сауда орталығы болу үшін жасалды. Азық-түлік жетіспеушілік кезеңдерінде елдің көп бөлігі қиындыққа тап болса, Рубенгерада тұратын өте бай тутсилер азық-түлік пен мал табуға мүмкіндік алды. Дегенмен, патша сарайы мұндай жағдайға әдетте дайын болды және өнімнің өндірісін бақылап, үнемі артық өнім жасады. Бұл аштықтан сақтану стратегиясы болды. Осы артық өнім патшаның бұйрығымен еңбектері үшін ең кедей азаматтарға таратылды.
Tradition has it that the kingdom of Rwanda was originally occupied by a number of Bantu chieftainships which were conglomerated during the 10th century by Tutsi pastoralists from the North who brought ideas of caste systems and a political society. By the 19th century, the state had become much more centralized. Rwabugiri established a royal court that collected labor dues and claimed tributary food in Rubengera around 1870. This served the purpose of channeling food across the country and becoming a center of commerce. During periods of food shortages, most of the country would suffer while the very rich Tutsi who resided in Rubengera would be able to find food and livestock. The royal court was prepared for this situation usually, however, and controlled the production of produce as to always create a surplus. This was meant to serve as a famine strategy. This surplus would then be distributed by the king's order to the poorest citizens in exchange for their labor
Кеңейту
XIX ғасырдың соңында басталған мемлекеттік кеңею кезеңінде этникалық тегі маңызды факторға айналды. Рвабугири Орталық Африкадағы жер, мал және халыққа үстемдік құруды күшейтті. Рвабугири тек жеке билігін арттырған ғана емес, сонымен қатар ресми немесе бейресми түрде тутси деп танылған саяси элиталардың билігін нығайтты. Бұрын олар негізінен жергілікті басшылар болған, енді жаңадан бағындырылған аймақтарда ұлттық бірлік құруға мүмкіндік беретін күрделі жүйеге енді. Тағайындалған басшылар кейде жергілікті қарсылыққа тап болды. Мысалы, Солтүстік-Батыс аймағында Балера тобы корольдік сарай тағайындаған Ндуганың билігіне қарсы шықты. Бұл қақтығыс этникалық емес, рулық байланыстар бойынша болды, себебі екі топ та сол кездегі этникалық түсінік бойынша тутсилер саналды. Осы кезеңде ұзақ жылдардан бері қалыптасқан ubuhake және ubureetwa дәстүрлері күшейді, бұл саяси жақсылықтар үшін еңбек және ресурстар алмасуға негізделген қарастырушылық жүйесі. Рвабугири аннексиялаған көптеген жерлер, мысалы, шығыстағы Бугои, Бвишаза және Кингого бұрын тутси малшыларымен байланыс жасамаған және толығымен хутулармен мекенделген. Аннексиядан кейін бұл аймақтарға тутсилердің көптеп қоныс аударуы байқалды. Бастапқыда тутси мен хуту арасындағы қарым-қатынас бейбіт және саудаға негізделген. Алайда, Рвабугири күшті әкімшілік жүйені құрғаннан кейін, ол қарсылықты басу үшін күш қолданды, нәтижесінде хутулар мен Рвабугири күштері арасында бірнеше қатыгез қақтығыстар болды.
Ethnicity became an important factor during the period of state expansion that began in the late 19th century. Rwabugiri gained increasing control over land, cattle, and people in Central Africa. Rwabugiri not only saw a personal increase in power over the land, but also consolidated power among political elites that became known either officially or informally as Tutsi. Previously, they had mostly been local chieftains who were now finding themselves as part of a complex network that allowed the Mwami to build national cohesion in newly acquired regions. The appointed chieftains were occasionally met with local resistance. For example, in the Northwest region the Balera group challenged the power of the Nduga who had been appointed to the region by the royal court. The contestation was along clan, rather than ethnic, lines, as both groups were considered Tutsi under the then ethnic understanding. During this period, there was an increase in the long standing traditions of ubuhake and ubureetwa, a practice of vassalage under which labor and resources are exchanged for political favor. Many of the lands that Rwabugiri had annexed, such as Bugoyi, Bwishaza and Kingogo in the east had no previous contact with Tutsi pastoralists and had been entirely inhabited by Hutu. The period following annexation saw a heavy influx of Tutsi into these areas. At first, the relationship between Tutsi and Hutu in these areas were mostly peaceful and commercial. After Rwabugiri instated a stronger administrative machinery, however, he used force to pacify resistance which led to a series of brutal encounters between Hutu and Rwabugiri's forces.
Неміс отарлау ықпалы
Руанда басқа африкалық мемлекеттерден өзгеше болды, себебі ол 1884 жылғы Берлин конференциясында отаршылдық державалар арасында бөлінбеген. Оның орнына Руанда 1890 жылғы Брюссельде өткен конференцияда Германия империясына берілді. Дегенмен, 1894 жылы неміс саяхатшысы, граф Густав Адольф фон Гётцен Танзанияға экспедиция ұйымдасқанға дейін экспедициялар жасалмады. Германия сол кезде отаршылдық әкімшілікті құруға көп күш жұмсаған жоқ, себебі Шығыс Африкада олардың әскері шектеулі болды, ал Руанда тығыз қоныстанған және қатаң әкімшілік жүйесі бар аймақ еді. Алайда, Кигели IV-тің қайтысы және одан кейінгі төңкеріс мемлекетті әлсіретіп, 1897 жылы Германияның тікелей отарлауына мүмкіндік ашты.
Rwanda was unlike other African states as it was initially not divided among the colonial powers during the Berlin Conference in 1884. Instead, Rwanda was assigned to the German Empire in the later 1890 conference in Brussels. Still, there were no expeditions made until 1894, when the German explorer, Count Gustav Adolf von Götzen led an expedition into Tanzania. Germany had made little effort to establish a colonial administration at the time, as they had limited forces in East Africa, and Rwanda was a densely populated territory with an existing strict administrative network. The death of Kigeli IV, however, and the subsequent coup weakened the state and opened a window for German direct colonization in 1897.
Соңғы шынайы Рвабугири
Кигели IV қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Руталиндва патша деп жарияланды. Бірақ, жаңа монархтың анасы оның туған анасы емес, Кигели IV-нің тағы бір әйелі, Бега руынан шыққан Каньогера болды. Руталиндваның туған анасы саяси тұрғыдан әлсіз ру, Абаконодан еді. Бұл кезде ескі және жаңа мвамиларға жататын Нигиния руы да әлсіз еді, себебі Кигели IV бұл рудың өзіншелік танытқан басшыларын өлтірген. Осылайша, Кигели IV-нің қайтысынан кейін Бега руы статус-квоны өзгертіп, билікті қолға алуға ерекше мүмкіндік алды. Бега руының басшысы, інісі Кабаремен бірге Каньогера Рукуншуда төңкеріс жасады, онда Руталиндва қаза тауып, Каньогераның ұлы Мусинга Юхи V Мусинга деген атпен патша болып жарияланды. Каньогера мен оның інісі сол кезде билікке жауапты болды, өйткені Мусинга билік жүргізуге әлі тым жас еді. Екеуі де Кигели IV-нің тазалауынан аман қалған Ньигиня руының қайта билікке оралу мүмкіндігін болдырмау үшін тазалауды жалғастырды. Осы қақтығыс кезінде неміс отаршылдары өздерінің патшалық әскерлеріне көмек көрсету арқылы мвамиді бақылауға алды.
After Kigeli IV died, his son Rutalindwa was declared king. The new monarch's queen mother, however, was not his biological mother but was another wife of Kigeli IV; Kanjogera of the Bega clan. Rutalindwa's birth mother was from a politically weak clan, the Abakono. The Nyiginya Clan, to which the old and new mwami belonged, was also weak at this particular time because Kigeli IV had killed chiefs from this lineage of clans who had showed too much independence. As such, the Bega clan was in a unique position after the death of Kigeli IV to change the status quo and assume power. Together with her brother Kabare, chief of the Bega clan, Kanjogera carried out a coup d'état at Rucunshu where Rutalindwa was killed and Kanjogera's own son, Musinga, was named king under the name Yuhi V Musinga. Kanjogera and her brother were effectively in charge at his point, as Musinga was still too young to rule. The two continued to purge the Nyinga who had survived Kigeli IV's purge, as to avoid the possibility that they would return to power. It was under this conflict that German colonialists began to exercise control over the Mwami by supporting their royal forces.