Кіріспе

Огильви синдромы немесе жіті ішек псевдообструкциясы – ауыр сырқаттанған науқастарда механикалық кедергі болмаған жағдайда ішектің күрт кеңеюі. Жіті ішек псевдообструкциясы іш қуысының рентген суретінде көкжұлдыздың (диаметрі > 10 см) және оң жақ ішектің айқын кеңеюімен сипатталады. Бұл мегаколонның бір түрі, кейде уытты мегаколоннан ерекшелеу үшін «жіті мегаколон» деп аталады. Бұл жағдайды алғаш 1948 жылы сипаттаған британдық хирург сэр Уильям Хеннедж Огилвидің (1887–1971) есімімен аталады. Огильви синдромы – жедел ауру, яғни ол кенеттен және уақытша пайда болады, және тек ішекке әсер етеді. «Ішек псевдообструкциясы» – механикалық кедергі тудырмаған ішек параличіне қатысты қолданылатын жалпы термин. Кейбір адамдарда созылмалы ауру немесе туа біткен жағдай салдарынан созылмалы ішек псевдообструкциясы дамиды.

Белгілері мен симптомдары

Көбінесе науқастың іші көпіп, ауырып, дәрет өтудің реті өзгереді.

Себеп

Огильви синдромы операциядан кейін, әсіресе коронарлық артерия айналып өту және толық буын ауыстыру операцияларынан кейін пайда болуы мүмкін. Ішек қозғалысын бұзатын (мысалы, антихолинергиялық немесе опиоидты анальгетиктер сияқты) дәрілер осы жағдайдың дамуына себеп болады.

Патофизиология

Нақты механизмі белгісіз. Ықтимал түсіндірме – көк ішек моторлық қызметін автономды нерв жүйесінің реттелуінің бұзылуы. Жедел мегаколон ішектің қалыптан тыс қозғалғыштығы салдарынан дамиды. Көк ішек қалыпты қозғалғыштығы миогендік, нейрондық және гормоналды ықпалдың үйлесімділігін қажет етеді. Ентерологиялық нерв жүйесі тәуелсіз, бірақ симпатикалық және парасимпатикалық нервтер арқылы орталық нерв жүйесімен байланысты. Ентерологиялық нейрондардың әсер ететін нысаналары – бұлшықет жасушалары, секреторлық жасушалар, эндокриндік жасушалар, микроқан тамырлары және қабыну жасушалары. Ентерикалық плекстердегі нейрондар тамақ болдысымен стимуляцияланады, ол ішекті кеңейтеді және шырыш қабықша бетін стимуляциялайды, нәтижесінде интернейрондарды стимуляциялайтын факторлар босатылады. Стимуляцияланған интернейрондар проксимальды бағытта оқуды тудыратын жатқызу сигналдарын, ал дистальды бағытта – тежеу сигналдарын жібереді, олар өз кезегінде босаңсуға әкеледі. Бұл сигналдар нейротрансмиттерлер ацетилхолин және серотонин арқылы, басқаларымен қатар, тасымалданады. Жедел мегаколон ішек сегменттерінің тым жоғары кеңеюіне де алып келуі мүмкін. Бұл Паскаль заңы және Лаплас заңымен түсіндіріледі. Паскаль принципіне сәйкес, тыныш жатқан жабық сұйықтықтың кез келген нүктесіндегі қысымның өзгеруі сұйықтықтың барлық нүктелеріне өзгеріссіз беріледі; люменнің барлық бөліктеріндегі қысым тең. Лаплас заңы:

мұнда T – қабырға кернеуі, P – қысым, r – радиус, t – қабырға қалыңдығы. Қабырға кернеуі радиусқа пропорционалды болғандықтан, кеңейген ішек сегментінде кеңеймеген сегментке қарағанда қабырға кернеуі жоғары болады; егер кеңею және кернеу жеткілікті болса, қан ағыны бұзылып, ішек ишемиясы дамуы мүмкін.

Емдеу

Көбінесе бұл консервативті еммен, ауыз арқылы тамақтануды тоқтатумен және назогастральді зондты қолданумен шешіледі, бірақ жағдайды жақсарту үшін колоноскопиялық декомпрессия қажет болуы мүмкін, ол жағдайлардың 70% -да тиімді. "New England Journal of Medicine" журналында жарияланған зерттеу неостигминнің ішек декомпрессиясын жүзеге асыруға қуатты фармакологиялық әдіс екенін көрсетті. Американдық гастроэнтерологиялық эндоскопия қоғамының (ASGE) мәлімдемесіне сәйкес, колоноскопиялық декомпрессия жасау алдында оны қарастыру қажет. Неостигминнің қолданысы қауіпсіз емес, себебі ол брадиарритмия мен бронхоспазмды тудыруы мүмкін. Сондықтан, осы емді қолданғанда атропин дереу қол жетімді болуы керек.

Болжам

Огильви синдромы – қауіпті медициналық бұзылыс. Оның өлім-жітімі 30%-ға дейін жете алады. Бұл жоғары көрсеткіш, көбінесе, синдромның өзі өлімге себеп болатын емес, ауыр сырқаттанушыларда кездесетінін көрсетеді, алайда бұл синдром мүлдем сау адамдарда да пайда болуы мүмкін (әсіресе бұл бұзылыс дәрілік заттардың әсерінен туындаған жағдайда). Дәрілік заттардың салдарынан дамыған мегаколон (мысалы, клозапиннен) өлім-жітімі 27,5%-ға дейін жетеді.