Кіріспе

Арминийлік діни ілімдер

Қасиеттілердің шартты сақталуы, немесе қасиеттілердің шартты табандылығы, немесе көбінесе шартты қауіпсіздік – арминийлік христиандық сенім, онда сенушілер Құдайдың оларды Мәсіхке деген табанды сенім шартымен онымен құтқарылу қарым-қатынасында сақтауы айтылады. Арминийлер Киелі кітапта Мәсіхке деген бастапқы сенімді, «арқылы қарым-қатынас орнатылады», және оған деген табандылықты, «арқылы қарым-қатынас сақталады» деп сипаттағанды көреді. «Сенімгердің Мәсіхпен қарым-қатынасы ешқашан өткен шешімнің, іс-әрекеттің немесе тәжірибенің қайтарылмайтын салдары ретінде қалыптасқан тұрақты қарым-қатынас емес». Керісінше, ол – «тірі Құтқарушыға деген тірі сеніммен» өмір сүретін одақ. Бұл тірі одақ Мәсіхтің қарапайым бұйрығында жазылған: «Менде қал, Мен де сенде болам». Арминийшілерге сәйкес, Киелі кітаптағы құтқарушы сенім Құдайға деген сүйіспеншілік пен бағынушылықта көрінеді (Ғалаттықтарға 5:6; Еврейлерге 5:8–9). 1621 жылғы Ремонстранттардың «Күресуі» деп аталатын еңбегінде алғашқы Ремонстранттар шынайы немесе тірі сенім сүйіспеншілік арқылы әрекет ететінін, сондай-ақ Құдайдың өз Ұлы арқылы құтқарылу мен мәңгілік өмірді беруді таңдайтынын, «соның нәтижесінде оның есіміне шын сенетін, яғни оның ізгі хабарына бағынып, өлімге дейін сенім мен бағынушылықта табандылық танытқандардың бәрін және тек соларды ғана даңқтайтынын» растады. Арминийлер «Киелі кітаптан сенушінің қауіпсіз екендігі анық көрінеді» деп сенеді. Сонымен қатар, сенушілердің ешқандай сыртқы күш немесе жағдай оларды Мәсіхпен бірге болған Құдайдың сүйіспеншілігінен ажырата алмайтынын білгенде сенімділік бар (Римдіктерге 8:35–39; Жоханға 10:27–29). Дегенмен, Арминийлер Киелі кітапта шынайы сенушілерге сенімнен айнылып, Мәсіх арқылы Құдаймен құтқарылу байланысынан үзілу мүмкіндігі туралы көптеген ескертулер бар екенін мойындайды. Арминийлер егер сенуші сенімсіз болса (сенушіліктен бас тартса), олар сенімде болып, Мәсіхпен бірігіп жүрген сенушілерге берілген құтқарылу мен мәңгілік өмір уәделеріне міндетті түрде қатыса алмайды деп санайды. Сондықтан Арминийлер сенімнен бас тартудың нақты қауіптері туралы ескертуде Киелі кітап жазушыларына еліктеуге тырысады. Сенімнен бас тартудың Киелі кітапқа негізделген жолы – сенушілерді Құдаймен қарым-қатынаста, Мәсіхпен тығыз байланыста және Киелі Рухтың күшімен рухани жетілуге шақыру. Жетілу Мәсіхтің ізбасарлары бірге бас қосып, бір-бірін жігерлендіріп, нығайтып, Құдайды және басқаларды сүюге шақырып, Иеміз әрі Құтқарушымыз Иса Мәсіхтің рақымы мен білімінде өсіп-өнуді жалғастырып, түрлі сынақтар мен азғырулар кезінде Құдайға сенім артып, дұға ету арқылы табандылық таныту арқылы жүзеге асады.

Арминий және шартты кепілдік

Якоб Арминий (1560–1609) оқып зерттеген ерте шіркеу әкелерінен де сондай қорытындыға келді. Кальвинші Уильям Перкинстің қасиеттілердің тұрақтылығы туралы аргументтеріне жауап ретінде ол былай деп жазды: «Ерте шіркеу әкелерінің пікірлеріне келсек, сіздердің білетініңіздей, көне заманның дені сенушілердің адасып, құрыуы мүмкін деген пікірде болған». Тағы бір жағдайда ол мұндай көзқарас ешқашан «ерестік саналмағанын», бірақ «Мәсіхтің шіркеуінде оның мүмкін еместігін жоққа шығаратын қарасынан гөрі әрқашан көп жақтастары болғанын» атап өтті. Арминийдің бұл мәселедегі пікірі осы салыстырмалы түрде қысқа мәлімдемеде анық айтылған:

Менің қасиеттілердің тұрақтылығына қатысты көзқарасым мынадай: шын сенім арқылы Мәсіхке егізектелген және осылайша Оның өмір сыйлайтын Рухының үлескері болған адамдар, Шайтанға, күнәға, дүниеге және өздерінің нәпсілеріне қарсы күресуге және осы жауларға жеңіс алуға жеткілікті күшке (немесе қуатқа) ие, бірақ соның өзінде де сол Киелі Рухтың жарылқауысыз емес. Иса Мәсіх те Оның Рухымен барлық сынақтарында оларға көмектеседі, Оның қолдауын ұсынады. Егер олар шайқасқа дайын тұрса, Оның көмегін тілесе және өздерінен жалықпаса, Мәсіх оларды құлаудан сақтайды. Сондықтан, Шайтанның қитұрық амалдарымен немесе күшімен оларды Мәсіхтің қолынан алдап немесе сүйреп алу мүмкін емес. Бірақ менің ойымша, біздің алғашқы жиынымызда (немесе Синодымызда) Киелі кітаптарды мұқият зерттеу пайдалы және қажет болады, кейбір адамдар Мәсіхпен өмір сүрудің бастамасын тастап, қазіргі зұлым дүниеге қайтадан жабысып, оларға берілген сау ұғымнан бас тартып, жақсы ар-ұждандарынан айырылып, Құдайдың жарылқауын күшсіз етуі мүмкін емес пе? Мен мұнда ашық және адал түрде мойындеймін, мен ешқашан шын сенушінің сенімнен толығымен немесе соңынан құлауы және құрыуы мүмкін деп үйреткен емеспін, бірақ мен бұл сияқты көрінетін Киелі кітаптардағы кейбір үзінділер бар екенін жасырмаймын, және маған көруге рұқсат етілген оларға жауаптар менің түсінігімнің барлық аспектілерінде мақұлдамайды. Екінші жағынан, кері доктринаға (шартсыз тұрақтылыққа) қатысты көптеген ойлар тудыратын белгілі бір үзінділер келтіріледі. Арминий үшін сенушінің қауіпсіздігі шартты – «жауынға дайындықпен, Оның көмегін тілеп, өздерінен жалықпаған жағдайда». Бұл Арминийдің басқа жазбаларындағы мына сөздерін толықтырады: «Құдай тәубеге келіп сенгендерді қабылдауға, сенімде тұрақтылық танытқандарды Мәсіх арқылы және Мәсіх үшін құтқаруға, ал тәубесіз және сенімсіздерді күнә мен ашуда қалдыруға және Мәсіхтен бөлінгендерді айыптауға шешім қабылдайды». Басқа жерде ол былай деп жазды: «[Құдай] сеніп, сенімде тұрақтылық танытқандардың құтқарылуын қалайды, бірақ сенбейтіндер мен тәубесіздердің сотталуын қалайды».

Ремонтанттар мен шартты кепілдік

Арминий 1609 жылы қайтыс болғаннан кейін, ремонстранттар өздерінің басшысының шартты қауіпсіздік туралы көзқарасын және жолдан таю мүмкіндігіне қатысты оның күмәнін сақтады. Бұл туралы олардың басшылары 1610 жылы жазған бесінші мақалада дәлелденген:

Шынайы сенім арқылы Мәсіхке біріккен және Оның өмір сыйлайтын Рухына ие болғандар, Шайтанға, күнәға, дүниеге және өздерінің тәндеріне қарсы күресуге және жеңіске жетуге толық күшке ие; бұл әрқашан Киелі Рухтың көмегімен болатынын жақсы түсіну керек. Иса Мәсіх Киелі Рух арқылы барлық сынақтарда оларға көмектеседі, оларға қолын созып, егер олар күреске дайын болса, көмегін тілесе және жарамсыз болмаса, құлаудан сақтайды. Осылайша, олар Шайтанның айла-амалдарымен немесе күшімен адастырылмайды және Мәсіхтің қолынан жұлып алынбайды, Мәсіхтің сөзі бойынша, Жохан 10:28: «Ешкім де оларды Менің қолымнан тартып ала алмайды». Бірақ олар Мәсіхпен өмір сүрудің бастапқы қадамдарынан немқұрайлылықпен бас тартып, осы зұлым дүниеге қайта оралып, оларға берілген қасиетті ілімнен айырылып, жақсы ар-ұждандарынан адасып, рақымнан кенде болса, онда біз Киелі кітаптарды зерттеп, оларды толық сеніммен үйретуіміз керек. 1610 жыл мен Дорт Синодының (1618 жыл) ресми отырысы арасында ремостранттар Киелі кітаптардың шынайы сенушінің сенімнен бас тартып, мәңгілік құрылуға ұшырауы мүмкін дегеніне толық сенімге келді. Олар өз көзқарастарын «Ремонстранттардың пікірі» (1618 жыл) деген еңбекте ресми түрде жариялады. Бесінші мақаланың үшінші және төртінші тармақтарында былай делінген:

Шынайы сенушілер шынайы сенімнен тайып, шынайы және ақтауға лайықты сеніммен үйлеспейтін күнәларға түсуі мүмкін; бұл тек мүмкін ғана емес, тіпті жиі болады. Шынайы сенушілер өздерінің кінәларынан туындаған ұятты және қорқынышты істерге түсіп, оларға төзімділікпен төзе алады және солардан өліп, содан кейін құлайды және жойылады. Пицирилли былай деп атап көрсетеді: «Осы мәселе қайта қарастырылғаннан бері арминиандар шын құтқарылғандарды жолдан таюдың нақты және мүмкін қаупі туралы ескертуге үйреткен».

Шартты қауіпсіздікті растаған басқа арминиандар

Джон Гудвин (1593–1665) пуритан болған, ол "Құтқарылудан айырылу туралы Арминиялық ұстаным" (1651) деген еңбегін ұсынған, бұл кальвинистердің көп назарын аударды. Англиялық епископ Лоренс Вомок (1612–1685) өзінің кітабында кейінгі Ремонстранттардың табандылығына қатысты бесінші қағидаға көптеген жазба орындарын келтіреді. Филипп ван Лимборх (1633–1712) 1702 жылы Ремонстранттардың толық жүйелі теологиясын жазды, онда жолдан тайып кету туралы бөлім болды. 1710 жылы Англия шіркеуінің пасторы Дэниел Уитби (1638–1726) кальвинизмнің бес қағидасын сынаған маңызды еңбек жариялады, оның ішінде шартсыз табандылық туралы доктринасы да бар. Джон Уэсли (1703–1791), методизмнің негізін қалаушы, шартты қауіпсіздікті қатты қорғады және шартсыз қауіпсіздікті сынады. 1751 жылы Уэсли өзінің ұстанымын "Святых табандылығы туралы ойлар" атты еңбегінде қорғады. Онда ол сенуші адам, егер ол "сенімде нығайып" немесе "соңына дейін сенімде табандылық танытса", Құдаймен құтқарылатын қарым-қатынаста болады деді. Уэсли Құдайдың баласы "нағыз сенуші болып қала бергенде, тозаққа түсе алмайды" деп мәлімдеді. Бірақ, егер ол "сенімді жоғалтса", онда "қазір сенетін адам кейін сенімсіз болып" "шайтанның баласы" болуы мүмкін. Арминиялық көзқарасты ұстанған алдыңғылары сияқты, Уэсли де Киелі кітаптардың куәлігінен шынайы сенушінің сенімнен және туралық жолынан бас тартып, "Құдайдан айырылып, мәңгілік құрылуға ұшырауы мүмкін" екенін түсінді. Джон Уильям Флетчер (1729–1783); Джозеф Бенсон (1748–1821); Лерой М. Ли (1758–1816); Адам Кларк (1762–1832); Натан Бангс (1778–1862); Ричард Уотсон (1781–1833); Томас С. Торнтон (1794–1860); Сэмюэл Уэйкфилд (1799–1895); Лютер Ли (1800–1889); Амос Бинни (1802–1878); Уильям Х. Браунинг (1805–1873); Дэниел Д. Уэддон (1805–1885); Томас Н. Ралстон (1806–1891); Томас О. Саммерс (1812–1882); Альберт Нэш (1812–1900); Джон Майли (1813–1895); Филипп Пью (1817–1871); Рэндольф Синкс Фостер (1820–1903); Уильям Бёрт Поуп (1822–1903); Б. Т. Робертс (1823–1893); Дэниел Стил (1824–1914); Бенджамин Филд (1827–1869); Джон Шоу Бэнкс (1835–1917); және Джозеф Агар Бит (1840–1924).

Жолдан таюшылықтың анықтамасы

Жолдан таюшылық – бұрын Иса Мәсіхке сенген адамның оған деген сенімінен әдейі бас тартуы. Кремердің сөзінше, apostasia сөзінің толық мағынасы – «сенімсіздікке өту», яғни «Иса Мәсіхке деген сенім арқылы Құдаймен болған байланыстың» үзілуі. Арминийлік ғалым Роберт Шенк былай деп жазады: «Ағылшын тіліндегі apostasia сөзі грек тіліндегі apostasia сөзінен алынған. Тейер apostasia-ны ‘ауытқу, жолдан тайғандық, діннен бас тарту; Киелі кітапта – шын діннен алшақтау’ деп анықтайды. Бұл сөз Жаңа өсиетте екі рет кездеседі (Елшілердің істері 21:21, 2 Салоникалықтарға 2:3). Бұл сөздің мағынасы Елшілердің істері 21:21-де айтылғанда жақсы түсініледі: «Сіздер Мұсадан бас тартуды үйретіп жүрсіздер». apostasia сөзімен синонимді аталатын сөз – жолдан таюшылық. Тейер apostasion-ды, Киелі кітапта қолданылғандай, «ажырасу, бас тарту» деп анықтайды. Ол «ажырасу туралы хат» деген сөздерді келтіреді. Сондай-ақ ол Матай 5:31-ге сілтеме жасап, «оған ажырасу туралы хат [apostasion] берсін» дейді. Демосфен жолдан таюшылықты «бостандық алған адамның қамқоршысынан бас тартуы» деп атаған. Моултон мен Миллиган [apostasion] сөзін «сатылған мүліктің құжаты, меншік құқығынан бас тарту шарты» деп түсіндіреді. Олар сондай-ақ apostasion сөзін «ажырасу туралы құжатқа» қатысты қолданады. [Туысқан] етістік афистеми-дің мағынасы, әрине, есімдердің мағынасына сәйкес келеді. Бұл сөз Елшілердің істері 5:37-де «оны соңынан еріп жүрген халықты алдады» дегенде қолданылған. Бұл сөздің мағынасы – кету, қашып кету, тастап кету, сенімсіз болу және т.б. И. Говард Маршалл былай деп жазады: «Лука 8:13; 1 Тімотеге 4:1 және Еврейлерге 3:12-де афистеми сенімнен бас тарту үшін қолданылады, ал LXX [яғни, Септуагинта, Ескі өсиеттің грек тіліне аудармасы] –да Құдайдан бас тарту үшін қолданылады». Маршалл сондай-ақ «сенімде тұрақтамаудың сәтсіздігі грек тіліндегі басқа сөздермен де білдіріледі, олар – құлап кету, сырғану және адасу» дейді. Әсіресе теологиялық маңызы бар етістік – скандализо («сенімнен бас тарту») және скандалон («сенімсіздікке итермелеу, құтқарылудың жоғалуына себеп, азғыру»). Шенк былай деп қорытындылады: «Жаңа өсиеттегі анықтамаға сәйкес, жолдан тайған адам – Мәсіхпен құтқарылу қарым-қатынасынан бас тартып, Мәсіхпен байланысын үзіп, одан алыстаған адам. Құдайға қарсы шығудың қаупіне бой ұсынбау туралы ескертулер шынайы сенушілерге арналған». Дж. Родман Уильямс былай деп қосты: «Құтқарылудың өзгермейтін жалғасуын растаушылардың жасаған қателіктерінің бірі – құтқарылуды тым көп «күй» ретінде қарастыру. Осы тұрғыдан алғанда, құтқарылу дегеніміз – «мүсілім күйге» кіру. Адам жаңа дүниеге көшкені қаншалықты дұрыс болса да, оны Құдай патшалығы, мәңгілік өмір немесе басқа да осыған ұқсас сөздермен атауға болады, мәселенің мәні – Құдаймен жаңа қарым-қатынас орнату. Құтқарылуға дейін адам «Құдайдан тыс» немесе «Құдайға қарсы» болып, Оның қасында болудан ажыратылған. Ал енді Иса Мәсіх арқылы Құдай бізді «Оның қасында біртұтас» етіп татуластырды. Оның үстіне, Киелі Рухтың өзі тек күш немесе энергия емес, ол – жаңа және тығыз қарым-қатынастағы Құдайдың Өзі. Демек, адам ‘басқа жаққа ауысып кетсе’, бұл оның қандай да бір тұрақты күйінен емес, Біреуден ‘алып кетуі’ мүмкін. Бұл – жеке қарым-қатынастың бұзылуы, үзілуі, жоғалуы; бұл – жолдан таюдың қайғылы мәні. Бұл құтқарылу сияқты керемет нәрседен бас тарту емес, бұл – Адамды тастау. Мұндай әрекет құтқарылудан да айырады. Бірақ ең бастысы – Құдаймен қарым-қатынасты үзу».

Киелі кітаптағы сөздер

Төменде арминийшілер шартты қауіпсіздікті және иманынан айырылу мүмкіндігін қорғау үшін пайдаланған маңызды көптеген Киелі Жазулар келтірілген.

Елшілердің істері кітабындағы шартты кепілдік

Елшілердің істері 14:21–22 – Олар [Пауыл мен Барнаба] сол қалада Ізгі хабарды уағыздап, көптеген шәкірттерді жеңіп алды. Содан кейін олар Лүстраға, Қонияға және Антақияға қайтып оралып, шәкірттерді нығайтып, сенімде тұруға жігерлендірді. «Құдайдың Патшалығына кіру үшін көптеген қиындықтардан өтуіміз керек», – деді олар. (ЖД) Пауылдың жаңа христиандарға көрсеткен қамқорлығы қиындықтарға төзу қажеттілігі туралы ескертуді қамтыды. «Қиындық – шәкірт болудың маңызды бөлігі. Пауыл да осыны хаттарында айтады, ал Иса шәкірттікке шақыруында атап көрсетті». Пауыл қиындықтарға төзу «Құдайдың Патшалығына кіру шарты» екенін мәлімдеді. Олардың «сенімді нығайтуы» және «сенімде тұруға жігерлендіруі» – Иса мен Пауыл айтқандай, болашақта болатын қиындықтарға төтеп беруге дайындау мақсатында болды. Елшілердің істері 20:28–32 – Өздеріңе де, Киелі Рух сіздерді бақташы етіп тағайындаған бүкіл қауымға да қадағалап қараңдар, Құдайдың отарын бағып-қадағалаңдар, Ол оны Өзінің Ұлының қанымен сатып алды. Мен кеткеннен кейін қауымға қастандық жасайтын қатыгез қасқырлар келеді деп білемін, қойларды аямайды. Тіпті өздеріңіздің араларыңыздан да Исаның жолынан бұрып, адастыруға тырысатын жалған ұстаздар пайда болады. Сондықтан сергек болыңдар, үш жыл бойы күні-түні әрқайсыңызды жас тамтып ескертіп өткенімді есіңдерде сақтаңдар. Ал енді сіздерді Құдайға және Оның рақымы туралы жақсы хабарға аманаттаймын. Осы хабар сіздерді нығайтып, барлық қасиеттілерге берілген мұраны алуға мүмкіндік береді. Пауыл Ефестегі қарттарды сақ болуға және өздеріңе де, Құдайдың отарына да қадағалап қарауға шақырады, себебі жауыз қасқырлар келіп, Құдайдың халқына сырттан да, іштен де зиян келтіреді. Осы жалған ұстаздар Изгі хабардың шындығын бұрмалап, «христиандық сенушілерді (сенімнен)» адастыруға тырысады, оларды «иманнан бас тартуға» көндіреді. Таңқаларлық жайт, кейбір қарттардың өзі «асылған тәлімгерлерге» айналып, қауым мүшелерін «христиандық хабардан» адастырады. Лұқаның «Елшілердің істері кітабының 20-тарауындағы ескертуі» оқырмандарын «христиандық қауымның ішіндегі қауіпті ұстаздарға» ескертіп, олардың сенушілерді елшілердің сенімінен адастыруы мүмкін екенін түсінуге бағытталған. «Егер сенуші дене құмарлықтарына бой жеткізсе, ол жолдан таюшылық пен мәңгілік өлімге ұшырауы мүмкін (2 Петір 2:19–22)». Римдіктерге жолдаған хат 11:19–22 – «Бұтақтар кесілді, мені егіп қоюым үшін», – дейсің. Дұрыс айтасың! Олар сенімсіздіктен кесілді, ал сен сенім арқасында тұрсың. Мақтанба, қорқып жүр! Егер Құдай табиғи бұтақтарды аямаған болса, сені де аямайды. Сондықтан Құдайдың мейірімділігі мен қатаңдығын ойластыр: Ол сенбегендерге қатаң, ал саған мейірімді. Егер сен Оның мейірімділігінде қалып жүрсең. Әйтпесе сен де кесіліп тасталасың. (ISV) 20–22-тараулар Кальвин және басқалардың барлық әділ болғандар ақыры құтқарылады деген іліміне қарама-қайшы келеді. Пауыл оқырмандарының барлығы әділ деп есептейді, Құдайдың ұлдары және мұрагерлері, олардың мұрасының алғашқы жемісі – Құдайдың Рухына ие (5:9–11; 6:18, 22; 8:2, 15, 16, 23-тарауларды қараңыз). Бірақ ол оларды Құдайдың мейірімділігінде қалып жүрмесе, кесіліп тасталатыны туралы ескертеді. Бұл жаза сенімсіз яһудилерге тиген жазадан кем емес, олар 20, 21-тарауларда сенімділерге ескерту ретінде келтірілген. Пауылдың сенімсіз яһудилерге деген қайғысы олардың жойылуға беттеп бара жатқанын көрсетеді (2:12-тарау). Оның сенім арқасында тұрған басқа ұлттарға айтқан ескертуі, егер олар сенімде қалып жүрмесе, сондай тағдырға ұшырайтынын білдіреді. Сондықтан біз осы сөздерді қарапайым және толық мағынасында қабылдаймыз. Құтқарылу, ізгі ниеттен бастап, ақырғы жеңіске дейін, Құдайдың ісі, Оның тегін рақымының сыйы және Оның мәңгілік мақсатының іске асуы болса да, ол басталуында да, жалғасуында да адамның сеніміне байланысты. Римдіктерге жолдаған хат 14:13–23 – Сондықтан бір-бірімізді айыптамайық. Керісінше, бауырларыңыздың алдына ешқандай тосқауыл қоймауға шешім қабылдаңдар. Мен Иеміз Исада толық сенімдімін, ешбір тағамның өзінен зияны жоқ. Бірақ егер біреу бір нәрсені арам деп санаса, ол оған арам. Егер сенің тамақ жеуің бауырларыңды ренжітсе, енді махаббатпен әрекет етпейсің. Тамақ жеуің арқасында Христиан үшін өлген бауырларыңды жоқ қылма. Жақсы деп санайтының арам деп айтылмасын. Өйткені Құдайдың Патшалығы тамақ жеу мен ішу емес, Рақымет, бейбітшілік және Киелі Рухта қуаныш. Осылай қызмет ететін әркім Құдайқа қанағатты және адамдардың алдында мақтанышқа ие. Сондықтан біз бейбітшілікке және бір-бірімізді құрылысқа шақыруға бар күшімізді салалық. Тамақ үшін Құдайдың ісін жоқ қылмаңдар. Барлық тағам таза, бірақ егер ол біреудің құлап кетуіне себеп болса, онда оны жеуге болмайды. Ет жемеу немесе шарап ішпеу, егер ол бауырларыңның құлап кетуіне себеп болса, жақсы. Сондықтан сенің сенімдеріңді Құдаймен өзіңнің араңда сақта. Өзіне ұнаған нәрсесі үшін өзін айыптамайтын адам бақытты. Бірақ күмәні бар адам жесе, ол айыпталады, өйткені оның жеуі сенімнен емес. Сенімнен тумаған әр нәрсе – күнә. (ЖД, 1984)
Күшті христиан бауырларының жолына тосқауыл (. . proskomma) немесе кедергі (skandalon) қоймауға ескертіледі. Бұл тараудағы тосқауыл – рухани, ол күнәға түсуге және құлауға себеп болады. Бұл – нағыз «рухани құлау» (Moo, 851). Мұндай рухани құлаудың себебі – күшті бауырдың істеген әрекеті, ол өзі үшін дұрыс болғанымен, әлсіз бауыр үшін бұрыс болып көрінеді. Әлсіз бауыр оны көргенде сол әрекетті жасауға ықпал етеді, тіпті жүрегінде оның дұрыс емес екенін білсе де, ол күнә болады (23-тарау). Осылайша күшті бауыр әлсіз бауырды «күнәға түсіріп, рухани құлдырауға ұшыратады» (Moo, 852), тек христиандық еркіндігін пайдалана отырып. Біздің мінез-құлқымыздың басқаларға қалай әсер ететініне сезімтал болуымыз керек және біреуді күнә жасауға итермелейтін болса, толығымен дұрыс әрекеттерден де бас тартуға дайын болуымыз керек. 13-тарауда Пауыл күшті христиандарды әлсіздердің жолына тосқауыл қоймауға шақырады, ал 15-тарауда оның себебін айтады, яғни ол махаббатқа сай емес. Махаббатпен әрекет ететін адам үшін әлсіз бауырдың рухани әл-ауқаты жеуге құмарлықтан гөрі маңызды. Егер біреудің еркіндігін пайдалануы әлсіз бауырды сол үлгіні ұстануға және осылайша өз санасымен қайшы келіп, күнә жасауға итерсе, онда ол махаббатпен әрекет етпейді. Пауыл былай деп жазады: «Тамақ жеуің арқасында Христиан үшін өлген бауырларыңды жоқ қылма». Грек тіліндегі «жоқ қылу» сөзі (apollymi) өте күшті сөз. Бұл жойқынның қаншалықты ауыр екені қандай? Пауыл құтқарылудың жоғалуы және тозаққа түсу туралы айта ма? Мен осы ескертудің салдары жойқынды күшті христианның бейсауаттығынан туындаған әлсіз бауырдың құтқарылуын жоғалтуы мүмкін екенін түсінемін. Apollymi жиі тозақта мәңгілік жойқынды білдіреді (мысалы, Маттай 10:28; Лұқа 13:3; Жақып 3:16; Римдіктер 2:12). Осы бауырлар үшін Христианның өлгені туралы сілтеме осы мағынаны қолдайды. Яғни, көзделіп отырған жойқын Христианның өлгенінің мақсатын жоққа шығарады, ол оларды мәңгілік құтқару.

Петірдің екінші хаты мен Яһуданың хатында сөз етілетін қауіпсіздік

Құдай бізге Өзінің құдіретімен өмір сүруімізге және Оған ұнамды өмір сүруімізге қажеттінің бәрін сыйлады. Ол мұны Өзінің даңқы мен игілігі арқылы бізді шақырған Мәсіхті білу арқылы берді. Осы арқылы Ол бізге зор және құнды уәделер сыйлады, осылайша сендердің құдай табиғатына ортақтасуларыңа, әлемдегі арамдықтан құтылуларыңа мүмкіндік береді. Сондықтан сенімдеріңді ізгілікпен, ізгілікті біліммен, білімді ұстамдылықпен, ұстамдылықты төзімділікпен, төзімділікті Құдайға ұнамдылықпен, Құдайға ұнамдылықты бауырластық сүйіспеншілікпен және бауырластық сүйіспеншілікті махаббатпен күшейтуге бар күшіңді салыңдар. Егер осы қасиеттер сендерде арттырып дамыса, олар сендерді Иеміз Иса Мәсіхті білуде пайдасыз немесе жеміссіз болудан сақтайды. Осы қасиеттері жоқ адам соқыр, алдынан келе жатқанды көре алмайды және бұрынғы күнәсінен тазарғанын ұмытыпты. Сондықтан, бауырластар, шақырылғандарыңды және таңдалуыңды растауға бар күшіңді салыңдар, себебі осылай істесеңдер, ешқашан сүрінбейсіңдер. Осылайша Иеміз бен Құтқарушымыз Иса Мәсіхтің мәңгілік Патшалығына толыққанды кіру сендерге сыйланады. (CSB) "2 Петір 1:5–7-де мәсіхшілерге дамытуға қатты ұсынылатын ізгі қасиеттердің тізбесін табамыз" (яғни, "бар күш-жігерін салу", CSB, NET, NIV). Бұл моральдық күш-жігерге деген шақыруды естігенде таңқалмаймыз, өйткені 2 Петірдегі жалған ұстаздар жалған, себебі олар моральдық тұрғыдан өмір сүруге тырыспайды және мәсіхшілерді олардың ізімен жүруге ынталандыратын "бұрыс моральдық үлгіні" көрсетеді. Бұл тізімде сенімнің бірінші орында тұрғаны маңызды. "Құдайға сену – барлық басқа қасиеттердің бастауы". Петірдің теологиясы "сенім махаббатпен көрінеді" деген Пауылдың сөзімен келіседі (Гал. 5:6). Барлық Құдайға ұнамды қасиеттер сенімнен басталады" және махаббатқа жетеді. Егер мәсіхшілер осы қасиеттерді "жалғастырып істесе" (10-аят, ISV), олар "сүрінбейді" (10-аят, ESV) немесе "жолдан тайып кетпейді" (NLT, GOD'S WORD), "яғни, олар Құдайды тастамайды, Одан бас тартпайды және діннен шығып кетпейді". 10-аяттың 11-аятқа "осылай" деп жалғасқанына назар аударыңыз. "Әрине, "жол" – бұл ізгілік жолы, 5–7-аяттардағы қасиеттерді сақтау, олар қайтадан 10-аятта айтылды". Құдайдың күшімен ізгі өмір сүру арқылы Мәсіх "сенушілерге Патшалыққа кіруді қамтамасыз етеді". Петір үшін "мәсіхшілер сенімінің этикалық жемістері ақырғы құтқарылуға жету үшін қажет". Оның осы ілімі қажет болды, өйткені оның оқырмандары "адамгершілікке қатысты [мәңгілік] үкімге ұшырамайтынына сенетін [жалған] ұстаздардың ықпалынан моральдық жолдан таю қаупіне ұшыраған". Петір "адам моральдық өмір сүрмесе, ол Патшалыққа кіре алмайды деп сенді, бұл Пауыл да сенген нәрсе (1 Кор 6:9–10; Гал 5:21)". Осылайша, Петірдің айтуынша, "адам тәлімін қабылдағаннан кейін, оның тәлімін қабылдағаннан кейінгі жүріс-тұрысына қарамастан, "бір рет құтқарылсаң, әрқашан құтқарыласың" деп ойлап отыра алмайды". Петір олардың "діннен шығуы мүмкін" екенін айтады, соның салдарынан "мәңгілік өмірден айырылу" Иеміз Исаның билігі астындағы Патшалықта болады. Бірақ елші мұндай жолдан таюшылықтың ешбір мәсіхшіге орын алмауы керектігін баса айтады. Ал егер біз Мәсіхке деген сенімімізді күнделікті ұстанып жүрсек, мұндай жағдай ешқашан орын алмақ емес". Бұл "мәсіхшілік қасиеттердегі өсу арқылы көрініс тапқан сенім". 2 Петір 2:18–22 – Олар бос сөздермен мақтанып, нәпсілік құштарлықтармен, сезімталдықпен азғындыққа салынып, қателікте жүргендерден шамалы ғана құтылғандарды азғырады, оларға еркіндік уәде етеді, ал өздері жеңіліске ұшырайды. Себебі кімнің құлы болса, сол кісінің билігінде болады. Олар Иеміз және Құтқарушымыз Иса Мәсіхтің білімі арқылы әлемнің ластығынан құтылғаннан кейін, қайтадан оған түсіп, жеңіліп қалса, соңғы жағдайы бұрынғысынан да жаман болады. Олар үшін туралық жолын білмегендері жақсы болар еді, оны білгеннен кейін қасиетті өсиеттен бас тартқанша. Олардың басына келгені туралы мақалдың сөзі орындалды: "Ит қайтадан құсығына оралады", және "жуылған шошқа қайтадан лайға оралады". (NASB 1995)

Бұл өлең "шамалы қарапайым схеманы" ұстанады: 18, 19-аяттар – жалған ұстаздардың сенушілерді адастыруға тырысуы; 20, 21-аяттар – олардың [жалған ұстаздардың] көрсететін діннен шығуы; 22-аят – бейнелі салыстыру". "Петір ескертеді", осы жалған ұстаздар "әлі де сенімдері нашарларды күнәға қайтадан жетелеуге тырысады. Бұл мәсіхшілер күнәге толы өмірді артта қалдырған еді", бірақ қазір олар "осы ұстаздар арқылы азғырылып", "жақында ғана тазартылған лас нәрселеріне қайта оралуда". Назар аударыңыз, жалған ұстаздар "жаңадан сенгендерге нәпсілік өмірде еркіндік уәде етеді, бірақ олардың өздері осы моральдық жеңіліске ұшырағандардың құлы". Мәсіхшілерге "Исаға сеніп, арамдық өмір сүруге болады" деудің қаншалықты алдамашы екеніне назар аударыңыз. "Діннен шығу туралы талқылауда ескеруге тиіс негізгі аяттар – 20, 21-аяттар. Петірдің діннен шыққандар деп санайтындарының шынайы мәсіхшілік тәжірибесі болғаны кемінде үш жолмен көрінеді". Біріншіден, олар "әлемнің ластығынан құтылған" (apopheugō), бұл 2 Петір 1:4-тегі сөздерді еске түсіреді ("әлемдегі жеңілістен құтылған"). Дэвид Куске атап көрсетеді, олар "құтылған" (apopheugō) сөзімен "алдынан қойылған префикс [apo] [pheugō] сөзін толықтырады, яғни, адамдар құтылғанын ғана емес, толық және түгелдей құтылғанын көрсетеді. Мәсіхшілер ретінде олар бұрынғы өмір салтының күнәлі әрекеттерінен толығымен бас тартты". "Тәуекел еткен уақытта". Екіншіден, бұл құтылу "Иеміз және Құтқарушымыз Иса Мәсіхтің білімі арқылы" жүзеге асырылды. Петірдің осы жердегі және 2 Петір 1:2, 3-тегі epignōsis сөзін қолдануы, олардың бұрын құтқарылған-құтқарылмағандығы туралы күмәндік тудырмайды, өйткені "ол осы күрделі [сөзді] Мәсіхтің білуі үшін қолданады, оны тәуекел еткенде алады". "Үшіншіден, олар "туралық жолын білді" ("әділ өмір салты"). "[epiginōskō] "білді" етістігі аздан бұрын айтылған epignōsis есімімен байланысты". Ол "құтқарушы білімге, осы "жолды" білу тәжірибесіне сілтеме жасайды. Етістіктің уақыты (грек тіліндегі жетілдірген форма) бұрынғы әрекеттің нәтижесі болып табылатын жалғасып жатқан жағдайды көрсетеді. Олар тәуекел еткенде осы білімге енді және кейіннен осы білімді сақтап қалды". Осының бәрін ескерсек, "христиан болудің мағынасын сипаттау үшін жақсырақ сипаттаманы табу қиын". Шындығында, "жалған ұстаздардың бұрын да ортодоксалды христиандар болғанына күмән жоқ"; "Иса Мәсіхке адал ізбасарлар". "Туралық жолы" [жалған ұстаздар бұрын толығымен қабылдаған] 2-аяттағы "туралық жолымен" және 15-аяттағы "түзу жолмен" бірдей". Бұған қоса, ол оларға берілген "қасиетті өсиетке" тең. Өкінішке орай, бұрынғы ортодоксалды христиандар "туралық жолынан немесе оларға берілген қасиетті өсиеттен бас тартты" (hupostrephō). Бұл "әдепсіздікке қатысты діннен шығу", яғни "иманнан бас тарту". Петір бұл оқиғаны екі мақалмен түсіндіреді, олардың екеуі де бірдей мәнді білдіреді. "Ауру болғанда құсығын жеуге қайта оралатын ит сияқты, жуылған шошқа лайға қайта оралады, осы діннен шыққандар олардан құтылған құлдыққа және ластануға қайта оралады". Кальвинистер Петірдің осы ілімін "ұсыныс жасау арқылы...

Жоханның хаттарында шартты қауіпсіздік

17 Осы дүниені де, ондағы еш нәрсені де сүймеңдер! Осы дүниені сүйгендердің көктегі Әкеге сүйіспеншілігі жоқ. Себебі осы дүниеге тән нәрселердің бәрі: дене құмарлықтары, көздің тілегі және өмірдің мақтанышы – көктегі Әкеден емес, осы дүниеден бастау алған. Осы дүние мен оның тілегі өткінші. Ал Құдайдың еркін орындайтындар мәңгі өмір сүреді. (Құдайдың сөзі, ТМ) Осы тарауларда «дүниеге сүйіспеншілік танытпау» туралы нақты ескерту жазылған, өйткені «ондағының бәрі [яғни дене құмарлықтары, көздің тілегі және өмірдің мақтанышы] зиянды» және «адамды Құдайдан алыстатуға әкелуі мүмкін». Мәсіхші бір мезгілде Әкесі Құдайды да, осы дүниені де сүйе алмайды. «Дүниеге деген сүйіспеншілік Құдайдан алыстатуға әкеледі, бұл – сенушіге болатын ең ауыр нәрсе». Жас сенушілерді жазушы 2:13-те «жаманнан жеңгендер» деп атайды. Олар «Құдайдың сөзін берік ұстанады» (2:14) және «Исаның Мәсіх, Құдайдың Ұлы екеніне сенулері» (4:4) арқылы жеңімпаз болып табылады. Алайда олар осы дүниенің қызықтарына беріліп, «сенімнен бас тартып, [мәңгілік] құрылуы мүмкін. Ал «Мәңгілік өмір Құдайдың еркін орындайтындарға, Әкені сүйіп, Оның өсиеттерін орындайтындарға арналған» (17-аят)» деген сөздермен толықтырылсын. Балаларым, қазір соңғы уақыт. Сендер Мәсіхке қарсы шығатын біреу келе жатқанын естідіңдер, ал қазірдің өзінде Мәсіхке қарсы шығатын адамдар көп. Соның нәтижесінде біз осы дүниенің соңғы дәуірі екенін білеміз. Олар ортамыздан шықса да, біздікі болған жоқ, өйткені егер біздікі болса, бізбен бірге қалар еді. Бірақ олардың бәрі біздікі емес екені анық көрінсін деп, бізден алшақ шығып кетті. Киелі Құдай сендерге Өзінің Рухын қондырғандықтан барлығын ажырата білесіңдер. Сендерге осыны шынайы ілімді білмегендерің үшін емес, қайта, оны біліп, шындықтан өтірік тумайтынын да ұққандарың үшін жазып отырмын. Исаның Құдай жіберген Мәсіх екенін мойындамайтындардан басқа кім өтірікші? Мәсіхке қарсы шығушы – Әкені және Ұлын мойындамайтындар. Кім Ұлды мойындамаса, оның Әкеге қатысы жоқ. Ал кім Ұлды мойындаса, оның Әкеге де қатысы бар. Сондықтан бастапқыдан естіген шынайы ілімді ұстаныңдар! Егер осылай істесеңдер, онда Ұлмен және Әкемен тығыз байланыста өмір сүресіңдер. Ал Құдайдың бізге берген уәдесі – мәңгілік өмір. Осыны дұрыс жолдан азғырушылардан сақтандыру үшін жазып отырмын. Ал сендерге келсек, Құдайдан алған Киелі Рух өздеріңде қалады, сондықтан басқаның сендерге тәлім беруіне қажеті жоқ. Қайта, сендерге Киелі Рухтың майлауы барлық нәрсеге үйретеді. Оның сендерге үйреткендері еш өтіріксіз, шынайы, сондықтан Киелі Рухтың үйреткені бойынша әрекет ете беріңдер. (ЖД) 2 Жохан 7–11 Көптеген алдамшылар дүниеге шығып, Иса Мәсіхтің адам болып келгенін мойындамайды. Мұндайлар – алдамшы және Мәсіхке қарсы шығушылар. Еңбекпен қол жеткізгендеріңді жоғалтпай, Иемізден толық сыйларыңды алу үшін сақ болыңдар! Мәсіхтің ілімімен жүрмей, одан шығып кеткен әркімде Құдай жоқ. Ал Оның іліміне сай әрекет ететіндер көктегі Әкемен де, Оның Ұлымен де тығыз байланыста болады. Сондықтан да біреу келіп, осы ілімді үйретпесе, оны үйлеріңе кіргізіп, жылы лебізін айтпаңдар! Себебі оған сәлем берген әркім оның жаман істеріне ортақ болады. (HCSB)

Аян кітабындағы шартты қауіпсіздік

Аян кітабындағы маңызды тақырып – грек сөзі "никао", яғни "жеңіске жеу, басып озу, үстемдік ету, жеңіп шығу". Оның мағынасы Аян кітабының қазіргі аудармаларында көрінеді. Мысалы, 2:7: "Жеңіске жеткенге Мен Құдайдың рақатында өсетін, мәңгілік өмірді сыйлайтын ағаштың жемісін жеуге рұхсат беремін" (NASB 2020). "Жеңіске жеткенге" (NET, ESV, CSB), "Жеңіске ие болғанға" (NIV; EHV).

Грек етістігі "никао" сегіз рет кездеседі (2:7, 11, 17, 26; 3:5, 12, 21; 21:7) қазіргі уақыт қатысы ретінде, "үнемі жеңіске жететін" немесе "жеңімпаз болып отыратын" деп аударылады. "Қазіргі уақыттағы етістік үздіксіз жеңіске жетуді білдіреді, яғни 'жеңіп отырады' немесе 'жеңімпаз болып келеді'". Осылайша, христиандар "жеңіске жету процесінде" және олар уәделерді тек қана "процесті аяқтағанда" алады. Бұл тармақтарда жеңіске жету – "өлімге дейін өз сенімдерін сақтап, жауларының күшіне, азғыруларына және қудалауларына қарсы тұратын христиандарға" қатысты. Жеңіске жету – "сенімде табандылық таныту", яғни "Құдайға деген белсенді сенім, Мәсіх үшін өмір сүрген өмірдің қиын жағдайларында адалдыққа жетелейтін сенім". Жеті қауымның әрқайсысына жеңіске жету шарты бойынша берілген уәделер бір-бірінен ерекшеленеді, бірақ "әрқайсысында қандай да бір түрде мәңгілік өмірге деген үміт" немесе "Жаңа Иерусалим кезінде Құдаймен соңғы құтқарылу" бар. Бұл Аян 21:7-дегі соңғы уәдеде расталады: "Жеңіске жеткен бұл игіліктердің бәрін мұраға алады. Мен оның Құдайы боламын, ал ол Менің ұлым болады" (DLNT). "Дұрыс айтуынша, 'бұл игіліктер' деген сөз 4-тарауда айтылған құтқарылудың (яғни қайғы-қасірет, өлім, жоқтау, көз жас, қайғы-қасіретсіз) баталарына сілтеме жасайды". Александр Стюарт былай дейді: "Жеті алғашқы уәделердің әрқайсысы [жеті шіркеуге жарияланды] Апакалипсис соңындағы соңғы құтқарылу көріністеріне (Аян 20–22) назар аударады. Олар Жақияның негізгі ынталандыру стратегиясының бірін көрсетеді: тыңдаушылар соңғы құтқарылу үшін жеңіске жетуге тырысулары керек. Соңғы құтқарылу адам баласының жеңіске жету реакциясына байланысты". Христиандар жеңіске жетуі керек, яғни "өлімге дейін [Исаға] адал болып, Құдаймен, Тоқтымен және жаңа аспан мен жердегі құтқарылғандардың бәрімен бірге мәңгілік өмірді иемденуі керек". Әрине, "жеңіске жете алмау уәделерді қабылдамауға және Құдайдың жаңа жаратылысынан шеттетуге әкеледі". Аян 2:10–11: "Сен тартатын азаптардан қорықпа! Міне, шайтан сендердің біразын түрмеге тастауға дайын тұр, сендерді сынау үшін және он күнге дейін қиындықтарға ұшырату үшін. Өлгенше адал бол, Мен [Иса] саған өмір тәжін сыйлаймын. Құлағы бар болсын, ол Рухтың қауымдарға айтқандарын естісін. Жеңіске жеткен екінші өлімге ұшырамайды".

"Қудалау шіркеудің сенімін сынау кезі болатын. Азап уақыты қысқа ("он күн", яғни белгісіз, қысқа уақыт) болса да, адалдардың кейбіреулерінің өліміне әкелуі мүмкін еді. Олар қорқып, қорқып жүрмеулері керек еді", бірақ "адал болып қала беріңдер" шайтанның оларды "апостасияға түсіруге" жасаған әрекеттерінің арасында. Егер олар "өлімге дейін адал болып қала берсе", Мәсіх оларға "мәңгілік өмірден тұратын 'тәжді'" сыйлайды, "келе жатқан Патшалықтағы мәңгілік өмір". Иса Аян кітабында "барлық [христиандарды] адалдыққа шақырады, бұл жеңіске жету дегенді білдіреді". Сондықтан өлгенше Исаға адал болып жүргендер – қазіргі уақытта оларға қарсы соғысып жатқан "құдайсыз және Мәсіхке қарсы шыққан барлық биліктерді" жеңіп жатқандар. Жеңіске жетуші (яғни "сенімде табандылық танытатын") христиандарға "екінші өлімді" (2:11) ешқашан сезінбеуді уәде етеді, бұл "Құдайдың соңғы патшалығына қатысудан шеттетуді" және "тозақта мәңгілік жазалануды" (20:6, 14; 21:8) білдіреді. Аян 3:10–11: "Філадельфия шіркеуінің періштесіне былай деп жаз: Міне, Киелі және Шын, Дәуіттің кілтін ұстаған, ашқан ешкім жаба алмайтын, жапқан ешкім аша алмайтын Құдай мынаны айтады: Мен сенің істеріңді білемін. Міне, Мен сенің алдыңа ешкім жаба алмайтын ашық есік қойдым. Сенің күшің аз болғанымен, Менің сөзімді сақтадың және Менің атымды мойындамадың. Міне, Мен сенің шайтанның қауымдарының, өзін яһуди деп атап, бірақ олар емес, өтірік айтатын адамдардың алдына тизе бүгіп, Мен сені сүйемін деп мойындауына мәжбүр етемін. Сен Менің табандылық туралы сөзімді сақтағаның үшін, Мен де сені бүкіл әлемге келетін сынақ уақытынан сақтаймын, осы әлемде тұратындарды сынау үшін. Мен жақын арада келемін! Сенде бар нәрсені берік ұста, ешкім саған тәжді тартып алмасын. Жеңіске жеткенге Мен Құдайымның киелі үйінде бағана іспетті етемін, ол содан ешқашан шықпайтын болады. Мен оның үстіне Құдайымның атын, сондай-ақ Менің Құдайымнан, көктен түсетін жаңа Иерусалим қаласының атын және Менің жаңа атымды жазамын". (Лексем ағылшынша Киелі кітап)

Філадельфиялық христиандарды Иса мақтайды: олар "Менің атымды мойындаудан бас тартпады" (3:9), бірақ "Менің сөзімді сақтады" (3:8) және "Менің табандылығым туралы сөзімді сақтады" (3:10). "Бұл жол олардың Исаның 'атымен' байланысты екенін көрсетеді, олардың сенімдерін мойындаудан бас тартуға қысым көрсетілді". Бірақ, "Филадельфиялық христиандардың осы уақытқа дейінгі табандылығына қарамастан, 'әлі аяқталған жоқ'. Олар өздерінің бар нәрсесін ұстап беруді жалғастыруы керек (3:11), яғни табандылықты талап ететін хабарды сақтауды жалғастыруы керек (3:10), әйтпесе олардың қудалаушылары олардан тәжді тартып алады (3:11; 2:25)". "[Аян 2:10-дағы] өмір тәжірибесі – мәңгілік өмірдің өзі", оны Мәсіх Исаға өлімге дейін адал болғандарға сыйлайды. 3:11-де бұл "тәж" де "мәңгілік өмірді" білдіреді, христиандар Исаның екінші келуіне қарай "ұстап тұруы керек" (Disciples Literal New Testament). Олар "келе жатқан қиындықтарға қарсы [Христосқа] сенімдерін ұстап беруі керек", әйтпесе олардың тәжірибесі "жарысқа қатысудан шеттетілудің метафорасы". "Бұл метафора осы хатқа сәйкес келеді, өйткені Филадельфиядағы [атлетикалық] ойындар мен фестивальдар белгілі болды" (Mounce 104; Hemer, Letters 165). Христиан спортшысы Аян кітабындағы түрлі жолдармен "мәңгілік өмір тәжірибесін" ұстаудан шеттетілуі мүмкін. Гвин Пух былай түсіндіреді:

Иса сенушілерді [барлық жеті шіркеуге жолданған хаттар арқылы] белсенді, әскери және мүмкіндік іздейтін рухани жаулар туралы ескертеді. Сенушілер кез келген азғыруға, императорлық қысымға қарсы тұруға, шайтанның айналасындағы бейімдікке, бейімділікке және шіркеулердегі бейтараптыққа және рухани инерцияға қарсы тұруы керек. Олардың кез келгені сенушіні жеңіп, тәжді тартып алуы мүмкін. (Аян кітабы, 196)

Христиандарға ескертіледі, олар қазіргі қарсылыққа қарамастан, өз сенімдерін сақтап тұруы керек, әйтпесе олар қазіргі уақытта иеленген мәңгілік өмір тәжірибесін "жоғалтады" және "Құдайдың патшалығына кіруден шеттетіледі" және "тозақта мәңгілік жазаланады" (21:8, ISV). "Бір рет құтқарылған, әрқашан құтқарылатын" доктринасы "мұнда анық жоққа шығарылған". Аян 21:7–8: "Жеңіске жеткен ["жеңіске жеткен", ESV, NET] бұл игіліктерді мұраға алады. Мен оның Құдайы боламын, ал ол Менің ұлым болады. Бірақ қорқақ, сенімсіз, жиреншікті, кісі өлтіруші, жыныстық бұзық, сиқыршы, құмаршыл, жалғаншы және барлық жамандық жасайтындардың бәрі отты көлге тасталады, олардың үлесі – екінші өлім".

Шартты қауіпсіздікті қолдауға арналған Жаңа Келісімдегі грек

Арминийшілдер шартты қауіпсіздікті көптеген Жазбалардан табады, онда "сену" етістігі грек тілінде қазіргі уақытта кездеседі. Грек ғалымдары мен түсіндірмешілері (кальвинистер де, кальвинистер емес те) гректің қазіргі заман етістіктері, әдетте, үздіксіз әрекетті, әсіресе қазіргі уақыттағы қатысуларды білдіреді. Мысалы, кальвинист Уильям Д. Монс өзінің "Библиялық грек грамматикасының негіздері" деген кітабында былай деп жазды: "Қазіргі кездегі қатысу етістіктің қазіргі кездегі түбіріне негізделген. Ол үздіксіз әрекетті сипаттайды. Бұл 'жалғасып келе жатқан' нюансты аудармаңызға енгізу қиынға соғуы мүмкін, бірақ бұл сіздің ойыңыздағы ең маңызды нәрсе болуы керек". Кальвинші Даниэль Уоллес Жохан 3:16-да "сену" деген сөздің қазіргі кездегі қатысы үшін "жалғасып келе жатқан" нюансты келтіреді: "Оған [үнемі] сенетіндердің ешқайсысы құрымайды. Бұл Евангелиеде сену әрекетінің өзі мен тек сенгендігінің арасында сапалық айырмашылық бар сияқты". Ол бұл түсінікті тек қана сену қазіргі уақытта болғандықтан емес, "бірақ қазіргі уақыттағы сенудің [pisteuōn, сену] қатысуын, әсіресе Жаңа өсиеттегі құтқарылу контекстінде қолдану үшін" деп дәлелдейді. Уоллес былай түсіндіреді: "Қазіргі [қатысушы] ὁ πιστεύων [сенуші] деген сөздің аспектілік күші [аористік қатысу] ὁ πιστεύσας [сенген] деген сөзбен қарама-қарсы келеді. Қазіргі [сенушіге қатысты принцип] аористен алты есе жиі (43 рет) кездеседі, көбінесе құтқарылу контекстінде (сағ. 1:12; 3:15, 16, 18; 3:36; 6:35, 47, 64; 7:38; 11:25; 12:46; Әрекеттер 2:44; 10:43; 13:39; Римдіктер 1:16; 3:22; 4:11, 24; 9:33; 10:4, 11; 1 Коринфтіктер 1:21; 14:22 [екі рет]; Ғалаттықтар 3:22; Ефестіктер 1:19; 1 Тессалоникалықтар 1:7; 2:10, 13; 1 Петір 2:6, 7; 1 Жохан 5:1, 5, 10, 13). Осылайша, аористік қатысу "сенушіні" сипаттау үшін қолдануға болатын нұсқа болғандықтан, қазіргі уақыт қолданылғанда, ол аспектілік жағынан тегіс болмауы мүмкін. Қазіргі заман таңдалған, өйткені Жаңа өсиет авторлары, негізінен, үздіксіз сенуді құтқарылудың қажетті шарты деп қарастырды. Осыған байланысты құтқарылу уәдесі әрқашан ὁ πιστεύων [сенушіге] (жоғарыда келтірілген мәтіндердің бірнешесін қараңыз), ὁ πιστεύσας [сенгенге] (Марк 16:16, Жохан 7:39 және Еврейлерге 4:3-тен басқа) емес. Арминийлік грек ғалымы Дж. Гарольд Гринли "сену" деп аударылған грек сөзінің (қазіргі аудармаларымызда) жалғасып келе жатқан әрекет уақытында кездесетін бірнеше тармақтарының сөзбе-сөз аудармасын ұсынады. Жохан 3:15: "Осылайша, Оған сенетін әркім Онда мәңгілік өмірге ие болады". Жохан 3:16: "Оған сенетін әркім құрымай, мәңгілік өмірге ие болады". Жохан 3:36: "Ұлға сенетін әркім мәңгілік өмірге ие болады". Жохан 5:24: "Менің сөзімді тыңдап, Мені жібергенге сенетін әркім мәңгілік өмірге ие болады". Жохан 6:35: "Маған сенгендер ешқашан шөлдемейді". Жохан 6:40: "Ұлды көріп, Оған сенетін әркім мәңгілік өмірге ие болады". Жохан 6:47: "Маған сенген әркім мәңгілік өмірге ие болады". Жохан 11:25, 26: "Маған сенетін әркім өлгенде де тіріледі; және тірі және Маған сенетін әркім ешқашан өлмейді". Жохан 20:31: "Оған сеніп, Оның аты арқылы өмірге ие болулары үшін". Римдіктерге 1:16: "Ол - әр сенген адамды құтқару үшін Құдайдың күші". 1 Коринфтіктерге 1:21: "Құдайға әр сенгенді құтқару ұнады". Көп жағдайда сенудің нәтижесі де үздіксіз уақытта беріледі. Біз сенуді жалғастырамыз, мәңгілік өмірге ие боламыз (Жохан 3:15, 16, 36; 20:31). Осы дәлелдер арминиялықтарды "мәңгілік қауіпсіздік 'сенушіге' - Мәсіхке сенуді жалғастыратын адамға - уәделенгенін, бірақ 'сенгенге' - бұрынғы уақытта тек бір сенім актісін жасаған адамға емес деп қорытуға итермелейді". Шындығында, "құтқарылу сеніммен шартталғандай, құтқарылуды сақтау да сенуді жалғастырумен шартталған".

Шартты қауіпсіздікке қайшы келетін тармақтар

Киелілердің табандылығына сенетіндер өз көзқарастарын растайтын бірнеше аяттарды келтіреді. Мыналар ең көп келтірілетіндері:
Жохан 5:24 – Расында, расында, Мен сіздерге айтамын, Менің Сөзімді тыңдап, Мені жіберген Құдайға сенетін әркім мәңгілік өмірге ие. Ол сотқа түспейді, бірақ өлімнен өмірге өтті. (ESV)
Жохан 6:35, 37–40 – Иса оларға: «Мен – Өмір нанымын. Менің жанымға келетін ешқашан аш болмайды, Мені сенген ешқашан шөлдемейді. Әкем Маған бергеннің бәрі Менің жанымға келеді, Мен де Менің жанымға келгенді ешқашан қумаймын. Өйткені Мен көктен Өзімнің еркімді емес, Мені жіберген Әкемнің еркін орындау үшін түстім. Ал Мені жіберген Әкемнің еркі – Оның Маған бергендерінің ешқайсысын жоғалтпау, сонымен қатар соңғы күні оларды тірілту. Өйткені Әкемнің еркі – Ұлына қарап, Оған сенген әркім мәңгілік өмірге ие болуы, Мен де оны соңғы күні тірілтемін». (ESV)
Жохан 10:27–29 – Менің қойларым Менің дауысымды естиді, Мен оларды білемін, олар Менің артымнан келеді. Мен оларға мәңгілік өмір беремін, олар ешқашан жойылмайды, ешкім оларды Менің қолымнан тартып ала алмайды. Мені оларға берген Әкем бәрінен де ұлы, ешкім оларды Әкемнің қолынан тартып ала алмайды. (ESV)
Жохан 17:12 – Мен олармен болғанда, Сен Маған берген атыңмен оларды сақтап қалдым. Мен оларды сақтадым, Сенің жібергеніңнен басқа біреуі де жоғалған жоқ, осылай кітапта жазылған сөз орындалады. (ESV)
Римдіктерге 8:1 – Иса Мәсіхтегілерге енді еш айыптау жоқ. (ESV)
Римдіктерге 8:35, 37–39 – Мәсіхтің махаббатынан бізді не бөледі? Қайғы-қасірет пе, қиыншылық пе, қуғын пе, ашаршылық пе, жалаңаяқтық пе, қауіп пе, қылыш пе? Жоқ, бәрінде де бізді бізді сүйген Оның арқасында жеңіске жеткізілгендерміз. Өйткені мен сенімдімін, өлім де, өмір де, періштелер де, билеушілер де, қазіргі де, болашақ нәрселер де, күш-қуат та, биіктік те, тереңдік те, жаратылыстағы ешбір нәрсе де бізді Құдайдың Иса Мәсіхтегі махаббатынан бөле алмайды. (ESV)
1 Коринттіктерге 1:8–9 – [Құдай] сіздерді Иеміз Иса Мәсіх күнінде кінәсіз күйінде аяқтауға дейін сақтайтын болады. Құдай адал, Ол сіздерді Өзінің Ұлы Иса Мәсіхпен қарым-қатынасқа шақырды. (ESV)
1 Коринттіктерге 10:13 – Сіздерге адамдарға ортақ емес бір сынақ келген жоқ. Құдай адал, Ол сіздерді қабілетіңізден асырып сынамайды, бірақ сынақпен бірге шығудың жолын да береді, осылайша сіздер оған төтеп бере аласыздар. (ESV)
Ефестіктерге 1:13–14 – Сендер де, шындықтың сөзін, яғни сіздерді құтқаратын Ізгі хабарды естіп, Оған сенгенде, уәде етілген Киелі Рухпен мөрлендіңдер, Ол біздің мұрамыздың кепілі, оған ие болғанша. Оның даңқына мадақ болсын. (ESV)
Філіпіліктерге 1:6 – Мен осыған сенімдімін, Ол сіздерде жақсылықты бастаған, оны Иса Мәсіх күнінде аяқтайтын болады. (ESV)
2 Тімотейге 4:18 – Иеміз мені барлық жамандықтан құтқарып, Өзінің көктегі Патшалығына аман-есен жеткізеді. Оған мәңгілік даңқ болсын. Әмин. (ESV)
Еврейлерге 7:25 – Сондықтан Ол, Өзі арқылы Құдайға жақындағандарды толық құтқара алады, өйткені Ол олар үшін әрдайым жалтартады. (NASB)
1 Петірге 1:5 – Құдайдың күшімен иман арқылы қорғалған, соңғы уақытта ашылатын құтқарылуға дайындалғандар. (NASB)
1 Жоханға 3:9 – Құдайдан туған ешкім күнә жасауды жалғастыра алмайды, өйткені Құдайдың тұқымы оның ішінде қалады; ол күнә жасай алмайды, өйткені ол Құдайдан туған. (NIV)
Яһудаға 24–25 – Сіздерді құлап түсуден сақтап, Өзінің даңқты алдында кінәсіз, қуанышпен ұлықтай алатын Құдайға – біздің жалғыз құтқарушымыз Иса Мәсіх арқылы даңқ, салтанат, күш және билік мәңгілікке болсын! Әмин. (NIV)

Арминийлер бұл аяттар мен басқа да аяттарды шартты қауіпсіздікпен оңай үйлестіруге болатындығын жеткілікті түрде түсіндірді деп айтады.

Қарсы пікірлермен келісу және келіспеушіліктер

Дәстүрлі кальвинистер мен арминиандар арасындағы маңызды айырмашылық – олардың мүрттікке қалай анықтама берулерінде (осы жерде қолданылған анықтамасы үшін қасиеттілердің табандылығын қараңыз).

Дәстүрлі кальвинистік көзқарас

Дәстүрлі кальвинистердің пікірінше, жолдан таюшылық – сенімін білдірген, бірақ Мәсіх арқылы Құдаймен құтқарушылық қарым-қатынасқа ешқашан кірмеген адамдарға қатысты. Жоғарыда айтылғандай, арминийлер жолдан таюшылықты Құдаймен шынайы құтқарылу қарым-қатынасынан "жаман, сенімсіз жүрек" дамытып, алысқан сенушінің жағдайы деп түсінеді (Еврейлерге 3:12). Дәстүрлі кальвинизмде әулиелердің тұрақтылығының доктринасы "жеке тұрған емес, кальвинистік теология жүйесінің қажетті бөлігі болып табылады". Кальвинистердің "Шартсыз таңдау" және "Қарсы келуге болмайтын инаят" доктриналары "осы нығметтерді алғандардың міндетті түрде құтқарылатындығын логикалық тұрғыдан білдіреді".

Free Grace көрінісі

Еркін рақым көзқарасы дәстүрлі кальвинистермен және арминиандармен келіспейді, адамның Құдаймен құтқару қарым-қатынасында қалуы үшін Мәсіхке деген құтқарушы сенімнің жалғасуы қажет екендігін айтуда. Мысалы, Зейне Ходжес былай дейді: «Шынайы құтқаратын сенім міндетті түрде жалғасуы керек деп талап етудің мәнін жоғалтамыз. Әрине, Мәсіхке деген сеніміміз жалғасуы керек. Бірақ оның міндетті түрде жалғасуы керек дегенге Құдай Сөзінде ешқандай негіз жоқ» – деп жазады Джозеф Диллоу: Роберт Шенк келіспесе де, құтқарушы сенім – «Мәсіхтің өмірінің, өлімінің және қайта тірілуінің барлық игіліктері бір сәтте адамның қайтарылмайтын иелігіне өтетін бір сәттік іс-әрекет» екені даусыз. Кез келген және барлық жағдайларға христиандық сенімнен бас тарту немесе одан алыстау, яғни «сенуді тоқтату» жатады. Христиан жолдан тайып кетсе, ол Құдаймен құтқару қарым-қатынасын жоғалтпайды, бірақ Мәсіхпен бірге оның болашақ патшалығында билік ету мүмкіндігінен айырылады. Льюис Сперри Чейфер өзінің «Құтқарылу» кітабында «Еркін рақым» ұстанымын қысқаша былай түсіндіреді: «Құтқарушы сенім – әрекет, мінез емес. Оның жұмысы мақсатына жеткенде аяқталады».

Дәстүрлі кальвинистер Арминийлермен еркін рақымға қарсы пікірде келіседі

Дәстүрлі кальвинистер мен арминиандар еркін рақым көзқарасымен библиялық және теологиялық негізде келіспейді. Мысалы, кальвинист Тони Лейн былай жазады:

«Бұған дейін талқыланған екі тарихи көзқарас [дәстүрлі кальвинизм және арминиандық] құтқарылу үшін табандылық қажет екендігіне келіседі. Алайда, соңғы кезде үшінші көзқарас пайда болды [яғни, еркін рақым], оған сәйкес, сенімге келгеннің бәрі, қалай өмір сүргеніне қарамастан құтқарылады. Олар тіпті бірден сенімінен бас тартып, атеистікпен күнәлі өмір сүрсе де құтқарылады. Көптеген адамдар бүгін бұл көзқарасты тартымды деп санайды, бірақ ол айқын түрде Библияға қайшы келеді. Жаңа өсиетте шәкірттік міндетті емес екендігі және адал болудың құтқарылу шарттары екендігі туралы көптеген нәрселер бар. Еврейлерге арналған хаттың негізгі мақсаты – еврей сенушілерін Мәсіхті тастап, құтқарылудан айырылып қалмаулары үшін ескерту. Исаның көптеген үйретімдері сенімімізді өмірімізбен қолдамасақ, сенімнің ешқандай пайдасы жоқ екенін ескертеді. Бұл көзқарас Библияға қайшы ғана емес, сонымен қатар бірнеше себептерге байланысты қауіпті. Ол жалған тыныштыққа, шәкірттіксіз құтқарылуға болатындығы туралы ойға шақырады. Сондай-ақ, ол адамдарды тек «шешім қабылдауға» итермелейтін, ал осы «сенгендердің» қалай өмір сүретініне аз көңіл бөлетін евангелизмге «жылдам қашып кету» тәсілін қолдануға ынталандырады. Бұл апостол Пауылдың көзқарасынан мүлдем өзгеше. Галатиялықтарға және 1-Қорынттықтарға арналған хаттарды оқысаңыз, ол осы жаңа көзқарасқа келіспегенін көресіз. Еврейлерге арналған хаттың авторы оқырмандары Мәсіхтен бас тартып, құтқарылудан айырылып қалмауына қатты алаңдады. Егер құтқарылуға бір ғана «Мәсіхке деген шешім» кепілдік берсе, онда бұл үш хаттың мәні қалмайды. Бұл көзқарас пасторлық тұрғыдан қауіпті. Скот Макнайт және Дж. Родман Уильямс арминиандардың осы көзқарасын былай түсіндіреді: «Барлық христиандар осы мәселеде келіседі: ақыр соңында құтқарылу үшін, Құдайдың алдына мәңгілікке кіру үшін, жаңа аспан мен жаңа жерге және [соңғы мәңгілік] «демалысқа» кіру үшін адам табандылық танытуы керек. Бірақ евангелизмде таңғажайып нәрсе болды. Ол [яғни, еркін рақым] «бір рет сенгеннен кейін мәңгілікке құтқарыласың» деген ілімді үйретті, бұл табандылықтың қажет еместігін білдіреді. Бұл кальвинизм де, арминиандық та емес, екеуінің де ерекше және Библияға қайшы келетін қоспасы. [Еркін рақым] егер адам Мәсіхке сеніп, оның алдына келсе, бірақ кейін оған қызмет етуді тоқтатса, онда ол мәңгілікке құтқарылатынын үйретті. Бұл дұрыс емес теология, өйткені Жаңа өсиетте қауіпсіздік туралы мұндай бейжазым түсінік жоқ». «Мәсіхте біздің құтқарылуымыздың ұлылығына сүйеніп, сенімде жалғасу қажеттігіне назар аудармайынша қауіпсіздік туралы кез келген талап мүлдем қате және оның салдары трагикалық болуы мүмкін. Сенім арқылы орын алатынын растамайтын «әулиелердің табандылығы» туралы ілім Киелі кітапқа жат, теологиялық тұрғыдан қате түсінік және христиандық өмірге кедергі келтіреді». Гарри Джессоп арминиандық ұстанымды былай қысқаша түсіндіреді: «Құтқарылу, сенім арқылы жанда алғашқы кезеңінде нақтыланған кезде, адалдықпен көрінетін сеніммен өмір сүру арқылы жанда сақталады».

Жалпы

Арминий, Джеймс. Арминийдің еңбектері, Джеймс және Уильям Николс аударған (Гранд-Рапидс: Бейкер кітап үйі, 1986). Аррингтон, Френч Л. Мәңгілік қауіпсіздік: Миф пе Шындық? (Теннесси: Pathway Press, 2005). Эшби, Стивен М. "Реформацияланған арминиандық", Мәңгілік қауіпсіздік туралы төрт көзқарас, редактор Дж. Мэтью Пинсон (Гранд-Рапидс: Зондерван, 2002). Атвуд, Крейг Д., Хилл, Сэмюэл С. және Мид, Фрэнк С. Америка Құрама Штаттарындағы конфессиялар туралы нұсқаулық, 12-ші басылым (Нэшвилл: Abingdon Press, 2005). Берко, Дэвид В., редактор. Алғашқы христиандық нанымдар сөздігі: Алғашқы шіркеу әкелері талқылаған 700-ден астам тақырыпқа арналған анықтамалық (Peabody: Hendrickson Publishers, 1998). Берко, Дэвид В. Нағыз еретиктер тұрсын: Ертедегі христиандықтың жарығында бүгінгі евангелистік шіркеуге жаңа көзқарас (Amberson: Scroll Publishing Company, 1989). Боттнер, Лорейн. Реформацияланған тағдыр туралы ілім (Phillipsburg: Presbyterian and Reformed Publishing House, 1932). Браун, Колин, редактор. Жаңа Келісім теологиясының жаңа халықаралық сөздігі, 3 томдық (Гранд-Рапидс: Regency Reference Library/Zondervan, 1975–1978). Клейбрук, Фредерик У. кіші. "Апостасия туралы Жаңа Келісім зерттеуі" (Lanham: University Press of America, 2003). Дэвис, Джон Джефферсон. "Қасиеттілердің табандылығы: Ілімнің тарихы", Евангелистік теологиялық қоғам журналы 34:2 (1991 жылғы маусым), 213–228. ДеДжон, Питер И. Реформацияланған шіркеулердегі дағдарыс: Дордт Ұлы Синодының 1618–1619 жылдардағы мерейтойына арналған эсселер (Гранд-Рапидс: Reformed Fellowship, Inc., 1968). Диллоу, Джозеф. Қызметші патшалардың билігі: Мәңгілік қауіпсіздік және адамның соңғы маңызы туралы зерттеу (Hayesville: Schoettle Publishing Co., 1992). Эллис, Марк А, аудармашы және редактор. 1621 жылғы Арминийлік мойындауы (Eugene: Pickwick Publications, 2005). Гринли, Дж. Гарольд. Сөзден алынған сөздер: Түпнұсқа Жаңа Келісім грек тілінен 52 сөздік зерттеу (Salem: Schmul Publishing, 2000). Хоикема, Энтони. Рақыммен құтқарылған (Гранд-Рапидс: William B. Eerdmans Publishing Co., 1989). Джессоп, Гарри Э. Соңғы табандылық туралы маңызды сұрақ (Indiana: Light and Life Press, 1942). Маршалл, И. Ховард. Құдайдың күшімен сақталғандар: Табандылық және жолдан тайғандық туралы зерттеу (Minneapolis: Bethany Fellowship, Inc., 1969). Мюллер, Ричард А. Грек және латын теологиялық терминдер сөздігі: Көбінесе протестанттық схоластикалық теологиядан алынған (Гранд-Рапидс: Baker Book House, 1985). Мюррей, Джон. Ақталу орындалды және қолданылды (Гранд-Рапидс: William B. Eerdmans Publishing Company, 1955). Оропеза, Б. Ж. Павел және жолдан тайғандық: Эсхатология, табандылық және Коринф қауымында жолдан тайғандық (Tübingen: Mohr Siebeck, 2000). Паусон, Дэвид. Бір рет құтқарылсаң, әрқашан құтқарыласың ба? Табандылық және мұрагерлік туралы зерттеу (London: Hodder and Stoughton, 1996). Пицирилли, Роберт. Рақым, сенім, ерік бостандығы. Құтқарылудың қарама-қарсы көзқарастары: Кальвинизм және Арминиандық (Nashville: Randall House Publications, 2002). Пуркизер, В. Т. Қауіпсіздік: Жалған және шынайы (Kansas City: Beacon Hill Press, 1956). Шафф, Филип, редактор. Христиандық сенімдері III том: Евангелистік протестанттық сенімдері (Гранд-Рапидс: Baker Book House, 1984). Шенк, Роберт. Ұлдың өмірінде: Табандылық ілімін зерттеу (Minneapolis: Bethany House Publishers, 1960, 1961, 1989). Стенли, Чарльз. Мәңгілік қауіпсіздік: Сен сенімді бола аласың ба? (Nashville: Oliver Nelson Books, 1990). Стил, Дэниел. Майл Стоун қағаздары: Христиандық прогресс туралы доктриналық, этикалық және тәжірибелік (New York: Nelson and Phillips, 1878). Уэсли, Джон. Джон Уэслидің еңбектері, үшінші басылым толық және қысқартылмаған, 14 томдық (Гранд-Рапидс: Baker Book House, 2001). Уильямс, Дж. Родман. Жаңару теологиясы: Харизматикалық перспективадан жүйелі теология, 3 томдық (Гранд-Рапидс: Zondervan, 1996). Уэрингтон, Бен. Иоаннның даналығы: Төртінші Ізгі хабарға түсініктеме (Louisville: Westminster John Knox Press, 1995). Йокум, Дэйл. Қарсылықтағы сенімдер: Кальвинизм және Арминиандық туралы зерттеу (Salem: Schmul Publishing Co., 1986).

Бірнеше көріністер

Дж. Мэттью Пинсон, ред. (2002). Мәңгілік құтқарылғандық туралы төрт көзқарас. Зондерван. Герберт В. Бейтман IV, ред. (2007). Еврейлерге арналған хаттағы ескерту туралы төрт көзқарас. Крейгел баспасы.

Арминийлік көзқарас

В. Т. Пуркизер (1956, 1974 ж. 2-ші басылым). Қауіпсіздік: Ақиқат емес және Ақиқат. Beacon Hill Press баспасы. Роберт Шенк (1960). Ұлдың өмірі: Табандылық доктринасын зерттеу. Bethany House Publishers баспасы. I. Говард Маршалл (1969, 1995 ж. қайта қарастырылған басылым). Құдайдың күшімен сақталғандар: Табандылық және жолдан тайып кету туралы зерттеу. Paternoster Press баспасы. Дейл М. Йокум (1986). Көзқарастардағы қарама-қайшылық: Кальвинизм және Арминиандық туралы зерттеу. Schmul Publishing Co. Дэвид Паусон (1996). Бір рет құтқарылсаң, әрқашан құтқарыласың ба? Табандылық және мұра туралы зерттеу. Hodder & Stoughton баспасы. Б. Ж. Оропеза (2000, 2007). Пауыл және жолдан тайып кету: Эсхатология, табандылық және Коринф қауымындағы жолдан тайып кету. Wipf & Stock Publishers баспасы. Б. Ж. Оропеза (2011). Яһуданың және басқа да жолдан тайғандардың ізімен: Жаңа Өсиет қауымдастықтарындағы жолдан тайып кету, 1-том: Ізгі хабарлар, Елшілердің істері және Иоанн хаттары. Wipf & Stock Publishers баспасы. Б. Ж. Оропеза (2012). Яһудилер, жұрттар және Пауылдың қарсыластары: Жаңа Өсиет қауымдастықтарындағы жолдан тайып кету, 2-том: Пауыл хаттары. Wipf & Stock Publishers баспасы. Б. Ж. Оропеза (2012). Қудалау мен ассимиляция қоршауындағы шіркеулер: Жаңа Өсиет қауымдастықтарындағы жолдан тайып кету, 3-том: Жалпы хаттар және Аян кітабы. Wipf & Stock Publishers баспасы. Скотт Макнайт (2013). Ұзақ адалдық: Христиандық табандылыққа қатысты мәселе, Patheos Press баспасы. Роберт Э. Пицирилли (2002). Рақым, сенім, ерік бостандығы. Құтқарылу туралы әртүрлі көзқарастар: Кальвинизм және Арминиандық. Randall House Publications баспасы. Фредерик У. Клейбрук кіші (2003). Бір рет құтқарылсаң, әрқашан құтқарыласың ба? Жаңа Өсиеттегі жолдан тайып кетуді зерттеу. University Press of America баспасы. French L. Arrington (2005). Шартсыз мәңгілік қауіпсіздік: Аңыз ба, әлде шындық па? Pathway Press баспасы.

Дәстүрлі кальвинистік көзқарас

Г. К. Беркувер (1958). Догматикадағы зерттеулер: сенім және табандылық. Wm. B. Eerdmans баспа компаниясы. Д. Мартин Ллойд-Джонс (1976). Римдіктерге 8:17–39: Әулиелердің соңғы табандылығы. Ақиқат байрағы. Джудит М. Гандри (1991). Пауыл және табандылық: сақталу және адасу. Вестминстер/Джон Нокс. Энтони А. Хокема (1994). Ғайыптан құтқарылу. Wm. B. Eerdmans. А. В. Пинк (2001). Мәңгілік қауіпсіздік. Sovereign Grace Publishers. Томас Р. Шрайнер және Ардель Б. Кандей (2001). Алдымыздағы жарыс: табандылық және сенімділіктің Киелі кітаптағы теологиясы. InterVarsity Press. Алан П. Стэнли (2007). Құтқарылу сен ойлағаннан да күрделі: Исаның үйретістерін зерттеу. Authentic Publishing.

Дәстүрлі емес кальвинистік немесе еркін рақым көзқарасы

Р. Т. Кендалл (1983, 1995). Бір рет құтқарылсаң, мәңгі құтқарыласың. Authentic Media. Зэйн К. Ходжес (1989). Толығымен тегін! Иемдену арқылы құтқарылуға қатысты Киелі кітаптағы жауап. Zondervan Publishers. Чарльз С. Райри (1989, 1997). Ұлы құтқарылу: Иса Мәсіхке сенудің мағынасы. Moody Publishers. Чарльз Стэнли (1990). Мәңгілік қауіпсіздік: Сіздің сенімділігіңізді білуге бола ма? Oliver Nelson Books. Джозеф С. Диллоу (1992). Қызметші патшалардың билігі: мәңгілік қауіпсіздік және адамның соңғы маңызы туралы зерттеу. Schoettle Publishing Company. Норман Л. Гейслер (1999, 2001). Таңдалған, бірақ еркін: Құдайдың таңдауы туралы тепе-теңдік көзқарас, 2-ші басылым. Bethany House Publishers. Тони Эванс (2004). Толығымен құтқарылды. Moody Publishers.