Кіріспе

Сирил Конноллидің 1938 жылғы "Уәделердің жаулары" кітабы – ағылшын жазушысы Сирил Конноллидің 1938 жылы жарық көрген, кейін 1948 жылы алғаш рет қайта басылғанда кеңейтілген сындық және автобиографиялық еңбегі. "Тынықсыз қабір" (1944) кітабымен бірге, автордың ең көп еске алынатын екі кітабының бірі. Кітап үш бөлімнен тұрады: бірінші бөлімі Конноллинің сол кездегі ағылшын әдебиеті мен ағылшын әдеби ортасы туралы ойларына арналған, екінші бөлімі – жақсы жазушы болуға кедерілес жағымсыз факторлардың тізімі, ал үшінші бөлімі Конноллидің ерте өмірінің баяны. Кітаптың негізгі тақырыбы – Конноллинің, әдебиет саласындағы жетекші тұлға және белгілі сыншы ретінде танылғанына қарамастан, маңызды әдеби шығарма жаза алмауының себебін анықтауға жасаған тынысы.

1-бөлім "Тұрақ"

Бұл бөлім әдеби стильдер туралы білімді талқылаудан тұрады, Коннолли келесі он жыл әдебиет әлеміне не әкелетіні және қандай туындылар сақталары туралы сұрақ қояды. Ол екі негізгі стильді былайша қорытындылайды: Біз екі стильдің бар екенін көрдік, оларды реалист немесе халықтық стиль деп атау ыңғайлы – бұл бүлікшілердің, журналистердің, ақылға салынғандардың және адам тағдырын романтикасыз бағалаушылардың стилі. Екіншісі – мандарин, әдебиетке бейім адамдардың немесе биліктегілердің, бос уақытында жазумен айналысатындардың жасалма стилі. Ол мандарин стилінің өкілдері ретінде Литон Страчи, Вирджиния Вульф, Марсель Пруст, Алдус Хаксли және 1920 жылдардың басым әдеби тұлғасы Джеймс Джойсты келтіреді. Халықтық немесе реалистік стильдің өкілдерінің мысалдары ретінде Эрнест Хемингуэй, Сомерсет Моэм, Кристофер Ишервуд және Джордж Оруэлл аталады, олар 1930 жылдары басым күшке ие болды.

"Шарлоктің көлеңкесі"

Коннолли Джордж Крэбтің "Ауыл" атты поэмасынан бірнеше жол келтіреді, ол ақын және табиғатты зерттеуші, онда қара бидайды басатын арамшөптер суреттеледі. Ол мұны жазушының шығармашылығын шектеуші факторларға теңеу ретінде пайдаланады. Көк буглос журналистиканы, әсіресе экономикалық қажеттіліктен туындаған жағдайларды көрсетеді. Қызыл қаңқа – 1930 жылдардағы солшыл әдеби ортада маңызды болған саясатты бейнелейді. Мақтар ұйықтататын барлық түрлі қашқындықтарды символдайды, ал осы тарауда Коннолли "ұсыныстың" тираниясын күтудің салмағы ретінде қарастырады. Шарлок – жыныстық қатынастың метафорасы, оның ең күрделі жақтары – бір жағынан гомосексуализм, екінші жағынан отбасылық тұрмыстың арамшөптері. Соңында, жұмсақ ителкен – әдебиеттің ең қауіпті жауы – табыстың өзін көрсетеді. Коннолли содан кейін он жылға дейін сақталатын әдеби шығарма жазу үшін қандай пайдалы кеңес беруге болатынын зерттейді. Барлық формаларды қарастырып, болашағы барларын анықтайды.

3-бөлім "Грузияның балалық шағы"

Соңғы бөлімде 18 жасында Итоннан кеткенге дейінгі өмірінің автобиографиялық жоспары келтірілген. Материалдың басым бөлігі оның Итондағы өміріне қатысты, оған екі алдыңғы тарау кіріспе ретінде берілген. Ол былай дейді: «Мен жазған деректердің ішінде мені мүгедектікке ұшыратқан жалқаулықтың себептері жасырынып жатыр, бір жерде менің кінәм жатыр, ол уәдеден гөрі жылдам өсіп, айқындығымды өлшеуге тиіс сот қателіктері мен романтикалық ойлар мен жаңылыстар арқылы күшейеді». «Тармақталған Огамда» Коннолли өзінің балалық шағын Оңтүстік Африкадағы әскери әкесімен, Ирландиядағы Клонтарф сарайындағы тәтесімен және Англиядағы әжесімен бірге өткізген жалғыз бала ретінде сипаттайды. Әжесі оны еркелетіп, мектепте ол «келесі он жыл бойы қызықты болуға тырысатын мансапқа қадам басқаным үшін» танымал болды. Ирландияда бала кезінде ол ирланд ұлтшылдығының романтикалық көрінісіне жанып, бірақ сол рөлді ойнай алмады. «Ақ Самит» – оның Сент-Вулфриктегі оқу жылдарын еске түсіруі, онда «мінез» (әділдік пен борыш сезімі) әдебиеттегі романтизммен қатар жүрді. Ол әдебиетке «күлгін жапсырма» тәсілін қабылдады, бірақ Сесил Битон мен Джордж Оруэллдің әртүрлі ықпалымен қалыптасқан «мінезді» қабылдамады. Ол «жылдар өте келе, ауа, тәртіп, оқыту, басқа ұлдармен араласу және Флиптің күшті ықыласы маған әсер етті» деп жазады: ол танымал әзілкеш атанды және Итонға стипендия алды. Коннолли Итондағы алғашқы екі жылын «Қараңғы дәуір» деп еске алады, онда ол өзінің қалауынша ұрып-соғып, қорқытуларға ұшырады, бұл оның жүйкесіне әсер етті және ол жаман баға алды. Ақырында ол өзінің қинаушыларының бірі Годфри Мейнеллмен достық қарым-қатынас орнатты, ол бірдей текті болған, бірақ әскери мансапқа ұмтылған және Солтүстік-Батыс шекарасында Виктория кресіне ие болды. Ол сондай-ақ Роджер Майнормен жақын қарым-қатынас орнатты. «Мен он бес жаста болдым, кіршіксіз, қарапайым, бақытсыз, әдепсіз, жаман педик, ойын кезінде қорқақ, жұмыста жалқау, ұстаздарым мен жоғары тұрғандардың сүйіспеншілігіне ие болмай, олардың ықыласына ие болуға тырыстым, бірақ мен батылдықпен кімді болса да қорлағым келді». «Ренессанс» Коннолли үшін екінші жылдың соңында оның танымалдығы мен әдебиетке қызығушылық танытқан, Дади Райлендс сияқты басқалармен достығын орнату кезеңін белгілейді. Бұл «Найгел» атты жартылай романтикалық достық қарым-қатынастың басталуын қамтиды. Тарауда мектептің кейіпкерлері, саясаты мен интригалары, Этон әлеміне көзқарас туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. «Мектепте жақсы оқу үшін, құлшыныс, моральдық қорқыныш және әлеуметтік сезім қажет». Тарау Конноллидің Парижге «алғашқы шетел сапарымен» және оны жезөкшеханаға тартқан ұятты оқиғамен аяқталады. «Лилилердің фон» Этондағы Рафаэльге дейінгі мәдениетке сілтеме жасайды және Конноллидің дамуына бес негізгі мұғалімнің үлесін талқылайды, соның ішінде Хью Макногтен, «күлгін жапсырмаға құмар зұлым», романтикалық Рафаэльге дейінгі дәстүрді және Платонның билеуші философиясын бейнелеген, сондай-ақ мектеп директоры Сирил Эллингтон, Winthrop Mackworth Praed және Этонның өз J. K. Стивен сияқты жеңіл өлеңге табынатын дүниелік мұғалім. Коннолли былай деп сын айтады: «Өткенге тамыр жайған, шындықтан ажыраған және өлі шет тіліне тәуелді лилия мәдениеті табиғатынан құнарсыз болды. Этондағы өнерлер құлдырады». Ол тарих мұғалімі Хедламды да бағалады, «оның салмақты зияткерлік көзқарасы саналылықтың жарқылын сыйлады» және тарихқа шоғырлануына көмектесті. Тарау «Етоннан кеткенімде бес өркениеттің әдебиетінен біраз білгенімді білдім» деген қорытындымен аяқталады, Коннолли олардың әрқайсысын қарастырады. «Жарқын сыйлықтар» Конноллидің Розбери тарих сыйлығын қалай жеңгенін, оның беделін арттырғанын және оны Оппидандарға (мектеп аумағында емес, қалада тұратын Итон студенттері) және беделді клубтың аристократ мүшелеріне, болашақ премьер-министр Алек Дунгласс пен виконт Антони Кнебвортқа жақындатқанын сипаттайды. Ол Рождество мерекесін анасымен Мюрренде өткізеді. Ол қарқынды оқумен айналысып, кешке дейін шамның жарығында оқиды, содан кейін Баллиолға тарих стипендиясына түседі. Ол стипендияны жеңіп алады және саяси тәсілдермен «көңілді болғаны үшін» өзін Попқа сайлауға қол жеткізеді. Тарау досымен Францияға демалысқа барып, Сент-Вулфрикке қысқа сапардан кейін аяқталады. Folies Bergère-дегі ұятты оқиғадан кейін, екеуі Францияның оңтүстігіне және испан шекарасына бағыт алады, содан кейін Коннолли St Martin in the Fields-тегі қарапайым жатақханада түн өткізеді, себебі олардың қалтасы бос болды. «Vale» Конноллидің стипендиясы бар және Поптың барлық артықшылықтарына ие болған соңғы семестрінің жайлылығын сипаттайды, бірақ ол әлсіреу сезімін көрсетеді: «Менің жазған барлық әрекеттерім сәтсіздікке ұшырады. Мен ағылшын тілінде жақсы жазуға болатынына сенбедім, ал менің грек және латын тілдерім әлі де жеткіліксіз болды. Колледж саясаты енді қызықты болмады, себебі біз оппозицияда емес, билікте болдық. Мен қазір тарихты жек көремін, ол табыспен иіс судай еді, мен классикаға көмілдім». Ол Брайан Ховардпен достық қарым-қатынас орнатады, бірақ моральдық қорқыныш пен академиялық көзқарасы оған Гарольд Актон, Оливер Мессел, Роберт Байрон, Генри Грин және Энтони Пауэллмен достық қарым-қатынас орнатуға кедерілді. Ол білімі туралы қорытынды айтады, ол Итоннан кеткен кезде ешқандай тірі тілде жаза алмайтынын, сондықтан ол сыншы болу жолында болғанын мойындайды. Оның мақсаты ақын болу болған, бірақ ол сәттілікке жете алмады. Ол «өзінің жетістіктерін жоққа шығаратын қызғаншақ Құдайдың кек алуынан» және бәсекелестікке сенімсіздікке ұшырағанын айтады. «Ешқашан бәсекелес болмаңыз. Тек осылай ғана әлемдік күнәмен күресуге болады, соңғы «жестің» дайындалуы, менің өмірімде бағалар алатынымды білмеймін. Ерте жүлделер қорғасын сияқты ауыр, мен Итонда танысқан ұлдардың көптеген өмірі аяқталды. Тағы да романтизм өлім тілегімен кінәлі, себебі ол балалық шаққа, құрметтен құлауға баса назар береді, ол болашақ құтқару доктринасымен өтелмейді».

Дәйексөздер

Жақсы өнердің залдағы коляскадан зор жауы жоқ. "Барлық сүйкімді адамдардың жасыратыны бар, көбінесе олардың басқалардың құптауына толық тәуелділігі". "Әдебиет – екі рет оқылатын нәрсені жазу өнері, ал журналистика – бір рет оқылатын нәрсе". "Етонды қалдырғандағы сезімімнен қандай да бір жүйе шығарсам, оны "Тұрақты жасөспірімдік теориясы" деп атауға болар еді. Бұл теория бойынша, үлкен жекеменшік мектептердегі балалардың басынан өткен тәжірибелер, олардың жетістіктері мен көңіл көшірулері, олардың өміріне үстемдік етеді және олардың дамуын тоқтатады. Осыдан билеуші класс ағайындығының көп бөлігі жасөспірім, мектептік ой-пікірмен, өзіне сыни қараумен, қорқақ, сезімтал және соңында гомосексуалды болып қалады".