Кіріспе
Айдынжық армян тілінде Կելենդերիդա, сондай-ақ Гилиндире деп те аталады, бұл атау Келендеристен шыққан. Бұл шалғай жағалау көбінесе табиғаты бұзылмаған, ұзындығы 38 шақырымды құрайды, оның ішінде құмды жағажайлар да бар. Айдынжық қаласы Санчак Бөрні деген кішкентай мүйіске жақын, жағалау бойымен созылып жатыр.
This remote coastline is mostly unspoilt and 38 kilometers long, including some sandy beach, and the town of Aydıncık is spread along the coast near a small point, Sancak Burnu.
Тарих
Айдынчик – ежелгі Киликиядағы және кейіннен Исауриядағы порты мен бекінісі болған ежелгі грек қаласы Келендерис. Артемидор және басқа географиялар осы жерді Киликияның бастауы деп есептеген. Хеттер мен Ассириялықтар заманына дейін бұл жерде қоныс болған болуы мүмкін, бірақ оны растайтын ешқандай дәлел әзірге табылған жоқ. Аңыз бойынша, қалаға Сириядан көшіп келген Фаэтонның немересі Сандок негіз салған. Ол Хирия ханшайымы Фарнакеге үйленген. Олардың ұлы Кинирас Пафос қаласын құрды. Тарихшылардың мәліметінше, қала алғаш Финикиялықтардың қонысы болған, кейіннен Самостан келген Иониялық колониясымен кеңейтілген. 1986 жылдан бері жүргізілген қазба жұмыстары б.з.б. 8 ғасырға дейінгі мәдени қабаттарды ашты, дәл сол кезде Самостықтар келген. Қала б.з.б. 4-5 ғасырларда гүлденген. Бұл Эгей теңізінен батысқа, Кипрден оңтүстікке және Сириядан шығысқа қарай жүретін теңіз жолдарының маңызды торабы болған. Б.з.б. 450 жылдары Афина флоты Кипр мен Египетте Ахеменидтерге қарсы көтерілістерді қолдау үшін осы жерден өткен. Осы кезеңде Келендерис Афина басқаратын Делос лигасына салық төлейтін ең шығыс қаласы болды. Төлемдер б.з.б. 460 жылдан 454 жылға дейін жасалған, содан кейін Афина екі жорықты тоқтатты және Келендеристі Ахеменидтермен одақтас Киликия патшалығында қалдырған бейбіт келісімге келді. Эллинистік дәуірде (б.з.б. 1 ғасыр) Келендерис Египеттің Птолемей патшалығымен саяси одақта болды және қасаққойлықтан қиындықтарға тап болды. Бұл мәселе Рим ежелгі теңіз қарақшыларына қарсы әскери шаралар қолданғанға дейін жалғасты, ал Келендерис римдіктер Жерорта теңізі сауда жолдарын қамтамасыз еткен кезде қайтадан гүлденді. Олар порттың маңына виллалар, сарайлар, су құбырлары және моншалар салынған қала салды. Орта ғасырларда қаланың мәртебесі сақталды, себебі ол Византияның, ал 11 ғасырда армян билігінде болды. 1228 жылы Келендерис қамалы Карамманлы бейлігінен армян билігінен тартып алынды және жағалауға түрік тайпалары қоныстанды. Қаланың атауы Гилиндереге өзгерді және ол 20 ғасырдың басына дейін Анатолия мен Кипр арасындағы маңызды порт болып қала берді. 1965 жылы қала Айдынчик деп қайта аталды.
Селендер монеталары
Қала атынан Celenderitis деп аталатын аймақ пайда болды, және олар күміс тетрадрахмаларды соқты, олар нумизматика өнерінің ең ерте және ең көрнекті үлгілерін құрайды. Бұдан басқа, Сирия патшаларының және кейінгі Рим императорларының монеталары да кездеседі.
Қызықты орындар
Ежелгі Целендеристің қалдықтары өте сирек, ал бүгінгі таңда оның қираған жерлері кеңейіп келе жатқан қазіргі Айдынчик қаласымен жабылып кеткен. Қазіргі заманғы шамшырақ тұрған кішкентай мүйістің төңірегінде әлі де бекіністердің іздерін табуға болады. Батысқа қарай 1,6 шақырым жерде, Соғұқсуде танымал бұлағы бар, құрлыққа енген шығанақ бар. Мұнда ежелгі қираған орындары, әсіресе шығанақтың басындағы монша және оның аузындағы түбектегі археологиялық қалдықтар сақталған. Солтүстікке қарай 9,6 шақырымдағы Дуранда әдемі, бірақ көп бөлігі қираған тас қабірлер кездеседі. 2002 жылы Иланлы аралының айналасында су астында 2400 жылдық порттың қалдықтары табылды.
Порт моншасы
Ол, әдетте, біздің заманымыздың төртінші немесе бесінші ғасырында салынған. Мұнайдағы қамал мен театр, көрінетін болса, рим дәуіріне қатысты.
Қабірлер
Қала зираттарында б.з. алдындағы VI мыңжылдықтан IV ғасырға дейінгі кезеңді қамтитын тас қабірлер, күмбезді қабірлер және пирамида тәрізді шатырлы монументалды қабірлерді көруге болады. Мұражайда көрсетілген заттардың көп бөлігі осы қабірлерден табылды.
Қабат мозаикасы
1992 жылы портың жанында қазылып алынған мозаика бесінші ғасырда қаланың көрінісін суреттеудегі ерекше мысал болып табылады.
Дортаяк ескерткіші
II ғасырдағы төрт бағаналы үлкен римдік кенотаф бар. Ол Челиндерь портының картасында контр-адмирал сэр Фрэнсис Бофорт дайындаған КЕНОТАФ (басқа жерде жерленген қайтыс болған адамдарға немесе қайтыс болған адамдар тобына арналған ескерткіш, әсіресе соғыста қаза тапқандарға) деп белгіленген. Бұл – жақсы кесілген әк тастардан салынған тетрапилон, төменгі бөлігінде тікбұрышты жерлеу бөлмесі, оның үстінде төрт пилон және төрт пилонның аркаларымен тіреліп тұрған пирамида пішіндес шатыр бар. Бұл тип рим дәуірінде жиі кездеседі және біздің заманымыздың екінші жартысы немесе үшінші ғасырдың басына жатады деп болжанады.
Гилиндр үңгірі
Гилиндере үңгірі жағалау бойымен шағын қайықпен шамамен бір сағаттық сапарда орналасқан, және 555 метрлік әдемі тас пен кристалл формацияларынан тұрады.