Кіріспе
Жазу мәтінінде сөйлемдер арасындағы көлденең аралық Сөздер арасындағы аралық жазу мәтінінде сөйлемдер арасында бос орын қалай орналастырылатынымен байланысты типографиялық конвенция мәселесі болып табылады. Еуропада жылжымалы баспа табаны енгізілгеннен бері, латын әліпбиін қолданатын тілдерде сөйлемдер арасындағы әртүрлі аралықтар қолданылып келді. Оларға әдеттегі сөз аралығы (сөйлемдегі сөздер арасындағыдай), бір кеңейтілген аралық және екі толық аралық кіреді. 20-ғасырға дейін көптеген елдердегі баспаханалар мен баспагерлер сөйлемдер арасында қосымша бос орын қолданды. Бұл дәстүрлі аралық әдісінен ауытқулар да болды – кейбір баспагерлер сөз аралығынан аспайтын аралықтарды қолданды. Бұл «француздық аралық» деп аталды – 20-ғасырдың соңына дейін бір ғана бос орынмен сөйлем аралығын білдіретін термин. 19-ғасырдың соңында дactylография машинасының пайда болуымен, машинистер дәстүрлі баспагерлердің стилін имитациялап, сөйлемдер арасында екі бос орын қолданды. 20-ғасырдың ортасында баспа индустриясында кең сөйлем аралықтары қолданудан шығарылса да, бұл практика дactylография машиналарында және кейін компьютерлерде жалғасты. Осы себепті, қазіргі көптеген дереккөздер кең аралықтың дactylография машинасы үшін жасалғанын дұрыс емес деп мәлімдейді. Сөйлемдер арасындағы қажетті немесе дұрыс аралық жиі талқыланады, бірақ көптеген дереккөздер қосымша орынның қажет емес екенін немесе ұсынылмағанын айтады. 1950 жылдан бастап, кітаптарда, журналдарда және газеттерде бір сөйлемді аралық стандартқа айналды, ал латын әліпбиін тілдік негіз ретінде қолданатын көптеген стильдік нұсқаулар сөйлемнің соңғы тыныс белгісінен кейін бір ғана бос орынды қолдануды ұсынады немесе талап етеді. Дегенмен, кейбір дереккөздерде қосымша аралықтың дұрыс немесе қабылданатын екені айтылады. 2002 жылдан бері жүргізілген шамалы тікелей зерттеулер қай конвенцияның оқылуына ыңғайлырақ екені туралы нақты нәтижелер берген жоқ.
Sentence spacing concerns how spaces are inserted between sentences in typeset text and is a matter of typographical convention. Since the introduction of movable type printing in Europe, various sentence spacing conventions have been used in languages with a Latin alphabet. These include a normal word space (as between the words in a sentence), a single enlarged space, and two full spaces. Until the 20th century, publishing houses and printers in many countries used additional space between sentences. There were exceptions to this traditional spacing method—some printers used spacing between sentences that was no wider than word spacing. This was French spacing—a term synonymous with single space sentence spacing until the late 20th century. With the introduction of the typewriter in the late 19th century, typists used two spaces between sentences to mimic the style used by traditional typesetters. While wide sentence spacing was phased out in the printing industry in the mid 20th century, the practice continued on typewriters and later on computers. Perhaps because of this, many modern sources now incorrectly claim that wide spacing was created for the typewriter. The desired or correct sentence spacing is often debated, but most sources now state that an additional space is not necessary or desirable. From around 1950, single sentence spacing became standard in books, magazines, and newspapers, and the majority of style guides that use a Latin derived alphabet as a language base now prescribe or recommend the use of a single space after the concluding punctuation of a sentence. However, some sources still state that additional spacing is correct or acceptable. The few direct studies conducted since 2002 have produced inconclusive results as to which convention is more readable.
Дәстүрлі баспаға шығару
Жылжымалы әріптер ойлап табылғаннан кейін көп ұзамай, кез келген өлшемдегі кеңістіктерді жасауға мүмкіндік беретін және толыққанды теңдестіруге қол жеткізуге болатын өте өзгермелі аралық құрылды. Ертедегі американдық, ағылшын және басқа да еуропалық баспаханалардың стильдік нұсқаулары (баспахана ережелері деп те аталады) 18-шы ғасырдан бастап барлық жағдайда бірдей аралық стандарттарын белгіледі. Мысалы, осы нұсқауларда, Ұлыбританиядағы Жакоби (1890) және АҚШ-тағы МакКеллар, Харпел және Де Винне (1866–1901) сөйлемдердің арасы бір емге тең болуы керек екенін, ал сөздердің арасы 1/3 немесе 1/2 емге тең болуы керек екенін көрсеткен. Сөйлемдер аралықтарының салыстырмалы мөлшері сөздер аралықтарының мөлшеріне және теңдестіру қажеттіліктеріне байланысты өзгерді. Көптеген елдер үшін бұл 20-шы ғасырға дейін жарияланған жұмыстар үшін стандарт болып қала берді. Дегенмен, тіпті осы кезеңде де сөйлемдер арасында стандартты сөз аралығын қолданатын баспаханалар болды. Осы машиналар мәтіннің жаппай өндірісін революциялағандай, шамамен сол уақытта баспа машинасының пайда болуы жеке және іскерлік құжаттарды жасауды революциялады. Бірақ баспа машинасының механикалық шектеулері өзгермелі аралықтарға мүмкіндік бермеді – машинистерлер тек бос орынды басу түймесін қанша рет басатынын таңдай алатын. Кейбір ағылшын тілді елдердегі машинистерлер дәстүрлі баспадан қолданылатын кеңірек сөйлем аралығын шамалау үшін сөйлемдер арасына үш бос орын енгізуді алдымен үйренді, бірақ кейіннен екі бос орынға тоқтады, бұл практика 20-шы ғасыр бойына сақталды.
Бір аралыққа көшу
XX ғасырдың басында кейбір баспагерлер сөйлемдерді бөлу үшін бір жарым сөз аралық ( "en quad" деп аталатын) қолдана бастады. Бұл стандарт 1990 жылдарға дейін белгілі бір дәрежеде сақталды. АҚШ-та 1940 жылдары, ал Ұлыбританияда 1950 жылдары журналдар, газеттер және кітаптар бір ғана сөз аралықты қолдануға көшті. Теңкеушілер бірден бір сөз аралыққа өте қоймады, өйткені бұл әдіс жүздеген жылдар бойы кәсіби баспагерлікте қолданылып келді. Бұл жаңалық жазу машинасының моноширінді шрифтіне тәуелділігін азайтты және оның механикалық шектеулерін жеңілдетті. 2011 жылы CSS 2.1 стандарты қосымша бос орындарды сақтай алатын опцияны ресми түрде қосты. 1980 жылдары үстелдік басылым бағдарламалық қамтамасы орташа жазушыға күрделі форматтау құралдарын ұсынды.
Типографиялық
Типографияға қатысты алғашқы пікірлер («мәтіннің орналасуы мен сыртқы түрі») ағылшын тіліндегі басылымдарда дәстүрлі аралықтарды қолдады. 1954 жылы Джеффри Доудингтің «Текстің аралықтары мен орналасуының ерекшеліктері» атты кітабы бір ем кеңістікке қарағанда стандартты сөз аралығына кең таралған көшуді көрсетті. Компьютерлік дәуір келгенмен, типографтар екі аралықты, тіпті бір емдік мәтінде де қолданудан бас тарта бастады. 1989 жылы «Дизайн арқылы десктопты жариялау» кітабында «мәтін жинау үшін нүктелерден, сұрақ белгілерінен, леп белгілерінен және қос нүктеден кейін тек бір ғана бос орын керек» делінген және бір сөйлемдік аралықты типографиялық конвенция ретінде анықтады. «Қойларды ұрламаңыз және тип қалай жұмыс істейтінін біліңіз» (1993) және «Типпен дизайн: Типографияның қажетті нұсқаулығы» (2006) кітаптары сөздер арасында, соның ішінде сөйлемдер арасында біркелкі аралықтарды қолдануды көрсетеді. Типографияға қатысты жаңа зерттеулерде үлкен мән беріледі. «Тайп студиясының» негізін қалаушы Илен Стризвер: «Пікірлердің әртүрлілігіне төзімділік танытуды ұмытыңыз: типографиялық тұрғыдан алғанда, жаңа сөйлемнің басында екі бос орынды жазу мүлдем, бір сөзбен айтқанда, қате», - дейді. «Типографиялық стильдің элементтері» (2004) кітабы сөйлемдер арасында бір ғана бос орынды қолдауды ұсынады, сондай-ақ «сіздің теруіңіз де, мәтін жинауыңыз да осы ескі (екі аралықты) викториялық әдеттен бас тартудан пайда көреді» деп жазады. Сөздер аралықтары, тыныш белгілердің алдында немесе артында, стандартты сөз аралықтарымен бірдей көрінуі үшін оптикалық түрде реттелуі керек. Егер толық нүкте немесе үтірден кейін стандартты сөз аралығы қосылса, онда оптикалық тұрғыдан алғанда, бұл мәтін жолындағы басқа сөз аралықтарынан 50%-ға дейін кеңірек болады. Бұл себепті, осы тыныш белгілер үстінде бос орын болады, ол жақын орналасқан стандартты сөз аралықтарымен бірігіп, визуалды түрде үлкен кеңістік құрайды. Кейбіреулер үтір мен нүктеден кейінгі «қосымша» бос орын оқырманға «үзіліс сигналы» ретінде қызмет етеді деп санайды. Бірақ бұл қажетсіз (және визуалды бұзады), өйткені үзіліс сигналын тыныш белгінің өзі береді.
Стильдік нұсқаулықтар
Бастапқы стильдік нұсқаулар мәтін дайындауда сөйлемдер арасында сөздер арасындағыдан кеңірек аралық қолданған – оң жақтағы суретте көрсетілгендей, «дәстүрлі аралық». 20-ғасырда стильдік нұсқаулар көбінесе машинамен терілген қолжазбалар үшін сөйлемдер арасында екі бос орынды міндеттеген, олар жұмысты кәсіби түрде жинақтамас бұрын қолданылған. Компьютерлік беттеу кең таралған сайын, машинкамен терілген қолжазбалардың маңызы азайды және көптеген стильдік нұсқаулар қолжазбалар мен дайын типографиялық өнімдер арасындағы айырмашылықты тоқтатып қойды. Сол кезде стильдік нұсқаулар сөйлемдер арасындағы аралыққа қатысты ұстанымдарын өзгерте бастады. 1969 жылғы «Чикаго стильдік нұсқаулығының» мәтінінде сөйлемдер арасында ем аралықтары қолданылған; 2003 жылғы басылымда қолжазба мен баспа үшін бір сөйлем аралығына ауыстырылды. 1980-жылдары Ұлыбританияның Харт ережесі (1983) бір сөйлем аралығына көшті. 1990-жылдары басқа стильдік нұсқаулықтар да осы үрдіске ілесіп кетті. 21-ғасырдың басында көптеген стильдік нұсқаулар сөйлемдер арасында тек бір сөз аралығының дұрыс екенін көрсету үшін өзгертілді. Қазіргі заманғы стильдік нұсқаулар жазу тілі үшін стандарттар мен ұсынымдар береді. Бұл еңбектер жазушылар үшін маңызды, себебі «көптеген редакторлар жарияланымға дайындау кезінде олардың бірімен тығыз жұмыс істейді». АҚШ-тағы Оксфорд стильдік нұсқаулығы (2003) және Чикаго стильдік нұсқаулығы (2010) сияқты толыққанды стильдік нұсқаулықтардың соңғы басылымдары сөйлемдер аралығын қоса алғанда, жазу және дизайн тақырыптарының кең ауқымы бойынша стандарттар ұсынады. Көптеген стильдік нұсқаулар қазіргі кезде соңғы жазба жұмыстары мен басылымдарда соңғы тыныш белгіден кейін бір ғана бос орынды қолдануды ұсынады. Веб-дизайн нұсқаулықтары әдетте бұл мәселеге қатысты ұсынымдар бермейді, себебі «HTML екі бос орынды мүлдем танудан бас тартады». Бұл еңбектердің өзі де бір сөйлем аралығын қолданатын қазіргі жарияланым стандартына сәйкес келеді. Еуропалық Одақтың 2008 жылғы институтаралық стильдік нұсқаулығында 23 тілді қамтитын Еуропалық Одақтың барлық басылымдарында бір сөйлем аралығы қолданылуы керек екені көрсетілген. Ағылшын тілінде Еуропалық комиссияның ағылшын тіліндегі стильдік нұсқаулығында (2010) сөйлемдер әрқашан бір аралықпен жазылатыны айтылған. Авторларға, редакторларға және баспагерлерге арналған стильдік нұсқаулық (2007), алғаш рет 1966 жылы Австралияның Ұлттық үкіметтік баспа кеңсесі шығарған, «сөйлемді аяқтау белгісінен» кейін бір ғана бос орын қолданылуын және «сөздік өңдеу және беттеу бағдарламалары күрделірек, өзгермелі аралықтарды ұсынады, сондықтан екі есе аралықтан аулақ болу керек, өйткені ол бетте алаңдатушылық бос орындар тудыруы мүмкін» дейді. Әулетті тіл академиясымен қамтылмаған ұлттық тілдерде әдетте бірнеше стильдік нұсқаулықтар бар, олардың кейбіреулерінде ғана сөйлемдер аралығы талқыланады. Бұл Ұлыбританияда да орын алады. Оксфорд стильдік нұсқаулығы (2003) және Қазіргі гуманитарлық ғылымдар зерттеулер қауымдастығының MHRA стильдік нұсқаулығы (2002) тек бір аралықты пайдалану керек деп мәлімдейді. Канадада, ағылшын және француз тілдеріндегі бөлімдері «Канада стилі, жазу және редакциялау жөніндегі нұсқаулық» (1997) бір сөйлем аралығын ұсынады. АҚШ-та көптеген стильдік нұсқаулықтар, мысалы, «Чикаго стильдік нұсқаулығы» (2003) тек бір сөйлем аралығын ғана рұқсат етеді. Италиядағы ең маңызды стильдік нұсқаулық, «Il Nuovo Manuale di Stile» (2009), сөйлемдер аралығын қарастырмайды, бірақ Microsoft аудармасының ресми нұсқаулығы «Guida di Stile Italiano» (2010) пайдаланушыларға «АҚШ-та қолданылатын екі есе аралық орнына» бір сөйлем аралығын қолдануды ұсынады.
Тілдік нұсқаулықтар
Кейбір тілдерде, мысалы, француз және испан тілдерінде тілдік ережелерді белгілейтін академиялар бар. Олардың басылымдары көбінесе орфография мен грамматикаға, типографиялық мәселелерге емес, арналған. Мұндай тілдер үшін стильдік нұсқаулар аз маңызды, себебі олардың академиялары нормативтік ережелерді белгілейді. Мысалы, Француз академиясы бүкіл әлемдегі француз тілінде сөйлейтіндерге арналған «Француз академиясының сөздігін» (Dictionnaire de l'Académie française) жариялайды. 1992 жылғы басылымда сөйлемдер арасындағы аралықтар туралы нұсқаулар келтірілмеген, бірақ кітаптың өзіндегі сөйлемдер аралықтары француз тіліндегі тарихи үлгіге сәйкес, бір ғана аралықпен берілген. Испан тілі де осыған ұқсас. Испан тілі академияларының қауымдастығындағы ең маңызды орган – Корольдік испан академиясы, бүкіл әлемде испан тілі үшін нормативтік болып саналатын «Испан тілінің сөздігін» (Diccionario de la lengua española de la Real Academia Española) жариялайды. 2001 жылғы басылымда сөйлемдер арасындағы аралықтар туралы нұсқаулар жоқ, бірақ кітаптың өзінде бір ғана аралық қолданылған. Неміс тіліндегі нұсқаулық [[Rat für deutsche Rechtschreibung («Неміс орфографиясы жөніндегі кеңестің ұсынымдары»; 2006)] сөйлемдер арасындағы аралықтарды қарастырмайды. Нұсқаулықтың өзінде толықтырғыш белгілерден кейін бір бос орын қолданылады. Сонымен қатар, Германияда ең көп қолданылатын неміс тілінің сөздігі – Дуден, екі сөйлем аралығын қателік деп көрсетеді.
Грамматикалық нұсқаулықтар
Бірнеше анықтамалық грамматика сөйлемдер арасындағы аралықты қарастырады, себебі сөздер арасындағы кеңістіктің артуы – өзіндік пунктуациялық белгі болып табылады. Көпшілігі олай істемейді. Грамматикалық нұсқаулықтар көбінесе сөйлемдердің соңғы тыныш белгілерін және дұрыс құрылысын қамтиды, бірақ сөйлемдер арасындағы аралықты емес. Сонымен қатар, көптеген заманауи грамматикалық нұсқаулықтар жылдам анықтама алу үшін жасалған және жазу стиліне қатысты қосымша мәселелер үшін пайдаланушыларды жан-жақты стильдік нұсқаулықтарға сілтейді. Мысалы, Pocket Idiot's Guide to Grammar and Punctuation (2005) пайдаланушыларды, мысалы, MLA Style Manual сияқты стильдік нұсқаулықтарға, жұмыстың форматының біртектілігі және басқа да "редакциялық мәселелер" үшін жолдайды. The Grammar Bible (2004) былай дейді: "Ағылшын тілінің қазіргі пунктуациялық жүйесі ешқандай жайлы емес. Барлық жайттарды қамтитын кітаптың көлемі мен салмағы айтарлықтай болуы керек, ал мұндай ресурстарға қызығушылық танытқандар Чикаго стилі бойынша нұсқаулыққа жүгінуіне кеңес беріледі".
Компьютер дәуірі
Компьютер дәуірінде сөйлемдер арасындағы арақашықтық әртүрлі бағдарламалық қамтамасыздар арқылы бірнеше тәсілмен реттеледі. Кейбір жүйелер пайдаланушы теріп жазғанды қабылдаса, ал басқалары арақашықтықты өзгертуге немесе пайдаланушының енгізгенін сөйлемдерді анықтау әдісі ретінде пайдалануға тырысады. Компьютерлік мәтін өңдегіштер және Troff және TeX сияқты құрастыру бағдарламалары пайдаланушыларға мәтінді бұрын тек кәсіби құрастырушыларға ғана қолжетімді болған тәсілмен реттеуге мүмкіндік береді. Emacs-тегі мәтін өңдеу ортасы сөйлемнің соңындағы нүктені дұрыс анықтау үшін әдепкі бойынша екі бос орынды пайдаланады; екі бос орынды қолдану конвенциясы сөйлем ішіндегі аббревиатураларды білдіретін нүктелермен шатасудың алдын алады. Emacs сөйлемнің соңына қалай қарайтынын сөйлем соңы қос бос орын және сөйлем соңы параметрлері бақылайды. Unix жүйесіндегі Troff құрастыру бағдарламасы сөйлемнің соңына екі бос орын қою арқылы белгілейді. Бұл құрастырушыға сөйлемнің соңын аббревиатуралардан ажыратуға және оларды әртүрлі форматтауға мүмкіндік береді. Troff-тың алғашқы нұсқаларында, көптеген World Wide Web мазмұнында, олар сөйлемдермен байланысты болсын болмасын, бірнеше бос орын әдетте жойылады.
Multiple spaces are eliminated by default in most World Wide Web content, whether or not they are associated with sentences.
Дау
Джеймс Феличи, "Толық типография нұсқаулығының" авторы, сөйлемдер аралықтары тақырыбының "ешқашан тоқтамайтын пікірталас" екенін айтады. Мен тип туралы жазған жылдар бойы бұл сұрақ ең көп қойылатыны, ал интернетте іздеу осы тақырыпта көптеген талқылауларды табады. Басқалар сөйлемдер арасындағы қосымша кеңістік мәтіннің эстетикасын немесе оқуға қолайлылығын жақсартады деп санайды. Екі сөйлем аралығын жақтаушылар кейбір баспагерлер авторлардан екі аралықпен жазылған қолжазбаларды талап етуі мүмкін екенін мәлімдейді. Мысал ретінде, сценарий индустриясының сценарий қолжазбалары үшін қолданылатын Courier, 12 келі қаріптің моносфералық стандарты келтіріледі, бірақ сценарий жазу туралы кейбір еңбектер Courier тек қана ұсынылатынын – пропорционалды қаріптерді де қолдануға болады дестіреді. Кейбір сенімді дереккөздер жазушылар өздерінің стильдік нұсқаулықтарын сақтауларын ұсынады, бірақ екі аралықты жақтаушылар баспагерлердің нұсқауларына басымдық беру керектігін, оның ішінде екі сөйлем аралығымен жазылған қолжазбаларды сұрағандарды да ескеру керектігін айтады. Сөйлемдер арасында кеңірек аралық қалдыруға қарсы ең танымал аргумент – бұл әдіс жазу машинасының моносфералық қаріптері үшін жасалған және қазіргі пропорционалды қаріптерде қажет емес. Дегенмен, пропорционалды қаріптер жазу машинасы ойлап табылғанға дейін ғасырлар бойы кең сөйлем аралықтарымен бірге болды және одан кейін де ондаған жылдар бойы қолданылды. Жазу машинасы алғаш пайда болған кезде, машинистерге сөйлемдер арасында үш бос орын қалдыруға үйреткен, бірақ басқа дереккөздер моносфералық қаріптер үшін екі аралықты ұсынады. Екі аралықты жазу машинасының конвенциясы мектепте теру сабақтарында оқытылды және көп жағдайда қолданылады. Көптеген стильдік нұсқаулықтар соңғы немесе жарияланған жұмыстар үшін бір сөйлем аралығының дұрыс екенін көрсетеді. Жазу туралы ақпарат көздері болашақ авторларға қолжазбаларды тапсыру алдында қосымша аралықтарды жоюды ұсынады, бірақ басқа дереккөздер баспагерлердің соңғы жарияланудан бұрын аралықтарды жою үшін бағдарламалық жасақтаманы қолданатынын мәлімдейді.
Оқу және оқуға қабілеттілікке әсері
Бір және екі сөйлем аралығын қолданудың оқуға қолайлылығы мен түсініктігі туралы көптеген пікірлер айтылуда – екі тараптың да жақтастары тарапынан. Бір сөйлем аралығын қолдайтындар кітаптарда, журналдарда және интернетте қолданылатын қазіргі стандартқа үйрену оқуды жеңілдетеді, екі сөйлем аралығы пропорционалды шрифттердегі мәтінде жат көрінеді, ал екі сөйлем аралығынан пайда болатын "өзендер" мен "бос кеңістіктер" оқуды қиындатады деп санайды. Екі сөйлем аралығын жақтаушылар сөйлемдер арасындағы қосымша кеңістік сөйлемдердің арасын анықтап, мәтінді оқуға ыңғайлырақ етеді деп мәлімдейді. Дегенмен, типографиялық пікірлер көбінесе дәлелдерге негізделмеген жеке ойлар болып табылады. "Пікірлер баспа мәтінінің оқуға қолайлылығын анықтаудағы сенімді нұсқаулық бола бермейді", – делінеді. Тікелей зерттеулер жүргізілген кезде, тіпті сарапшылардың пікірлері де шындықтан алыс болуы мүмкін. Көзге жағымды көрінетін мәтін (алғашқы көріністе) ғылыми зерттеулер нәтижесінде оқу тиімділігін төмендетуі мүмкін.
Зерттеулер
Сөйлемдер аралықтарын тікелей зерттегендерге Лох, Бранч, Шеванвон және Али (2002); сондай-ақ Клинтон, Бранч, Холшух және Шеванвон (2003) жатады, нәтижелері бір, екі немесе үш аралықтың ешқайсысына да басымдық бермеді. 2002 жылғы зерттеу қатысушылардың экрандағы мәтіннің бір және екі сөйлем аралығымен жазылған бөлімдерін оқу жылдамдығын сынады. Авторлар «екі аралықты топ» «бір аралықты топқа» қарағанда аяқтауға көбірек уақыт жұмсағанын» айтты, бірақ «маңызды айырмашылыққа нұсқау беретін жеткілікті дәлел жоқ» деген қорытындыға келді. 2003 жылғы зерттеу экрандағы бір, екі және үш аралықты талдады. Екі жағдайда да авторлар қорытынды жасауға жеткілікті дәлелдердің болмағанын мәлімдеді. Ни, Бранч, Чен және Клинтон 2009 жылы бірдей аралық айнымалыларын пайдаланып, ұқсас зерттеу жүргізді. Авторлар «нәтижелер сөйлемдер арасындағы аралықтың уақытқа және түсінуге елеулі әсер ететініне жеткіліксіз дәлел берді» деген қорытындыға келді. 2018 жылы 60 студенттің қатысуымен жүргізілген зерттеуде сөйлемдер арасында екі сөз аралығын қолданғандар, бір аралықпен жазылған Courier New қаріпімен оқығандарға қарағанда бірдей мәтінді 3 пайызға жылдам оқитыны анықталды.
Қатысушы зерттеулер
Сөйлем аралықтарына қатысты басқа да зерттеулер бар, мысалы, типографиялық конвенциялардың таныс болуының оқуға қатыстылығы. Кейбір зерттеулер «дәстүр» мәтіннің оқуға ыңғайлылығын арттыратынын, ал баспа құрылымының бұзылуы оқу процесін қиындататынын көрсетеді. Интернетте және кітаптарда, журналдарда, газеттерде стандартты сөйлем аралығы – бірлік. Дэвид Джуридің «Типография деген не?» атты кітабында былай делінген: «Әріптер мен сөздер арасындағы немесе тек сөздер арасындағы аралықтың өзгеруі оқуға әсер етпейді. [Бұл өте ерекше қорытынды мәтіндердің оқуға қабілеттілігі туралы басқа барлық зерттеулерге қайшы келеді.]» Көптеген бақылаулар бойынша, сөйлем аралықтарының ұлғаюы мәтінде «өзендер» немесе «бөліктер» пайда болуына себеп болады, бұл оны визуалды тұрғыдан тартымсыз етеді, назарды алады және сөйлемдердің соңына жетуді қиындатады. Типография туралы толыққанды еңбектер сәйкес келмейтін аралықтардың оқуға тигізетін теріс әсерін сипаттайды, бұл 1981 жылғы зерттеуде «өзен тәрізді жағдайда түсіну айтарлықтай төмендегенімен» расталды. 1981 жылы жасалған тағы бір зерттеуде, катодтық сәулелі түтік (CRT) дисплейлерінде «тығыз жазылған мәтін, кең жазылған мәтінге қарағанда тиімдірек оқылады» деген қорытындыға келді. Бұл тұжырым басқа да еңбектерде қолдау тапқан. Кейбір зерттеулер оқымдылықты жақсарту үшін сөйлемдерді жеке ой бірліктеріне бөлудің немесе сөйлемдердің ішкі аралықтарын өзгертудің пайдалы болуы мүмкін екенін ұсынады. Осы тақырыпта 20-ғасырдың ортасында жасалған зерттеулер шешімсіз нәтижелерге әкелді. 1980 жылғы зерттеуде сөйлемдер 1-5 сөздік фразаларға бөлініп, сегменттер арасына қосымша аралық қойылды. Зерттеу нәтижелері тиімділікте ерекше айырмашылық жоқ екенін көрсетті, бірақ одан әрі зерттеу қажет екені анықталды. 1951-1991 жылдар аралығында жүргізілген көптеген ұқсас зерттеулер әртүрлі және шешімсіз нәтижелер берді. Соңында, пропорционалды және монопропорционалды шрифттердің оқуға қабілеттілігін зерттеулер көп болғанымен, пропорционалды шрифттерді қолданғанда сөйлем аралығын азайту туралы немесе сөйлем аралығы өзгертілгені туралы нақты мәліметтер берілмеген.