Кіріспе

Түркияның Осман өлкесіндегі Дюзичи қаласы мен ауданы Таяу Шығыстан Анатолияға қарай созылған жол бойында орналасқан және ғасырлар бойында көптеген әскерлер мен жорықтарды көрген. Бұл жердің тарихи атаулары Харунияның шағын өзгерулері болып табылады (арабша: al Hārūniyya(h); армянша: Харун немесе Харуния; крестоносцы: Харония немесе Арония). Қаладан солтүстік-шығысқа қарай 3 шақырымдай жерде кішкентай қамал орналасқан.

Тарих және ескерткіштер

Қаланың ежелгі атаулары Иренополис және Неронияс болған. Қала 785/86 жылы Аббасид халифаты кезінде Харун әл-Рашид салдырған, ол Нұр Дағлары бойындағы араб қорғаныс тізбегінің бір буыны болды және оның құрметіне әл-Харуния деп аталды. 959 жылы Византиялық генерал Никифор Фокас Харунияның 1500 тұрғынын тұтқынға алды. 967 жылы Алеппо әмірі Сайф әл-Даула қаланы қайта басып алғаннан кейін, қамал жөнделді. 1071 жылы Манзикерт шайқасынан кейін көшпелі түріктер Анатолияға қоныс аударып, жақын төбелерге түрікмендердің Авшар тайпасы уақытша қоныстанды. 12 ғасырдың ортасы мен 1198/99 жылдар аралығында бұл аймақ Киликия Армения патшалығының иелігіне өтті. 1236 жылдың 22 қаңтарында Армения патшасы Хетум I және оның әйелі Изабелла Харуния қамалын және ауылын Тевтон орденінің рыцарьларына сыйлады. Ортағасырлық Харунье Калесі қамалының жоспары шығысында үлкен мұнарасы бар, артқы қақпаны қорғайтын, тұраққа ұқсас құрылымды көрсетеді. Солтүстік және батыс қабырғаларында тік күмбезді галереялар бар, олармен жебе атқыштар тесіктері арқылы байланыс жасалады. Басты кіреберіс оңтүстік жақта орналасқан. Қамалға жасалған жөндеулер Тевтон рыцарьларына немесе мамлюктерге тиесілі болуы мүмкін. Шығыстағы үлкен мұнараның төменгі қабаты су жинағыш ретінде пайдаланылған болуы мүмкін. 13 ғасырдың соңында қаланы Мысыр мамлюктері басып алды, олар 14 ғасырдың ортасында Харунияны Шығыс Киликияның әкімшілік орталығы етіп белгіледі. Осман империясы 1516 жылы Сұлтан Селім I-нің Мысырға жасаған жорығы кезінде қаланы бақылауға алды. Осман кезеңінде де қала Харунье деп аталатын. Дюзичи – 17 ғасырдың белгілі халық ақыны Каракоағланмен байланысты деп есептелетін Чүкүрова аймағындағы көптеген орындардың бірі. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қала Түрік тәуелсіздік соғысына дейін француз әскерлерімен басылып алынды.

Білім

Қала орталығында 1 ғылым орта мектебі, 2 Анатолия орта мектебі, 1 мемлекеттік орта мектеп, 1 кәсіптік-техникалық орта мектеп, 1 денсаулық сақтау мамандықтары орта мектебі, 1 коммерциялық орта мектеп, 1 көп бағдарламалы орта мектеп – барлығы 8 мектеп. Оның ішінде ауданда 1 жалпы орта мектеп бар, жалпы 9 орта мектеп. Сонымен қатар, бір балабақша, бір 8 жылдық мектеп және 22, 29 жылдық 5 мектеп бар, оның ішінде бастауыш мектептер де бар. Барлығы аудан бойынша 51 мектеп, ал жалпы 61 мектеп бар.