Кіріспе

1972 жылы Роберт Ньютон Пектің "Қандай да бір күні шошқалар өлмейді" кітабы – Роберт Ньютон Пектің жартылай автобиографиялық романы. Онда Вермонт штатының шалқары ауылдық жеріндегі кедей шаруа қожалығында бой жеткізіп келе жатқан Роб Пек атты ұлдың өмірі баяндалады. 1972 жылы жарық көрген бұл кітап, Пектің тұңғыш романы болғанмен қатар, жасөсперімдерге арналған әдебиет жанрының алғашқы кітаптарының бірі саналады. Содан кейін 1994 жылы "Аспанның бір бөлігі" атты жалғасы жарық көрді.

Өмірбаян

Роберт Ньютон Пек 1928 жылғы 17 ақпанда Нью-Йорк штатының Тикондерога қаласында Франк Хевен Пек пен Люсиль Дорнбург Пек отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы шейкерлік ілімге қызығушылық танытқан болуы мүмкін. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 88-ші жаяу әскер дивизиясында пулеметші болып қызмет етті, содан кейін 1947 жылы үйіне оралғаннан кейін Роллинс колледжіне оқуға түсті. 1953 жылы бітіргеннен кейін Пек Корнелл құқық мектебінде оқуын жалғастырды, бірақ оны аяқтаған жоқ. Өмірінде ол көптеген мамандықтарды өтеді, оның ішінде ағаш кесуші, қағаз фабрикасында жұмыс істеу және шошқа сою да болды. Соңында Пек American Home Products компаниясы үшін жарнамалық сценарийлер жазушысы болып жұмыс істеді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бір күні мектептен қашып жүргенде, он екі жасар Роб Пек көршісінің сиырына екі төл тудыруға көмектеседі (соның салдарынан оның өмірін құтқарып қалады). Ол осы процесте жарақат алады, бірақ ақырында жазылып кетеді, ал оған көмектескен фермер Робке шошқаның баласын сыйлайды. Ол шошқаның баласына Пинки деп ат қояды. Пинки Робтың ең жақсы досы мен жақын серігіне айналады, әкесі Хейвеннен кейін. Хейвен – Пек отбасының шаруашылығы үшін ақша жинап жұмыс істейтін қасапшы. Айыныштысы, Пинки төлдемейді, сондықтан олар одан басқа шошқалар немесе пайда келмейтін болса, оны өлтіруге мәжбүр болады. Роберт Пинкині өлтіргенде әкесіне ашуланып, бірақ әкесінің де қайғыға батқанын түсінеді. Робтың әкесі Хейвен бірнеше айдан кейін ұйқыда көз жұмады, ал Роб кездейсоқ шаруалық жұмыстар жасап жүргенде әкесінің жазуды үйренуге тырысқанын біледі.

Негізгі кейіпкерлер

Роберт Пек: Өзінің шаруа әкесі мен ең жақын досы, шошқасы Пинкиден еркек болуды үйренетін, қорғалған он екі жасар баяндаушы. Хевен Пек: Робтың әкесі, кедей, сауатсыз шаруа, отбасын асырып-ұстап, ұлына дұрыс тәрбие беруді қалайды. Пинки: Робқа мырза Таннердің сиырының қиын босануына көмектескені үшін сыйға берілген шошқа. Люси Пек: Робтың қамқор, қайратты анасы, ұлының тым тез өсіп келе жатқанынан қорқады. Кэрри тәтесі: Люсидің үлкен қарындасы, Пектермен бірге тұрып, Робқа екінші анасы болып көмектеседі. Бенджамин Таннер: Пек отбасының көршісі және досы, баптист шаруа.

Тақырыптар

"Бір күнде шошқа өлмейді" кітабы, Пектің көптеген кітаптары сияқты, оның балалық шағындағы тәжірибелеріне негізделген, жиырмасыншы ғасырдың басында ауылдық жерде өскен балалардың өсуі мен қалыптасуын көрсетеді. Пектер отбасы мен олардың көршілері мал шаруашылығымен айналысады, соның ішінде ет сойып, дайындайды, ал Робтың өмірі оның оқшауланған ортасымен шектеледі. Романның он және он бірінші тарауларында Робтың әдеттегі өмірінен өзгеше Ратланд қаласына жасаған күтпеген сапары басты оқиға болып келеді. Кальвин Кулидж президенттік лауазымда болған, Ұлы депрессияның басталуына аз уақыт қалған шақта кедейлікте өмір сүрген Пектер отбасының кедейлігі кітаптағы трагедияның себебіне айналады. Қыс тым суық, Пектердің алма бағысында өнім аз, аң да аз қалған. Тамаққа мұқтаж болған Роб пен Хэйвен ақшасы болмағандықтан сүтсіз малды өлтіруге мәжбүр болады. Пектер отбасының ересек мүшелері сауатсыз, Хэйвен Робқа осы себепті дауыс беруге мүмкіндік алмайтынын айтады. Шейкерлер дәстүрлі отбасы құрмайды, ерекше діни мәтіндері жоқ және көбеймейді. Роб Пинкиге Шейкер әріптесінің зорлық-зомбылыққа бару қабілеті туралы айтады, бұл Шейкерлердің бейбітшілікке берілгендігіне қайшы келеді, ал Хэйвен Пек фермасын сатып алу үшін байлық табуға ұмтылады, ал Шейкерлер жеке мүлікке ие болуға құқылы емес. Бастапқыда Роб Шейкерлерді ұстанбайтын адамдарға теріс пікір білдіреді, тіпті баптист болудың тозаққа түсуден де жаман екеніне сенеді. 2005 жылы кітап Онлайн Компьютерлік Кітапхана Орталығының мүшелеріне тиесілі ең көп таралған 1000 кітап тізіміне енді, бұл "дүние жүзіндегі кітапханалардың 'сатып алу дауысы' бойынша иеленуге тұрарлық деп танылған интеллектуалды еңбектер" тізімі еді. 1976 жылы ағылшын тілі мұғалімдері мен кітапханашылары арасында жүргізілген жалпыұлттық сауалнамада "Бір күнде шошқа өлмейді" кітабы төрт кітаптың (Кормиердің "Шоколад соғысы", Зинделдің "Шошқашы" және Хинтонның "Шетелдіктер" басқа үшеуі) бірі ретінде төрттен астам рет ұсынылды. "Кливленд Плейн Дилер" басылымы "Бір күнде шошқа өлмейді" кітабын "Марк Твен мен Стивен Винсент Бенеттің шығармаларын еске түсіретін қарапайым және көркем әңгіме ретінде жазылған керемет оқиға" деп сипаттады. "Нью-Йорк Таймс" газеті "сіз романның эмоциясына батып, сізді ұстап алатын және жібермейтін романның әр бетіне сүйіспеншілік сезімі сіңгенін байқайсыз" деп мәлімдеді және оны стильдік тұрғыдан "True Grit" және "Addie Pray" кітаптарымен салыстырды. "Бостон глобусы" кітапты "шындық, қозғаушы, үйге жақын, сөздің жылы және қарапайым мағынасында" деп бағалады, ал Джерри Вайс пен Джеймс Александр оны тиісінше "үйге жаратылған мәдениеттің ең жақсы үлгісі" және "буколикалық, жұмсақ кітап" деп атады. Журналда бұл кітапта "янкилердің ақыл-ойы мен әзіл-қалжыңдары, сондай-ақ осы жастағы ұлдарға және кез келген жастағы жастарға арналған кейбір жағымсыз ойлар" жазылған. "Ньюсуик" журналы "Осы кітапты оқу - ыстық сидрді ыстық пеште ішіп алғандай. Әр беті әзіл-қалжыңмен, әсемдікпен және жылумен толы" деп жазды. Пектің романы алғашқы басылымынан кейін қырық жылдан астам уақыт өткен соң да сабақтарда қолданылуда, өйткені ол ересектерге арналған әдеби форманың ерекшеліктерін күрделі тақырыптармен үйлестіреді, осылайша оны төменгі деңгейдегі оқырмандарға да оңай түсінікті жоғары деңгейдегі кітапқа айналдырады.

Цензура

"Шошқалар өлмейтін күн" жиі цензураға ұшыраған, және Америка кітапханалар қауымдастығының 1990-шы жылдардағы ең көп сынға ұшыраған кітаптар тізімінде 16-шы орынды иеленген. Ол көбінесе жыныстық сипаттамасы ашық және зорлық-зомбылық көріністері бар мазмұны үшін цензураланды, соның ішінде шошқа өсіру сахнасы зорлауға теңестірілді. Пинки "еркектің әрекетіне қарсы тұрады" – наразылық ретінде бір сәтте тісін оның құлағына батырады. "Бұл – жақындасудың бір бөлігі", – дейді шошқаның иесі. "Самсон бетінен бір соққы алды. Сонымен болды". Ал кейінгі сахнада шошқа ананы зорлықпен басып, қанға батып, жарақаттанып, аянышты түрде жылай береді. Дегенмен, осы сахнаның графикалық сипаты оның ашықтығына байланысты маңызды болуы мүмкін. MIT-тің Салыстырмалы медиа зерттеулерінің лекторы Эми Карлтон бұл оған баласымен келісім туралы әңгімелесуге мүмкіндік бергенін айтады. Басқалары "Шошқалар өлмейтін күн" "эротикалық және кейде құмарлық сезімдерге шақырады" және "қатыгездік көріністеріне" толы деп наразылық білдірді. Кітап "қанағаттанқысыз" және "құмарлық" сияқты "дұрыс емес" тілдерді қолданғаны үшін де сынға ілінген. Сондай-ақ, "Шошқалар өлмейтін күн" жасөспірімдерге, әсіресе ұлдарға кері әсер ететін қорқыныш бар, олар зорлық-зомбылық пен кісі өлтіруді ересек өмірге қадам сатудың бір бөлігі деп қабылдауы мүмкін. "Шошқалар өлмейтін күн" жас ересектер романының стереотипінің өте жаман мысалы ретінде қарастырылады, онда ұлдар жануарға немесе табиғаттың басқа бөлігіне қарсы зорлық-зомбылық жасағаннан кейін ғана еркек болады. Роб әкесіне Пинкиді өлтіруге көмектескеннен кейін, ол енді ер адам болу дегеннің не екенін біледі деп естіген, бұл ұлдар жетілу үшін "өлтіру культына" өтуі керек деген ойды күшейтеді.

Жалғасы

Пек 1994 жылы "Аспанның бір бөлігі" атты жалғасын жариялады. Ол "Шошқалар өлмейтін күн" кітабының соңында қалған оқиғаны көтереді, он үш жасқа толмаған Робтың ферма үшін төлеуге және анасы мен әпкесіне күтім жасау үшін жұмыс іздеу мақсатында мектепті тастау туралы шешімінен кейін оқиға жалғасады. "Аспанның бір бөлігі" алдыңғы кітапқа қарағанда жақсы қабылдамады; "Нью-Йорк Таймс" газеті "Бұл бізді алғашқы кітап туралы дұрыс пікірде болмағанымызға күдік тудырады. Шын мәнінде, ол кітап соншалықты мұңды да көтеріңкі болды ма? Қайта оқуға батыламыз ба? Қорқудың қажеті жоқ. "Шошқалар өлмейтін күн" кітабының бірінші бетінен бастап-ақ оқырмандарды өз әлеміне жеңіп алады және қатал реализм, нәзіктік пен күлкінің керемет үйлесімімен жүрегімізді ауыртатын соңына дейін қызықтырады" деді.