Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Измир облысындағы қала және аудан.
the town and district in İzmir Province
Этимология
"Менмен" (Μενεμένη немесе Μαινεμένη) атауының грек тіліндегі тарихи шығу тегіне қатысты әртүрлі мәліметтер бар. Ең көп кездесетін түсіндірме – ежелгі грек сөзі маиноменос (μαινόμενος "ашулы, құмарлы, ақылдан безген"), ол грек мифологиясындағы Гераклдың ақылдан адасқан оқиғасына сілтеме жасайды. Эвріпид осы оқиға бойынша "Геракл Маиноменос" (Ἡρακλῆς μαινόμενος) пьесасын жазған. Сонымен қатар, "менменос" (μενεμένος) сөзі "тасқын" немесе "артылу" мағынасын білдірген. Ежелгі заманда қазіргі заманғы бөгеттер мен су ағынын бақылау құралдары болмағандықтан, Гермос өзені (қазіргі Гедиз өзені) соңғы уақыттарға дейін аңғарда үлкен және жиі зардаптар тудырған. Түрік тілінде бұл өзен "Соқпақ Гедиз" (Cadı Gediz) деп аталған. Басқа жағынан, зерттеушілердің аз бөлігі лувиялық тегінің мүмкіндігін талқылайды. Дегенмен, Еге тыңайтқыш зауытында (Ege Gübre; әдебиетте өнеркәсіптік құрылыстар деп аталатын орын), Араптепеде, әсіресе Паназтепеде және Менменнің Ларисасындағы жаңа жаңалықтарды ескере отырып, аймақтағы қоныстанудың тарихқа дейінгі кезеңдерге, кем дегенде соңғы неолит және ерте халколит дәуіріне дейін жететіні анық.
There are different accounts related to the historical origin of the Greek derived name of "Menemen" (Μενεμένη or Μαινεμένη in Greek language). The most commonly encountered explanation based on the ancient Greek word mainómenos (μαινόμενος "furious, raving, out of one's mind"), which refers to a Greek Mythology story when Herakles went out of his mind for which Euripides wrote the play "Herakles Mainomenos" (Ἡρακλῆς μαινόμενος). In addition, "meneménos" (μενεμένος) meant "flood" or "overflow". In the absence of modern dams and other means of waterflow control in antiquity, the Hermos River (now Gediz River) used to cause serious and frequent damages in the valley until recent times. The river was nicknamed in Turkish "Gediz the Sorceress" (Cadı Gediz). On the other hand, a minority of researchers discuss the possibility of a Luwian origin. In any case, it is obvious, particularly in the light of recent discoveries made at the premises of Ege Fertilizer (Ege Gübre; the site being termed in the literature under the name of the industrial installations), at Araptepe and more particularly at Panaztepe and Menemen's Larissa, that settlement in the region extends far back in prehistoric times, at least until the late Neolithic and early Chalcolithic.
Елді мекендер мен халық саны
136 000-ға жуық халқы бар Менмен – Измир провинциясының халық саны бойынша бесінші ауданы. Бұл рейтингке Измирдің қалалық муниципалитеттері де кіреді, бұл Менменнің провинция ішіндегі маңыздылығын көрсетеді. 2000 жылы аудан халқының саны жүз мыңнан сәл жоғары болғанын ескерсек, Менменде, әсіресе орталық қалада халық санының өсуі жоғары екенін айтуға болады. Бұл өсімнің басты себебі – 2000-шы жылдары Түркияның Шығыс Анатолия аймағынан, атап айтқанда Буланик, Караязы, Малазгирт, Мидят, Диядин, Патнос және Акияка, Карс сияқты елді мекендерден келген көші-қон болды. Менменде аудан орталығынан басқа, өз муниципалитеттері бар сегіз елді мекен бар. Ауылдардың саны соңғы жылдары өзгеріп отырды, бұл даму мен адамдардың қозғалысының нәтижесінде болды. Көптеген бұрынғы ауылдар аудан орталығына қосылып, оның шағын аудандарына айналды, ал бұрынғы шағын ауылдар орналасқан жерлерде жаңа ауылдар құрылды немесе кейбір шағын аудандар бұрынғы ауыл мәртебесін қайта алды. 2005 жылдың соңында ауылдардың саны жиырмаға жетті. Менмен ауданында барлығы 22 100 тұрғын үй бар. Бір мұғалімге 19 оқушы, ал бір дәрігерге 1241 науқас шаққанда.
With a population of around 136,000, Menemen is the fifth most populous district in İzmir Province, in a ranking that includes İzmir's metropolitan municipalities and this indicates Menemen's degree of prominence within its province. Considering the district population stood at slight above a hundred thousand in 2000, it can be deducted that Menemen and especially the center town has a high rate of population increase. The determining factor in this increase was the immigration the region received from Turkey's Eastern Anatolia Region in the 2000s, especially from such towns as Bulanık, Karayazı, Malazgirt, Midyat, Diyadin, Patnos and Akyaka, Kars according to a report, cited below, prepared on the district. Menemen has, aside from the district center, eight settlements with their own municipalities. The number of depending villages displayed variations in recent times, a result of development and human movements among others, many former villages having been attached to the district center as its neighborhoods, and new villages having been officially constituted at localities where there were mere hamlets previously or some neighborhood saw their previous status of villages accorded back. The count stood at twenty villages at the end of 2005. There are 22,100 residences in all in Menemen district. The number of pupils per teacher is 19 and the number of patients per doctor is 1,241.
Экономика
2006 жылы Меменнің жан басына шаққандағы жылдық табысы 3870 АҚШ доллары деп есептелді, бұл аймақтың құнарлылығына және Измир орталығына жақын орналасуына қарамастан, ұлттық орташа көрсеткіштен сәл төмен. Бұл көрсеткіш, негізінен, соңғы онжылдықтарда, әсіресе Шығыс Анатолиядан Меменге келген көші-қонның жоғары деңгейімен байланысты болуы мүмкін. Аудан сол жылы 10 миллион АҚШ долларына экспортқа жетті. Пластик өнімдері индустриялық аймағының Мемен экономикасына күтілген серпілісі әлі толыққанды жүзеге аспады. Ауданның Түркия ішінде және одан тыс жерлердегі сату көлемі әлі де негізінен бірнеше ауыл шаруашылығы және сүт өнімдеріне – құрғақ томат, құрғақ жүзім, консервіленген өнімдер мен йогурт, сондай-ақ былғары, керамика және басқа да қыш ыдыстар сияқты екі өнеркәсіптік өнімге тәуелді. 2006 жылы Мемендегі кәсіпорындардың жалпы саны 10 723 болды. Жеті банк Мемен ауданында жеті филиал арқылы қызмет көрсетеді. Жер астындағы байлықтарына андезит, базальт және мәрмәр кіреді. Меменнің оңтүстігіндегі Яманлар тауынан алынып, таудың атауымен сатылатын ауыз су бүкіл Измир аймағында кеңінен танымал.
Menemen's yearly per capita income was calculated as 3870 US Dollars in 2006, slightly below the national average despite the region's fertility and its closeness to İzmir center, a rate which could partially be accounted by the high rate of migration Menemen received in recent decades especially from Eastern Anatolia. The district realized exports reaching ten million US Dollars in the same year. Much expected boost to Menemen's economy by the plastic products industrial zone is yet to materialize and the sales made by the district within and beyond Turkey still rely largely on a handful of agricultural and dairy products, such as dried tomatoes, dry raisins, pickled products and yogurt, and to two items of industrial products, namely leather and ceramics and other earthenware products. The total number of enterprises in Menemen was 10,723 the same year of 2006. Seven banks provide services through seven branches across Menemen district. Underground riches include andesite, basalt and marble. Drinking water obtained from sources at Mount Yamanlar south of Menemen, and sold under brand names associated with the mountain are also very popular across İzmir region as a whole.
Көлік
Менмен қаласын E87 тас жолы, ал темір жолын TCDD қызмет көрсетеді. Менемен теміржол стансасынан күніне 7 жолаушылар пойзы қатынайды.
Menemen is serviced by the E87 roadway, and is railroad is serviced by TCDD. The Menemen Railway Station has 7 passenger trains daily.
Қызықты жерлер
Менменнің тарихи іздері қаланың ескі ауданында шағын ғана аумақты алып жатыр. Оның ішінде жақында қайта жаңартылған Тас керуен (әдеби мағынасында – тас керуенсарай) бар. Оның нақты құрылыс мерзімі белгісіз, бірақ 16 ғасырдың соңында немесе 17 ғасырдың басында салынған деп саналады. Тас керуенге қарап тұрған жабық базар (бедестен) әлі күтіп тұрған күйде, қалпына келтірілуді күтіп жатыр. Тас керуеннің жанында Осман империясының орта ғасырларынан қалған түрік стиліндегі бірнеше мазарлар, екі ескі мешіт, көптеген ескі үйлер, сондай-ақ қаланың синагогасы болған деген болжам бар, оның қираған қалдықтары да осы суретті толықтырады. Жақын орналасқан Хыдыртепеде, Менменнің көпшілікке танымал ауданынан сәл тыс жатқан, жазықтың климатына сай, бақтары бар төменгі, бір қабатты үйлермен ерекшеленетін жерде, тағы бір Осман ғибадатханасы және Мұстафа Фемми Кубилайға арналған мемориалдық аймақ орналасқан. Бұл әскери аймақ, зираттары мен танымал биік мүсінімен бірге, көрермендерге ашық және төбенің ең биік нүктесін алып жатыр.
Historical vestiges of Menemen occupy a small area in the old neighborhood of the town, marked by the recently restored Taşhan (literally the stone caravanserai) whose precise date of construction is unknown but is thought to have been built end 16th or early 17th century. A covered bazaar (bedesten) faces Taşhan and is still awaiting restoration. A few shrines tombs in the Turkish style dating from mid Ottoman centuries near Taşhan, two old mosques, a number of old houses, as well as the abandoned remains of what is likely to have been the town synagogue complete the picture. In nearby Hıdırtepe, slightly outside the popular quarter of Menemen characterized by low single storeyed houses with gardens, typical for the climate of the plain, is another Ottoman shrine as well as the memorial area dedicated to Mustafa Fehmi Kubilay in a military zone open to visitors and occupying the summit of the hill, with tombs and a renowned high statue.
Тарих
Паназтепедегі бірнеше толос қабірлері бар кеш қола дәуірінің қонысы микендіктердің әсерін көрсетеді. Менменнің алғашқы ядросы Гедиз өзенінің сол жағасында, қазіргі Яшелли ауылының жанында қалыптасты. Бұл елді мекен б.з.д. 1000 жылға дейін соқталады және ежелгі Иони мен Эолия арасындағы табиғи өзендік шекарада орналасқан. Елді мекен бұрынғы орнынан қазіргі Асарлык ауылына 263 және 241 жылдары аралығында, ал кейіннен Анатолиядағы түрік бейліктері дәуірінде (13-14 ғасырлар) нақты орнына көшірілді деп есептеледі. Қала грек қоныс салушылармен негізделген, ал аймақ алдымен грек саяси ықпалында болды, содан кейін Фригия патшалығының билігіне көшті. Аймақты лидиялықтар басып алды және олардың билігі 676 және 546 жылдары аралығында, лидиялықтардың атақты парсы патшасы Кирге жеңілгеннен кейін Батыс Анатолияда парсы билігінің басталуына дейін жалғасты. Парсы империясы македониялықтарға қарсы бірқатар шешуші жеңілістерден кейін құлағаннан кейін, аймақ Александр империясының бір бөлігіне айналды. 323 ж.б.з. Александр қайтыс болғаннан кейін, Менмен және оның төңірегі Пергам патшалығының билігінде болды. 64 ж.б.з. аймақ Рим империясының құрамына кірді. Кейіннен, 395 ж.б.з. Рим территориясы екі тәуелсіз мемлекетке бөлінгеннен кейін, ол шығыс Рим провинцияларының қалған бөлігімен бірге Византия билігіне көшті. Анатолияда түрік билігінің басталуымен (1071 ж.), Манзикерт шайқасынан кейін, аймақ 1084 ж. Селжұқ империясының құрамына кірді. Бірақ Селжұқ билігі жиі крест жорықтарымен үзіліп, Византия және Селжұқ территорияларына зиян келтірді. 13 ғасырдың соңында Селжұқтардың әлсіреуімен, жергілікті феодалдар Анатолия аумағында бірнеше бейліктер құрды. Маниса маңында құрылған Сарухан бейлігі 1313 жылы Фуса және оның төңірегімен бірге Менменді басып алды. Түріктердің жаулап алу кезінде Менмен қала ретінде болған жоқ: ол тек Тараньооттардың аристократиялық византиялық отбасы иеленген аймақтағы домендік кешеннің орталығы болды. Бірақ Саруханоғлдарының тұсында оның жергілікті жер ретінде пайда болуы салыстырмалы түрде жылдам болды. Оның шығу тегін еске сақтау үшін бұл жаңа жер Тарханият деп аталды, және бұл балама атау Османдық құжаттамасында, әсіресе халық санағы тізілімдерінде ұзақ уақыт сақталды. Бірақ Саруханның Менмендегі билігі ұзаққа созылмады, себебі Анатолиядағы жаңа өркендеген билік, Османлылар, 14 ғасырдың соңында Баязид І Найзалының билігі кезінде қаланы басып алды. Тимур 1402 жылы Анкара шайқасынан кейін Анатолияға шабуыл жасағанда, Осман мемлекеті бөлінді және Сарухан бейлігі 1425 жылы Мұрат II билігі кезінде Осман территориясына толық қосылғанға дейін аймақты қайта басып алды. Кем дегенде 18 ғасырдың соңына дейін Менмен Батыс Анатолиядағы мата және киім өндірісінің маңызды дәстүрлі орталықтарының бірі болды, өйткені ол мақтаның көп өсірілген аймақтың ортасында орналасқандығының артықшылығына ие болды. Оның маталары, әсіресе "демит", "демитон" және "эскамит" деп аталатындары, әсіресе шетел нарықтарында экспорттық тауар ретінде сұранысқа ие болды. 1867 жылдан 1922 жылға дейін Менмен Осман империясының Айдын вилайетінің құрамына кірді, оның орталығы Измирде орналасқан.
A late Bronze Age settlement in Panaztepe with a number of tholos tombs indicates an apparent Mycenaean influence. The first nucleus of Menemen was formed on the left bank of the River Gediz in the immediate vicinity of today's Yahşelli village. This settlement dates back to 1000 B. C. and is on the natural fluvial frontier between Ionia and Aeolia of antiquity. It is believed that the settlement was moved from its former place to today's Asarlık village between 263 and 241 B. C. and later to its actual place during the Turkish principalities era in Anatolia (13th 14th centuries). The city was founded by Greek settlers and the region was first under Greek political influence and later came under the rule of Phrygian Kingdom. The region was taken over by the Lydians and their rule lasted between 676 and 546 B. C. until the commencement of the Persian rule in the western Anatolia after the defeat suffered by the Lydians in the face of the famous Persian King Cyrus. As the Persian Empire collapsed after a series of definitive defeats against the Macedonians, the region became a part of Alexander's Empire. After Alexander's death in 323 B. C. Menemen and its environs had been ruled by the Pergamon Kingdom. In 64 B. C. the region became a part of the Roman Empire. Later, with the division of the Roman territory into two independent states in 395 A. C., it came under the Byzantine rule with the rest of the eastern Roman provinces. With the commencement of the Turkish rule in Anatolia after the Battle of Manzikert (Malazgirt) (1071 A. C.), the region became a part of the Seljuk Empire in 1084 A. C. But the Seljuk rule was frequently interrupted by the Crusades which had a devastating influence on both Byzantine and Seljuk territories in Asia Minor. With the decadence of Seljuks in the last quarter of the 13th century, local feudal lords had founded several principalities on the Anatolian territory. The Beylik of Saruhan, founded around Manisa, captured the site of Menemen together with Foça and its surroundings in 1313. At the moment of the Turkish conquest, Menemen didn't exist as a town: it was only the center of the domanial complex the aristocratic Byzantine family of Tarchaneiotes possessed in the area. But it seems that under the Saruhanoglu its emergence as a locality was relatively fast. As a reminder of its origin, this new locality was called Tarhaniyat, and this alternative name survived for a long time, as the Ottoman documentation shows, in particular census registers. But the Saruhan rule on Menemen did not last too long as the new emerging power in Anatolia, the Ottomans took over the city in the last quarter of the 14th century during the reign of Bayezid I the Thunderbolt. As Timur invaded Anatolia following the Battle of Ankara in 1402, the Ottoman state was dismembered and the Saruhan Principality took over the region once more until a definitive annexation to Ottoman territory in 1425 during the reign of Murad II. At least under the end of the 18th century, Menemen was one of the important traditional centers of production of textiles and clothing in western Anatolia, advantaged by its location right in the middle of a region where cotton was cultivated in a large scale. Its fabrics, and particularly those called the "demite", "demiton" and "escamite" were much sought after, notably as export products in overseas markets
From 1867 until 1922, Menemen was part of the Aydin Vilayet of the Ottoman Empire with its seat in İzmir.
ХХ ғасырдың басында
1914 жылы аймақтағы жергілікті грек халқы Осман мемлекетінің зорлықпен этникалық тазалау науқанына ұшырады. Османның тәртіпсіз топтары – башибазуктар (олардың кейбіреуі крит мұсылмандары болса, көпшілігі мұсылман босқындары еді) жергілікті гректерді тонап, өлтірді және Менменнің оңтүстігіндегі ауылдарды талқандады. Біріккен және прогрессивті комитет (CUP) мұны Балқан соғыстарынан (1912-1913) бері грек үстемдігінен зардап шеккен мұсылмандарға жасалған кек алу ретінде қарастырды, сол соғыстарда ондаған мың адам үйлерін тастап кетуге мәжбүр болды. Серекиеу және Менмен ауданындағы грек шаруалары қарсылық көрсетуге тырысқанда осы тәртіпсіз топтар тарапынан өлтірілді. Аз ғана адам 20 мың халқы бар Менмен қаласына қашып үлкерді. Башибазуктар қаладан шығып кеткендерді атып өлтірді, бірақ қалаға шабуыл жасаған жоқ. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін грек әскері Смирнаға қонды және Грек-түрік соғысы (1919-1922) кезінде ішкі аймаққа ілгеріледі. Бергама шайқасынан кейін, 1919 жылдың 17 маусымында болған қырғын салдарынан 200 түрік азаматы қаза тауып, 200-ге жуық адам грек әскерлерінен жарақат алды. Түрік деректерінде болса 1000-ға жуық адамның қаза тапқаны айтылады. Осы оқиғаға Осман шейхул-исламы наразылық білдірді және қантөгіске гректердің кінәлі екенін мәлімдеді. Бірақ, олар қырғынның грек басшылығымен ұйымдастырылмағанын, керісінше, Бергамадағы оқиғалардан әлі әсерленген және офицерлерінің бақылауын жоғалтқан жас грек әскерлерінің үрейі мен ашуы салдарынан болғанын мойындады. Суфи және өзін пайғамбар деп жариялаған Мехмед алты ізбасарымен бірге Менменге келді, зайырлы үкіметке қарсы көтеріліс ұйымдастырып, ислам шариатын қайта орнатуды көздеді. Мехмед және оның ынталы жақтастары жергілікті әскер гарнизонын басып алып, командир, лейтенант Мустафа Фемхи Кубилайды өлтірді. Кубилайдың кесілген басы тікқабыққа ілініп, қала көшелерімен көрсетілді. Бірақ, әскерлер жақын арада билікті қайта алып, Мехмедті және оның бірнеше ізбасарларын өлтірді. Жаңа Түрік Республикасы бұл оқиғаны зайырлы реформаларға қауіп деп санады. Отыз жеті адам сотта өлім жазасына кесіліп, қала алаңында дарға асылды, ал тағы бірнеше адам түрмеге жіберілді. 1932 жылы Менмен қаласында осы оқиғаны еске алу үшін ескерткіш орнатылды.
In 1914, the local Greek population in the area was affected by the violent ethnic cleansing campaign of the Ottoman state, while Ottoman irregular bands, Bashi bazouks, some were Cretan Muslims, many of them were Muslim refugees, were looting and murdering local Greeks, looting villages south of Menemen. The CUP saw this as retaliation for the Muslims suffering under Greek domination since the Balkan wars (1912 1913), in which tens of thousands had left their homes. In Serekieuy, Menemen district, the Greek villagers were killed by these irregulars, after attempting to form some kind of resistance. A few escaped to the town of Menemen, which had a population of 20.000, the Bashi bazouks shot who left the town but didn't attack the town itself. After World War I Greek troops landed at Smyrna and advanced inland during the Greco Turkish War (1919 1922). After the battle at Bergama The subsequent massacre, on 17 June 1919, due to these developments, resulted in 200 Turkish civilians being killed and 200 others being wounded by the Greeks, while Turkish sources themselves claim 1000 dead. The events were protested by the Ottoman Sheikhulislam. and found the Greeks alone responsible for the bloodshed, however they agreed that the massacre was not organized by the Greek Command, but was as a result of the panic and anger of the young Greek troops who were still affected by the Bergama events and whom their officers were not able to calm. Sufi and self proclaimed prophet, arrived in Menemen with six followers in an attempt to incite rebellion against the secular government and reestablish Islamic law. Mehmed and his enthusiastic supporters overwhelmed the local army garrison and killed the commander, Lieutenant Mustafa Fehmi Kubilay. Kubilay's severed head was put on a pole and paraded through the town. The army soon regained control, killing Mehmed and several of his followers. The young Turkish Republic considered the incident a serious threat against secular reform. After a series of trials, 37 people were sentenced to death and later hanged in the town square; and several others were sent to prison. In 1932 a monument was erected in Menemen to commemorate the incident.
21 ғасыр
2015 жылдың мамыр айында "Агиос Константинос" грек шіркеуі қайта ашылып, 93 жылдан бері алғаш рет қасиетті мисса өткізді.
In May 2015, the Greek Church "Agios Konstantinos" has reopened and held a mass for first time in 93 years.