Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польшадағы ұлттық парк
National park in Poland
Святокружский ұлттық паркі (Świętokrzyski Park Narodowy) – Польшаның орталық бөлігіндегі Святокружское воеводствосында орналасқан ұлттық парк. Ол Святокружские (Киелі Крест) тауларының ең биік жотасын – Łysogory – және оның ең биік екі шыңын: Łysica және Łysa Góra ("Тоқылған тау") қамтиды. Сонымен қатар, ол Клоновский жотасының шығыс бөлігі мен Покшивянский жотасының бір бөлігін де қамтиды. Парктің бас кеңсесі Боджентин қаласында орналасқан.
Świętokrzyski National Park (Świętokrzyski Park Narodowy) is a National Park in Świętokrzyskie Voivodeship in central Poland. It covers the highest ridge of the Świętokrzyskie (Holy Cross) Mountains – the Łysogory – with its two highest peaks: Łysica at and Łysa Góra ("Bald Mountain") at It also covers the eastern part of the Klonowski Ridge and part of the Pokrzywianski Ridge. The park has its headquarters in Bodzentyn.
Тарих
Польшаның осы бөлігін қорғауға жасалған тыраштандықтың тарихы Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңге дейін жетеді. 1921 жылы Swiętokrzyskie тауларында алғашқы орман қорығы құрылды – бұл Чельмова Горадағы Йозеф Костырко қорығы (1,63 км²). Келесі жылы Лысогораның жалпы ауданы 3,11 км² болатын екі бөлігі де қорғауға алынды. 1932 жылы қорықтың аумағы ресми түрде 13,47 км²-ға дейін кеңейтілді, бірақ Ұлттық саябақ 1950 жылға дейін құрылмады. Оның бастапқы ауданы 60,54 км² болды, бірақ содан бері ол кеңейтілді, оның 72,12 км² орманмен жабылған. Жалпы ауданы 17,31 км² болатын бес қатаң қорғалатын аймақ бар.
The history of efforts to protect this part of Poland dates back to the times before World War I. In 1921 a first forest reserve in the Swiętokrzyskie mountains was created – this was Józef Kostyrko's reserve on Chełmowa Góra (1.63 km2). The following year, two parts of the Łysogory with a total area of 3.11 km2 also became protected. In 1932 the area of the reserve was officially expanded to 13.47 km2, but the National Park was not created until 1950. Its initial area was 60.54 km2, but it has since been expanded to , of which 72.12 km2 is forested. There are five strictly protected zones with a total area of 17.31 km2.
Бейнелеу
Świętokrzyskie таулары Польшадағы ең көне таулар. Үш түрлі тектоникалық кезеңде қалыптасқан, олар Пилица және Висла өзендері арасындағы Малопольска жотасында орналасқан. Олардың пішіндері дөңгелек келген, ал биіктігі шамалы. Дегенмен, олар өте ерекше құрылысымен, алуан түрлі өсімдік жамылғысымен және жануарлар әлемімен қызықтырады.
The Świętokrzyskie Mountains are the oldest in Poland. Elevated in three different tectonic periods, they spread out in the Małopolska Upland, between Pilica and the Vistula. Their outlines are gentle and their heights are small. However, they fascinate with the extremely original structure, varied vegetation and the animal world.
Флора
Парк ағаштарымен әйгілі, олардың 674-і табиғат ескерткіштері деп есептеледі және осылайша қорғауға алынған. Парк әкімшілігі мұнда қасиетті ағаштарды (yew trees) сәтті қайта енгізді – қазір олардың саны шамамен 1300-ге жетеді. Парк аумағының көп бөлігі орманды, негізінен қызыл қайың және емен ағаштарымен. Шыршы ағаштары аз, сондай-ақ емен мен шыршыдан тұратын аралас орман да сирек кездеседі. Парктің ерекшеліктерінің ішінде осы аймаққа ғана тән, эндемикалық шыршылы далалар мен Челмова Горадағы поляк ларикс ағаштарының участаларын атап өткен жөн.
The park is famous for its trees, of which 674 are regarded as monuments of nature and as such are under protection. Park authorities successfully managed to reintroduce yew trees here – now there are around 1300 of them. Most of the park's area is forested, mainly with pines and beeches. Fir trees are less numerous as well as forests of mixed oak fir character. Among the park's curiosities we must emphasize the endemic, unique only for this area, fir wilderness and areas of Polish larch on Chełmowa Góra.
Фауна
Парк фаунасы 4000-нан астам омыртқасыздар түрімен және 210 омыртқалылар түрімен (оның ішінде 187 қорғалатын) ұсынылған. Жергілікті жануарлардың өміріндегі ең бағалы ерекшеліктердің бірі – көптеген түрлерінің таулық болуы. Олар көбінесе қатаң қорғалатын аумақтарда және орманның ішкі бөліктерінде жақсы тіршілік етеді.
The park's fauna is represented by more than 4000 species of invertebrates and 210 species of vertebrae (including 187 protected). One of local animal's life most precious features is the fact that many of species are of mountainous kind. These usually thrive in the strictly protected areas and deep in the forests.
Сәулет
Табиғаттан басқа, паркте және оның төңірегінде көрерлікке тағы көп нәрсе бар. Мұнда бірнеше маңызды сәулет ескерткіштері бар, олардың көпшілігі қасиетті сипатта. Ең құндысы – Лыса Гораның ең биік жерінде орналасқан 12 ғасырдың бірінші жартысындағы Бенедикттік Қасиетті Крест аббаттығы. Осы жерде поляк жазуының ең көне үлгісі – «Kazania Świętokrzyskie» (Қасиетті Крест уағыздары) жазылғаны мүмкін. Аймақтың ерекшелігі – жол бойындағы көптеген шағын шіркеулер. Парк шекарасының сыртында да сәулет өнерінің тамаша үлгілері бар. Олар: Св. Катажинадағы әйелдер монастыры (1633 жыл), Белицедегі (17 ғасыр) және Боджентиновтегі (15 ғасыр) шіркеулер, Боджентиновтегі қамалдың қираған қалдықтары (14 ғасыр), Лыса Гора төңірегіндегі қабырғаның қалдықтары (9 ғасыр) және Слюпя Новадағы металлургия мұражайы, онда туристерге болат өндірудің көне әдістері көрсетіледі. Паркте поляк ұлттық көтерілістерімен және нацистік оккупация кезеңімен байланысты көптеген тарихи ескерткіштер сақталған.
Apart from nature, the park and its vicinity has a lot more to offer. There are several important architectural relics, most of which of sacral character. The most precious is the Benedictine Holy Cross Abbey from the first half of the 12th century, located on the peak of Łysa Góra. It is probable that here the oldest example of Polish writing was created – Kazania Świętoktrzyskie (Holy Cross Sermons). An interesting feature of the local landscape is the numerous roadside chapels. Other fine examples of architecture are situated beyond the park's limits. These are: female monastery at Św. Katarzyna (1633), churches at Bielice (17th century) and Bodzentynów (15th century), ruins of a castle at Bodzentyn (14th century), parts of rampart around Łysa Góra (9th century) and museum of metallurgy at Słupia Nowa, where occasionally ancient method of producing steel is presented to tourists. The park has many historical monuments connected with Polish national uprisings and the time of Nazi occupation.