Кіріспе

Америка Азамат соғысының шайқасы
Нью-Хоуп шіркеуінің шайқасы, Джорджия

Нью-Хоуп шіркеуінің шайқасы (1864 жылдың 25-26 мамыры) – Америка Азамат соғысының Атланта науқаны кезінде генерал-майор Уильям Т. Шерман басқаратын Одақ армиясы мен генерал Джозеф Э. Джонстон басқаратын Теннесси Конфедерация армиясы арасындағы шайқас. Шерман Джонстон армиясын Этова өзенінің оңтүстігіндегі берік позициясынан шегінуге мәжбүрлеу үшін ірі ауқымды әрекет жасап, теміржолмен жабдықтау желісінен үзілді. Шерман қарсыласын озатырғанын үміттенеді, бірақ Джонстон армиясын оңтүстік-батысқа жылдамдықпен жылжытты. Жозеф Хукердің басқаруындағы Одақтың XX корпусы Нью-Хоуп шіркеуі маңындағы Конфедерация шебін бұзуға тырысқанда, оның әскерлері ауыр шығынмен тоқтатылды. Мамыр айының басында Шерман Джонстон армиясын үш жеке қорғаныс позициясынан шегінуге сәтті мәжбүрледі. Алайда, Шерман армиясы Этова өзенін кесіп, Джонстонның сол қанатын айналып өтуге тырысқанда, Конфедерация генералы қарсыласының ниетін болжады. Шерман жол ашық деп ойлады, бірақ Джонстон армиясын жылдам түрде кедергі келтіретін позицияға орналастырды. Нью-Хоуп шіркеуінде Хукер корпусы шабуылға белсенді түсті, бірақ оның шабуылы Джон Белл Худтың Конфедерация корпусының бір дивизиясынан күшті соққыға ұшырады, ол жақсы бекітілген еді. Ниетіне жете алмаған Шерман Джонстонның оң қанатын айналып өтуге тырысты.

Одақ әскері

30 сәуірде Шерманның әскері 110 000 сарбазды құрады, оның 99 000-ы «шабуылдық мақсаттарға» қолданылуға тиіс болды. Одақ армиясының 254 бірлігінің барлығы 12 фунттық Наполеон зеңбіректерi, 10 фунттық Parrott мылтықтары, 20 фунттық Parrott мылтықтары және 3 дюймдік Ordnance зеңбіректерiнен тұрды. Армиямен бірге 25 000 әскери қызметке жарамайтын адамдар болды, олардың ішінде теміржол қызметкерлерi мен жөндеушiлер, жүк тасушылар, медициналық персонал және қара нәсiлдi лагерь қызметшiлерi бар едi. Шерман үш армияның бөлімдерін басқарды. Генерал-майор Джордж Х. Томас басқарған Камберленд армиясы 73 000 сарбаз бен 130 зеңбірекке, генерал-майор Джеймс Б. Макферсон басқарған Теннесси армиясы 24 500 сарбаз бен 96 зеңбірекке, ал генерал-майор Джон Скофилд басқарған Огайо армиясы 11 362 жаяу әскер, 2 197 атты әскер және 28 зеңбірекке ие болды. Томас армиясы генерал-майор Оливер Отис Говард басқарған IV корпустан, генерал-майор Джон М. Палмер басқарған XIV корпустан, генерал-майор Джозеф Хукер басқарған XX корпустан және бригада генералдары Эдвард М. МакКук, Кеннер Гаррард және Хью Джадсон Килпатрик басқарған үш атты әскер дивизиясынан құралды. Макферсон армиясы генерал-майор Джон А. Логан басқарған XV корпустан және бригада генерал Гренвилл М. Додж басқарған XVI корпустың сол қанатынан тұрды. Генерал-майор Фрэнсис Престон Блэр басқарған XVII корпусы 8 маусымға дейін қосылмады. Скофилд армиясы Скофилд басқарған XXIII корпустан және генерал-майор Джордж Стоунмен басқарған атты әскер дивизиясынан құралды. IV және XX корпустарда әрқайсысында 20 000 сарбаз, XIV корпуста 22 000 сарбаз, XV корпуста 11 500 сарбаз, ал XVI және XVII корпустарда әрқайсысында 10 000-ға жуық сарбаз болды.

Конфедерациялық армия

30 сәуірде Джонстон армиясы жеті жаяу әскер дивизиясында 41 279 адамды тіркеді. 144 артиллериялық құралға қызмет ететін 3227 артиллерияшы болды. Көптеген құралдар федералдық артиллериядан нашар болғанмен, экипаждар тәжірибелі еді. 10 000 атты әскер болды, бірақ қызметке тек 8 500 адам қатысты, ал көптеген жылқылардың жағдайы нашар еді. Армияны қолдау көрсеткен шамамен 8 000 соғысқа қатыспаған адам болды, олардың көпшілігі жарақаттан мүгедек болған немесе соғысқа жарамсыз еді. Джонстонның Теннесси армиясына генерал-лейтенант Уильям Дж. Харди мен генерал-лейтенант Джон Белл Худ басқарған екі жаяу әскер корпусы, сондай-ақ генерал-майор Джозеф Уилер басқарған атты әскер корпусы кірді. Армияға көп ұзамай генерал-лейтенант Леонидас Полк корпусы мен бригада генералы Уильям Х. Джексонның атты әскер дивизиясы қосылды. Харди корпусы генерал-майорлар Бенджамин Ф. Читам, Патрик Клебурн, Уильям Х. Т. Уокер және Уильям Б. Бейт дивизияларынан тұрды. Худ корпусына генерал-майорлар Томас К. Хиндман, Картер Л. Стивенсон және Александр П. Стюарт дивизиялары кірді. Полк корпусы генерал-майорлар Уильям Уинг Лоринг пен Сэмюэл Гиббс Френч, сондай-ақ бригада генералы Джеймс Канти дивизияларынан құралды.

Операциялар

Шерман өзінің жорығын 7 мамырда 1864 жылы Рокки Фейс Ридж шайқасымен бастады, оның барысында ол Джонстонның батыс флангын айналып өтті. Бұдан кейін 13-15 мамырдағы Ресака шайқасы болды, сол кезде Полк корпусы келе бастады. Шерман батыс флангын тағы да айналып өткеннен кейін Джонстон шегінді. Касвилл шайқасында Джонстон Шерман әскеріне шабуыл жасауға тырысты, бірақ мүмкіндікті пайдалана алмады. 19 мамырда Полк пен Худ Джонстонды Аллатуна өткеліне шегінуге көндірді. Джонстон Этова өзенінің оңтүстігіне шегінуді шеберлікпен жүргізді, көптеген әскерлер артта қалмады. Шофилд корпусы Картерсвиллден өтіп, Этоваға жеткенде көпірлердің өртенгенін және конфедераттардың кеткенін көрді. Батыс және Атлантика темір жолы Аллатуна өткелі арқылы өтіп, Джонстон өз әскерін өте күшті қорғаныс позициясына орналастырды. Шерман Джонстон әскерін Чаттахучи өзенінің артына шегінуге мәжбүрлеуді жоспарлады. Ол үшін Джонстон әскерін батыстан айналып өту үшін Далласқа, содан кейін Мариеттаға қарай жорық жасауға бел буды. 20 мамырда Шерман әскеріне 23 мамырда жорыққа дайын болуды бұйырды. Темір жолдан алыстайтындықтан, әскер вагондарда 20 күндік азық-түлік тасыды және барлық жараланғандар мен денсаулығы нашар адамдарды артқа эвакуациялады. Шерман Чаттанугаға дейін созылған темір жолмен жабдықтау желісіне алаңдады. Конфедерат атты әскерінің шабуылынан темір жолының зақымдануы мүмкін деп қорқып, Шерман бригадир генерал Джон Э. Смиттың XV корпусы дивизиясын Алабама штатының Хантсвилл қаласынан, сондай-ақ Шығыс Теннесси мен Кентуккиден XXIII корпустың тоғыз полкін Батыс және Атлантика темір жолын күзету үшін алға жылжытты. Осы бөлімшелерді алмастыру үшін ол солтүстік штаттардың губернаторларын шақырып, артқы теміржолдарды күзетуге 100 күндік полктер құруды ұйғарып берді. Шерман Макферсонның оң жақ қанатындағы екі корпусын Кингстоннан оңтүстікке Ван-Вертке, содан кейін шығысқа қарай Далласқа қарай жылжуға бағыттады. Бригадир генерал Джефферсон К. Дэвистің дивизиясы (XIV корпус) Римде батысқа қарай жылжығандықтан, ол Макферсонмен бірге қозғалды. Томасқа қарасты үш корпустың оңтүстікке қарай Юхарли мен Стайлсборо арқылы Далласқа қарай жылжуына бұйрық берілді. Гаррардтың атты әскері Макферсон қанатын жауып тұрды, ал Маккуктың атты әскері Томас ортасының алдымен барды. Стоунменнің алдындағы Скофилдтің сол жақ қанаты Картерсвиллден Этоваға қарай жылжыды. Стоунменнің атты әскері Милам көпірінің өртенгенін және оның жанында понтондық көпір салынғанын анықтады. Хукер өзінің XX корпусын Скофилдтің XXIII корпусынан алға шығарды, сондықтан Томасқа қарасты басқа екі корпустан бұрын жылдамдады. Шерманның сол жақ флангын айналып өтуі мүмкін деген күдікпен Джонстон Уилердің атты әскерін Этованың солтүстік жағалауына өтізіп, Шерман әскері әлі де сол жерде бар ма, жоқ па, тексеруді бұйырды. 24 мамырда Уилер Шерман әскерінің Кингстонның батысында екенін хабарлады. Килпатриктің атты әскерінен сақталанып, Уилердің атты әскері 70 вагонды тұтқынға алып, қалғандарын өртеп жіберді. Сондай-ақ 24 мамырда Макферсон Далластан батысқа қарай бір нүктеге жетті. Алдымен аттанған Гаррардтың жасағы Далласта конфедерат жаяу әскерінің бар екенін хабарлады. Хукер Томасқа қарасты басқа корпустардан бұрын Бернт-Хиккориге жетті; Скофилд корпусы солтүстік-шығыста болды. Джексонның атты әскерлері дивизиясынан алынған хабарларға сүйенген Джонстон одақ әскері оның сол жақ флангын айналдыруға маневр жасап жатыр деген қорытындыға келді. Сол түстен кейін Маккуктың атты әскері конфедерат хатшысын ұстап алды, ол Джонстон әскерінің Далласқа қарай жылжып келе жатқанын хабарлады. Дегенмен, Шерман Джонстонның Далласта оны тоқтатуға тырыспайтынына сенімді болды және әскеріне алға жылжуды бұйырды.

Шайқас

25 мамыр күні таңертең Харди корпусы Даллас қаласында орналасып, Мариеттаға баратын жолды тосқауылдады, Полк корпусы оның оң жақ қанатында болды. Оң жақ қапталында Худ корпусы Даластан солтүстік-шығысқа қарай, Нью-Хоуп шіркеуінің жанында орналасты. Худ Хиндман дивизиясын сол жаққа, ал Стивенсон дивизиясын оң жаққа орналастырды. Стюарт дивизиясы Стивенсон бригадаларының бірімен күшейтіліп, орталыққа орналасты. Худ сарбаздары дереу мылтық орларын қазып, ағаш кеспелер мен тастардан қоршау жасады. Елсбери тауындағы конфедерациялық бақылаушылар Шерман әскерлерінің келе жатқанын көрсететін шаң бұлттарын хабарлады. Ол түстен кейін Худ әскерлері Хукер корпусына жататынын мойындаған одақ әскерін тұтқынға алды. 25 мамырда Макферсонның сол қанаты Ван-Верттен Даласқа қарай оңтүстік-шығысқа беттеді. Дэвис дивизиясы бір жақ жолға шығысқа бұрылды. Хукердің XX корпусы Бёрнт-Хиккориден Даласқа дейінгі жолмен, бригадир генерал Джон У. Гирри дивизиясымен бірге басты жолмен жүрді. Басқа дивизиялар кішігірім жолдармен ілгеріледі, бригадир генерал Альфеус С. Уильямс оң жақта, генерал-майор Дэниел Баттерфилд басты жолдың сол жағында. IV және XIV корпус Хукер корпусының оң жағына қарай жылжыды, ал Скофилд корпусы Бернт-Хикориге жақын қалды. Pumpkinvine Creek-те федералдылар көпірді өртеп жіберуге тырысқан конфедерациялық әскерлерді тапты. Хукердің кавалериясы көпірді өртеушілерді ығыстырып, Гирри әскері өзеннен өтті. Оуэнс-Миллз маңындағы жолдың сол жақ бұрылысында Гирри дивизиясы Нью-Хоуп шіркеуіне бағыт алды. Оның колоннасы ілгерілегенде, 32-ші Алабама және 58-ші Алабама жаяу әскер полктері мен полковник Бушрод Джонстың басшылығымен Остин мергендерінің қатысты қарсылығына тап болды. Гери Джонстың конфедерациялық әскерін кері шегіндіру үшін полковник Чарльз Кенди бригадасын кеңейтілген ұрыс шебіне орналастыруға мәжбүр болды. Гери әскерлері бірнеше тұтқынға алды, олар Худ корпусы тікелей алда екенін айтты. Томас пен Хукер бұл ақпараттан таң қалды, өйткені олар да, Шерман сияқты, осыншалықты ерте қарсылыққа тап болатынын күтпеген еді. Гери әскерлері кенеттен шабуылға ұшырауы мүмкін деген қорқынышпен Томас Уильямс пен Баттерфилд дивизияларын шақырып, Гериге көмекке жылдам шабуыл жасауға бұйрық берді. Далласқа қарай оң жақ бұрылыстан жылжуда, Уильямс әскері Оуэнс-Миллске қайта оралып, содан кейін Гирри алған жолға оңға бұрылуы керек болды. Сағат 4-тен 5-ке дейін Уильямс пен Баттерфилд әскерлері Гериді күшейтті. Далас аймағында конфедерациялық әскердің тек шағын күштері бар деген сенімде Шерман Томасқа шабуыл жасауға бұйрық берді; Томас бұйрықты Хукерге жеткізді. Сағат 17:00-ден кейін Хукер Уильямс дивизиясымен оң жақта, Баттерфилд дивизиясымен сол жақта және Гери дивизиясымен қолдау көрсетумен шабуыл жасауға бұйрық берді. Баттерфилд шебі Уильямс шебінің артында жанындағы шабуылдан қорғану үшін орналастырылды. Барлық үш дивизия да бригадалар колонналарында құрылды. Яғни, әр дивизияда әр бригада бірінен соң бірі қатарласып орналасты. Барлық үш дивизия да қалың орман мен бұталар арасынан ілгеріледі. Уильямс дивизиясында Хукер мен Уильямс бірінші бригаданың артында жүрді. Олар төбеден төмен түскенде, мылтық пен артиллерия отымен қарсы алынды. Одақ сарбаздары кез келген қорғанышқа жата беріп, жауап берді. Олар отқа түскенде Баттерфилд пен Гери сарбаздары да жерге жата берді. 4000 конфедерациялық қорғаушы Стюарт дивизиясына жатты, ал бригадир генералдар Марселл Август Стовалл, Генри Д. Клейтон және Альфеус Бейкер бригадалары солдан оңға қарай алдыңғы қатарда, ал бригадир генерал Рэндалл Л. Гибсон бригадасы резервте болды. Стюарт шебін 16 зеңбірек те қолдады. 16000 федералды қарсы алған Стюарт әскері өздерінің позициясын қорғауда қиындық көрмеді. Одақтың генералдары қарсыластарын ашық алаңда ұстап алады деп үміттенеді, бірақ конфедерациялық әскерлер жер және ағаш қоршаулармен қорғалған екені анық болды. Тек конфедерациялық артиллерия батареясы ғана айқын нысана болды, ол зардап шекті. Уильямстың полковник Джеймс С. Робинсон басқаратын бірінші бригадасы әр адамға 60 оқтан атып, майдан шебінде бригадир генерал Томас Х. Ругер бригадасымен ауыстырылды. Бригадир генерал Джозеф Ф. Книптің бригадасы үшінші қатарда күтті. Сол түстен кейін Худ штабына келген Джонстон Стюарттан оған күш қажет пе деп сұрады. Стюарт: "Менің әскерім позицияны ұстап тұра алады" деп жауап берді. Шабуыл үш сағатқа созылды, ал соңғы сағатта нөсер жаңбыр шайқастың шуылына қосылды. Хукер 1665 қаза тапқан және жараланғандар туралы хабарлады. Одақ әскері шайқас алаңына "Тозақ шұңқыры" деп ат қойды. Жеңілген федералдылар баяу шегіне бастағанда, конфедерациялықтар қуанышпен шуласты. Стюарт 300-400 қаза тапқандар туралы хабарлады. Тағы бір дерек көзі 1665 одақтық және 400 конфедерациялық әскердің қаза болғанын көрсетті.

Салдары

Джонстон мен Худ екеуі де Стюартты сәтті қорғанысы үшін мақтады. Ал Шерман өзінің маневрінің күтпеген жерден тоқтатылғанына қатты ашуланды. Шерман Хукерді жек көріп, Гири дивизиясын дереу ілгері жылжытпағаны үшін оны теріс сынға алды. Шерман Хукердің қалған екі дивизиясы келгенше күтіп отыру арқылы Конфедерация әскерлеріне бекініп үлкеруге мүмкіндік берді деп есептеді. Ол тек Худ корпусына қарсы тұрамын деген үміттенген, бірақ Джонстонның бүкіл армиясы өзінің алдында екенін енді ғана түсіне бастады. Атлантада шайқас шуы естіліп, ондағы азаматтардың арасында шағын үрей туды. Түнде Одақ армиясы бекінді, ал 26 мамыр күні ұсақ шайқастар жалғасты. Макферсон қанаты мен Дэвис дивизиясы түстен кейін Даллас қаласын басып алып, шығысқа қарай екі мильдей қашықтықта орналасты. Томас пен Скофилд әскерлері Нью-Хоуп шіркеуінің жанында жиналды. Томас пен Макферсон арасында кеңістік болды, бірақ ол тығыз орманмен жасырылды. Сондай-ақ, Далластың шығысындағы Харди корпусы мен Нью-Хоуп шіркеуіндегі Худ және Полк корпустары арасында да кеңістік болды. Джонстон Хардиден Клебурн дивизиясын бөліп алып, оң қанатына қосты. Конфедерацияның сол қанатын айналып өту әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін Шерман оң қанатына шабуыл жасауға шешім қабылдады. Оның күш-жігері 27 мамырда Пикетт Милл шайқасына әкелді.

Жауынгерлік алаң

Жаңа Үміт шіркеуінің шайқас алаңының көп бөлігі бүгінде жеке меншікте және Далластағы Бобо жолы мен 381 тас жолының (Даллас-Акворт тас жолы) қиылысында орналасқан. Американдық шайқас алаңдарын сақтау қоры және оның серіктестері 2023 жылдың ортасына дейін шайқас алаңының шамамен бес акр жерін сатып алып, сақтап қалды.