Өмірбаян

1941 жылы Кеңес Одағы 152 мм M1938 (M10) гаубицасын шығаруды тоқтатуға шешім қабылдады. Бұл шешімнің бір себебі – 1941 жылдың тамыз-қыркүйек айларында атқыштар корпусының таратылуы және оған байланысты корпус артиллериясының алынып тасталуы болды. Сонымен қатар, барлық 152 мм гаубицалар дивизиялық артиллерия құрамынан шығарылды. Осының салдарынан 1942 жылы 152 мм гаубицалар сериялық өндіріске түспеді. Дегенмен, 1942 жылдың соңында атқыштар корпусы қайта құрылып, корпус деңгейіндегі артиллерияның бұрынғы ұйымдасқан түрі қайта жаңғыртылды. 152 мм гаубица өндірісін тоқтату нәтижесінде Қызыл Армия корпусының артиллериясында, армия деңгейіндегі және Бас Командалық резервіндегі артиллерия бөлімдерінде қолданылатын, ауыр 152 мм M1937 (ML 20) гаубица-пушкасынан мобильді, бірақ 122 мм M1938 (M30) гаубицасынан күшті қару болмады.

Шақыруға жауап беру

1942 жылы 152 мм-лік қолайлы жылдамтұрғылық гаубицаның жетіспеушілігін шешу мақсатында Ф. Ф. Петров басқарған конструкторлық бюро М-30 шассиі мен М-10 трубасы негізінде жаңа гаубицаны құпия түрде жасауға кірісті (оны қайыру күшін азайту және осылайша жеңіл шассиге зиян келтірмеу үшін трубаның ұшына тежегіш орнатылды). Бұл тәсіл екі ескі артиллериялық құралға арналған бөлшектер қорынан жаңа гаубицаны дер кезінде өндіруге мүмкіндік берді. Соғыс жағдайы мен артиллерия тапшылығын ескере отырып, бұл шешім тиімді әрі ыңғайлы болды. 1943 жылдың басында Петров қару-жарақ жөніндегі халық комиссары Дмитрий Устиновке жаңа жоба туралы хабарлады. 13 сәуірде Устинов Петровке Мемлекеттік қорғаныс комитетінің 1 мамырда сынақ алаңдарына бес жаңа құрал жіберуді сұрағанын мәлімдеді. 5 мамырда сынақтарға екі дана жеткізілді; екі күннен кейін, 7 мамырда құрал қабылдауға ұсынылды, ал 1943 жылдың 8 тамызында ол ресми түрде 152 мм M1943 гаубицасы деп қабылданды. Бір жарым ай өткен соң, алғашқы сериялық Д-1 гаубицалары Қызыл Армия өкілдеріне тапсырылды.

Қазіргі гаубицалармен салыстыру

Техникалық және тактикалық тұрғыдан алғанда, D 1 жобасы Қызыл Армияның (РККА) артиллерия корпусына заманауи 152 мм гаубицаны сыйлады, ол жақсы қозғалмалылық пен атыс күшін үйлестірді. Осы калибрлі әрі қатар гаубицалармен салыстырғанда, D 1-нің ату қашықтығы аз болғанмен, салмағы едәуір жеңіл болды. Мысалы, неміс 15 см sFH 18 гаубицасының ату қашықтығы 13 325 метрді құрайды – бұл D 1-ден шамамен бір километрге артық, бірақ салмағы шамамен екі тоннаға ауыр (көліктік жағдайда 5 510 килограмм). АҚШ-тың 155 мм M1 гаубицасы (14 600 метр, 5 800 килограмм) немесе итальяндық Ansaldo компаниясының өндірген 149 мм гаубицасы (14 250 метр, 5 500 килограмм) туралы да осыны айтуға болады. D 1 сипаттамаларына жақын неміс 15 см sFH 36 гаубицасы жапсарыс өндіріске шығарылмады. Француз Schneider 1917 үлгісі (11 200 метр, 4 300 кг) сияқты көне үлгілермен салыстырғанда, D 1 салмағы және ату қашықтығы бойынша басымдыққа ие болды.

Ұйымдастыру және жұмыспен қамту

D 1 корпустық артиллерияда және бас штаб бөлімшелерінің резервінде қолданылды. 1944 жылы Қызыл Армияның атқыштар корпусының әрқайсысында бір артиллерия полкі болды. Бұл полктер D 1 және басқа да 152 мм гаубицалармен, 122 мм зеңбірек M1931/37 (A 19), 152 мм гаубица-зеңбірек M1937 (ML 20) немесе 107 мм зеңбірек M1910/30 қаруларымен жабдықталған бес батареядан (барлығы 20 зеңбірек) тұрды. Бас қолбасшылықтың резервінде гаубица полктері (48 дана) және ауыр гаубица бригадалары (32 дана) болды. Оларды біріктіріп артиллерия дивизияларын құруға болады. Қазірге дейін сақталған D 1 гаубицаларын әртүрлі әскери мұражайлар мен соғыс ескерткіштерінде көруге болады, мысалы, Санкт-Петербургтегі Артиллерия және инженерлік күштер мұражайында, Севастопольдегі Сапун тауындағы Севастопольді қорғау және азат ету мұражайында, Украинаның Екінші дүниежүзілік соғыстағы тарихының ұлттық мұражайында (Киев, Украина), Польшадағы Виняры бекінісінде және Белоруссиядағы Полацк қаласында ескерткіш ретінде.

Нұсқалар

Жүкті гаубицадан басқа, Петровтың командасы D-1 машинасының шассиіне орнатылған нұсқасын жасады. 1943 жылдың жазы мен күзінде Қызыл Армияның шабуылдау операциялары КВ-2 сияқты ауыр "артиллериялық" танк идеясына деген қызығушылықты қайта жақтандырды, ол жаяу әскер және танк бөлімшелеріне жақыннан оттық қолдау көрсетуге және ауыр бекіністерді қиратуға қабілетті болар еді. Мұндай машинаны әзірлеудің ықтимал себептері SU-122 орташа шабуылдық зеңбіректің жаппай өндірісін тоқтату және SU-152 ауыр шабуылдық зеңбіректерді танкке қарсы іс-қимылдарға жұмсау болды. D-1 танк нұсқасы бастапқыда KV-1с ауыр танк шассиіне орнату үшін жоспарланған. Ол 85 мм D-5 зеңбірегінің орнатуын пайдаланды, бұл D-1-5 деген бейресми атауға, ал ақырында D-15 деген ресми атауға әкелді. Тек бір данасы ғана салынды. Зеңбіректі KV танкына орнатқандығы туралы мәлімет жоқ. 1943 жылдың қазан айында Кеңес билігі күшті IS-2 ауыр танкының жаппай өндірісі басталатынын күтті, нәтижесінде ескірген KV шассиіне негізделген арнайы артиллериялық танк идеясынан бас тартылды. Сонымен қатар, Т-34 танкының шассиімен D-15 зеңбірегін біріктіретін тағы бір жоба қарастырылды. SU-D15 деп аталған орташа шабуылдық зеңбірек SU-122-ні алмастыру ретінде көзделіпті. Жоба биліктен көп қолдау алғанымен, кемшіліктеріне (ауыр зеңбірек жүріс бөлігіне тым көп жүктеме салған және оқ-дәрі сақтау тым шектеулі болған) және ISU-152 оны қажетсіз еткендіктен өндіріске енгізілген жоқ. Дегенмен, Т-34 танкына қуатты зеңбірек орнатудан алынған тәжірибе SU-100 танк жойғышын жылдам дамытуға мүмкіндік берді.

Қару-жарақ

D 1 қаруы әртүрлі оқ-дәрілерге ие болды, соның ішінде жарылғыш, бронебойғыш, HEAT, шрапнель, жарықтандыру және химиялық. D 1 жекеленген зарядталатын оқ-дәрілерді, сегіз түрлі зарядты пайдаланды. Зарядтарға "толық заряд" Zh 536 және ең кішісі болған "бірінші" -ден "алтыншы" -ға дейінгі кіші зарядтар кірді. BP 540 HEAT снаряды үшін "арнайы заряд" қолданылды. Оқ-дәрі зауыттарында отын зарядтары "толық" және "үшінші" түрлерінде өндірілді. Қалған зарядтар зарядтық патроннан шағын ұңғын ұнтақтарын алып тастау арқылы алынды. Жарық шығындалуын азайту үшін, түнгі ату алдында патронға арнайы химиялық қоспа салынуы керек еді. Қолданылатын оқ-дәрілердің түрі Үлгі салмағы, кг Жарғыш зат салмағы, кг Оқ бастапқы жылдамдығы, м/с Қашықтығы, м Бронебойғыш снарядтар Әскери жартылай бронебойғыш үлгі 1915/28 51.07 3.2 HEAT BP 540 27.44 560 3,000 Бетонға қарсы снарядтар Бетонға қарсы снаряд G 530 / G 530Sh 40.0 5.1 508 12,400 Жарғыш және сынық снарядтар Жарғыш, болат OF 530 40.0 5.47 6.86 508 12,400 Жарғыш, болатты темір OF 530A 40.0 5.66 508 12,400 Жарғыш, ескі F 533 40.41 8.0 Жарғыш, ескі F 533K 40.68 7.3 Жарғыш, ескі F 533N 41.0 7.3 Жарғыш, ескі F 533U 40.8 8.8 Жарғыш, болатты темір, ескі француз F 534F 41.1 3.9 15 F 521 үшін жарғыш 41.7 7.7 Жарғыш, британдық, Vickers 152 мм гаубицасы үшін F 531 44.91 5.7 Шрапнель снарядтары 45 секундтық жанып тұратын шрапнель Sh 501 41.16 41.83 0.5 (680-690 оқ) Т 6 түтігі бар шрапнель Sh 501T 41.16 0.5 (680-690 оқ) Жарықтандыру снарядтары Жарықтандыру, 40 сек. S 1 40.2 Химиялық снарядтар Химиялық гаубица снаряды HS 530 38.8 Химиялық гаубица снаряды HN 530 39.1 Химиялық (соғыстан кейінгі) ZHZ