Кіріспе
Кирххундем – Солтүстік Рейн-Вестфалия жеріндегі неміс қаласы. Ол Ольпе ауданының құрамына кіреді.
Орналасқан жері
Кирххундем ауылы Ольпе округінің оңтүстік-шығысында, Оңтүстік Сауэрландта орналасқан және Bilsteiner Bergland деп аталатын таулы аймаққа жатады. Кирххундем ауылдық аймағына шығысында Батыс (Рюспер) Ротаар және Ауер Эдерберглендтің бір бөлігі, оңтүстігінде Brachthäuser Hohe Waldberge (барлық тау жоталары), батысында Rahrbacher Mulde (алқап) және солтүстігінде Hundemgrund кіреді. Ротхаар жотасы Рейн және Зиг өзендері арасындағы суайырық болып табылады. Қауымдастықтың ең биік нүктесі осында, 743 метр биіктіктегі Хохе Гессел тауы орналасқан. Кирххундем аймағын Хундем өзені кесіп өтеді, ол Оберхундем маңынан басталып, солтүстік-батысқа қарай Ленне өзеніне құяды. Хундем өзені оңтүстістен Хайнсбергер Бахпен толысады, сонымен қатар Альбаумер Бах (Бах – неміс тілінде «ағыс») деп те аталады, оның құйылысы Вюрдингаузенге жақын жерде. Бұл ағыс әртүрлі Brachthauser, Wirmer немесе Flaperbach деп, ал Ольпе өзені Кирххундемде құйылады. Сильбергер Бах Хайдшотт маңында Ольпе өзеніне құяды. Ротхаар жотасының шығысындағы Рюспе аймағын Эдер өзеніне құятын өзендер кесіп өтеді. Кирххундем Ольпеден шамамен 20 км шығысқа қарай және Зигеннен 25 км солтүстікке қарай орналасқан.
Муниципальттік аумақтың көлемі
Кирхундем 147,9 км² аумақты алып жатыр және Ольпе ауданындағы жер аумағы бойынша ең үлкен муниципалитет болып табылады. Ол солтүстіктен оңтүстікке қарай 12 шақырымға, ал шығыстан батысқа қарай 22 шақырымға созылып жатыр.
Көршілес қауымдастықтар
Кирхундем қауымдастығы ауданның шығысында жатыр. Ол батыста және солтүстікте Ольпе және Леннештадт қалаларымен, ал шалқар солтүстік-шығыста Хохзауэрланд ауданындағы Шмаленберг қаласымен шектеседі. Шығыста және оңтүстікте Сиген-Витгенштейн ауданында орналасқан Бад-Берлебург, Эрндтебрюк, Хилченбах және Крюцталь қалалары да Кирхундемге тікелей іргелес жатыр.
Муниципальдік шек
Қоғамның оңтүстік шекарасы көршілес Зиген-Витгенштейн ауданымен бірнеше қызмет атқарады: шығысында Рейн мен Везер өзендері арасындағы суайырық, ал батысында Зиг мен Рур өзендері арасындағы суайырық. Бұл сонымен қатар диалектілік және діни шекара болып табылады, оның оңтүстігіндегі аймақтар дәстүрлі түрде евангелистік, ал солтүстігіндегі аймақтар католик болып келген. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл Вестфалия герцогтігі мен солтүстіктегі Кёльн курфюрсттығының иелігі, және оңтүстіктегі Нассау-Зиген княздығы мен Витгенштейн-Берлебург графы арасындағы шекара да болды. Осы кезеңнің куәсі ретінде бүгінге дейін көптеген тарихи шекара тастары мен ескі бекініс қабырғалары сақталған, олар жеңіске жеткен аймақтардағы адамдарға "Кёльн шұңқыры" (Kölsches Heck) деген атпен белгілі.
Климат
Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 900-1300 мм аралығында, ал жыл бойындағы орташа температура 6-8 °C шамасында болады.
Тарих
Шамамен 8 ғасырға дейін Кирхундемнің қазіргі муниципалды аумағын қалың жапырақты ормандар жауып тұрды. Бұталар таулар мен беткейлерде басып, ал құнарлы далаларда емен, шаған, жапырақ түсетін қарағай және басқа да ағаштар өсті. Алғашқы адамдардың Кирхундемге жақын орналасқан Алтес Фельд ("Ескі дала") және Ольпе аңғарында қоныстанғаны есептеледі. Олар 9 ғасырдың басында жерді өңдеу және қоныстандыру жұмыстарын бастады, ол 13 ғасырға дейін жалғасты. Хундем аймағының – "curia nomine homede" – алғашқы жазбадағы айрықша атауы 1153 жылы император Фредерик I-нің құжаттарында кездесуі мүмкін. Дегенмен, бұл айғақ басқа құжаттар сияқты даулы. Ең ерте, күмәндісіз жазба – 1249 жылғы Кирхундем приход мұрағатындағы құжат, онда Хундемнің фогты (шамамен "басқарушы") Видекиндің өз халқына және басқаларға Хундемдегі Маргарет алтарын өздеріне тиесілі етуге рұқсат беру шарттары жазылған. Вюрдингаузен екінші маңызды орталық ретінде 1270 жылы айтылған. Тоғыз жыл өткен соң, Беттингхаузен (Беттингхоф), Бемингхаузен, Эмлингхаузен және Флапе де құжаттарда кездеседі. Келесі екі ғасыр ішінде қазіргі қауымдастықты құрайтын дерлік барлық орталықтар туралы мәліметтер тіркелген. Сонымен қатар, кейіннен тасталып кеткен тағы көптеген орталықтардың аттары аталған. Бастапқыда бұл аймақ Гевор Билштейннің ақсүйек иелерінің билігінде болды. Иоганн II фон Бильштейн 1350 жылы Арнсберг графы Готфрид IV-ке билік ету құқығынан бас тартты. Алайда, 1363 жылы Иоганн қайтыс болғаннан кейін Готфрид Билштейн жеріне құқығын иелене алмады, ол граф Энгельберт III фон дер Маркқа тиді. Сост дауының нәтижесінде 1445 жылы Билштейн жері, соның ішінде қазіргі Кирхундем қауымы орналасқан аймақ, Кельн архиепископының меншігіне өтті. Бұл аймақ 1802-1803 жылдарға дейін Кельн курфюрстігінің билігінде болды, оның үстемдігі секуляризациямен ғана аяқталды. Вестфалияның бұрынғы герцогтігі Гессен-Дармштадт ландгравына өтті. Ол 350 жылдық шіркеу билігінен кейін көптеген реформалар арқылы Оңтүстік Сауэрландта орта ғасырдың аяқталуын енгізді. Наполеонның тақтан бас тарғаннан кейін Ұлы герцог Людвиг I-ге де Пруссиядағы иеліктерінен бас тартуға тура келді, оларды ол бірнеше жыл бұрын ғана иеленген еді. Бұл аймақ жаңа құрылған Пруссияның Вестфалия провинциясына қосылды. Пруссия басқаруы кезінде тағы да реформалар жүзеге асырылды. Қазіргі қауымдастықтың алдағысы Кирхундем провинциясы 1843 жылы "Landgemeindeordnung" ("Ауылдық қауымдастық туралы" ереже) енгізілген кезде құрылды. Кирхундем қауымы қазіргі түрінде 1969 жылғы 1 шілдеде муниципалды реформалар барысында құрылды. Кирхундемге бұрынғы Кирхундем провинциясындағы Хайнсберг, Кольхаген және Оберхундем қауымдастықтарына тиесілі аумақтар, сондай-ақ бұрынғы Кирхундем қауымының және Рахрбах қауымының (Фаленшхайд және Бенолпе ауылдарын қоспағанда) бөліктері берілді, олар бұрын Билштейн провинциясына қарасты.
Дін
Кельн архиепискобының иеліктерімен ұзақ тарихи байланысы болғандықтан, Кирхундем қауымы негізінен католиктік сипатта. Көптеген евангелистер тұратын Зигерландтың жанында орналасқан болса да, бұл жерде бұрын евангелистердің саны аз болған. Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан халықтың қоныс аударуынан кейін ғана екі діннің араласуы көбейді.
Католик
Муниципалдық аумақта он екі католик приходы бар (Albaum, Benolpe, Heinsberg, Hofolpe, Kirchhundem, Kohlhagen, Marmecke, Oberhundem, Rahrbach, Silberg, Welschen Ennest және Würdinghausen). Кирххундем, Оберхундем және Рарбахтағы ең көне приходтар кем дегенде 13 ғасырдан бері сақталған. 17 ғасырда Кирххундем приходынан екі приход бөлініп, жеке приходтар құрды: Хайнсберг (1628) және Кольхаген (1655). Соңғы жылдары дін қызметкерлерінің және қаржының жетіспеуіне байланысты, кейбір шіркеу лауазымдарын толтыру мүмкін болмады. Оның орнына, шіркеу приходтарды бірнеше дін қызметкерлері басқаратын пасторалдық бірлестіктерге (Pastoralverbunde) біріктірді. Albaum, Heinsberg, Hofolpe, Kirchhundem, Marmecke, Oberhundem және Würdinghausen приходтары осындай бір бірлестікті құрайды, ол Hundemtal Pastoralverbund деп аталады, ал Benolpe, Kohlhagen, Rahrbach, Silberg және Welschen Ennest приходтарынан тұратын тағы бір бірлестік Pastoralverbund Am Cölschen Heck деп аталады.
Евангелистік
Кирххундем муниципалды аумағындағы евангелистік дінге келгендердің көп бөлігі Леннештадт-Кирххундем приходымен, ал кішкентай бөлігі Кромбах приходымен қамтамасыз етіледі. Вюрдингаузенде Кирххундемнің жалғыз евангелистік шіркеуі – Эммаускирхе орналасқан.
Муниципалды кеңес
2004 жылғы 26 қыркүйектегі қалалық сайлау қорытындылары
ПартияларДауыстар1999 жылмен салыстырғанда±Мандаттар
CDU42,6%19,9%11
SPD27,1%+0,3%7
FW25,7%+19,4%7
Grüne4,6%+0,1%1
Мэр
Қазіргі әкім – 2020 жылдың қыркүйегінде сайланған Бьёрн Ярош (CDU).
Елтаңба
Муниципалдық герб Кирхундем қауымдастығына 1972 жылдың 24 ақпанында ресми түрде бекітілді, және ол бұрын Кирхундемнің ескі әкімшілік аймағы қолданған герб. Шағын тіктөртбұрыштар тарихи маңызы бар; олар Хундем рыцарларының гербінен алынған. Бұғы мүйіздері Кирхундем аймағындағы қызыл бұғының көптігін көрсетеді. "Волфсэнгл" қауымдастықтың ауыл шаруашылығымен байланысын символдайды.
Қалалық серіктестіктер
1989 жылдан бері француздық Хоплине қаласымен серіктестік орнатылған. Серіктес қауым Францияның солтүстік-шығысында, Лилль қаласының жанында орналасқан. Кирххундем мен Хоплине арасындағы байланыс көбінесе клубтар деңгейінде жүзеге асырылады. 2006 жылдың қараша айында Кирххундем қалалық кеңесінің өкілдері Хоплинеге барған кезде екі қала әкімдері бірлесіп «Кирххундем резиденциясы» деп аталған жаңа тұрғын үйлер кешенін пайдалануға берді. Қалалық серіктестікті күшейту мақсатында «Хоплине достары» клубы құрылды.
Мәдениет және туристік
Кирххундем, Бриллоннан Дилленбургке дейінгі Ротаарстайг жолында орналасқандықтан, әсіресе жаяу жүрушілер үшін қызықты демалыс мүмкіндіктерін ұсынады. Сонымен қатар, шамамен 90 км-ге жуық қашықтықты муниципалдық шекара бойымен өтетін Кирххундемер Рундвандервег тағы бір жолы бар. Оңтүстік Сауэрландтың әдемі көрінісін тамашалауға болатын Оберхундемге жақын орналасқан Рейн-Везер мұнарасы (tower) танымал жаяу жүру орны. Оберхундемде бастионмен барокко стиліндегі Шлосс Адольфсбург сарайы және тіпті қыс мезгілінде де ашық болатын Panorama Park Sauerland ойын-сауық паркі де орналасқан. Осы жағдайда, табиғат паркінің аумағына кіру тегін.
Қорғау
Biologische Station Initiative Oberhundem e. V. табиғатты қорғаумен айналысады. Ол мектептерге көмек көрсетеді, көрмелер өткізеді және емдеу саябақтарын жаңартуда кеңес береді.
Театр
Театрлық үйірме Theaterverein Oberhundem әр жыл сайын Рождество уақытында Оберхундемдегі ауылдық қоғамдық сарайда (Dorfgemeinschaftshalle) халықтық пьеса қояды. Кирххундем қауымы Kulturgemeinde Hundem Lenne e. V. ("Мәдени қауым") қызмет ететін аймақта орналасқан, ол Леннестадт Меггендегі білім беру орталығында (pädagogisches Zentrum) жоғары сапалы театр және концерттік бағдарламаларды ұсынады.
Мұражайлар
Штайнакерлер отбасының Оберхундем кестелеу музейі 300 жылдан астам тарихы бар ағаш қаңқалы үйдің тарихи атмосферасында бірнеше ғасырлық кестелеу туындыларын көрсетеді. Мекенжайы: Stickereimuseum Oberhundem, Rüsper Straße 1, 57399 Kirchhundem.
Тарихи органдар
Брахтхаузен, Николаус Капель, 17 ғасырға жататын, құбырлардың тарихи қатарлары. Олардың қайдан келгені белгісіз, бірақ Рейн аймағындағы Дюрен қаласынан болуы мүмкін. Кирххундем, Пфарркирхе Санкт-Петер-унд-Пауль, 1701 жылы Билефельдтің орган жасаушысы Петер Генрих Варенхольт жасаған барокколық орган. 1814 жылы Кристиан Роэцель елеулі өзгерістер енгізген. Нефендегі шкаф шебері Иоганн Вигенердің барокколық корпусы, мүсінші Иоганн Сассе (Attendorn) жасаған ою-өрнектермен безендірілген. Сонымен қатар, шіркеуде 1940 жылы Фейт (Paderborn) фирмасы жасаған, Германиядағы соңғы романтикалық кезеңдегі органдарды еліктейтін орган да бар. Kohlhagen, Pfarr und Wallfahrtskirche St. Mariae Heimsuchung, 1745 жылғы барокколық орган, бұл Йоханн Генрих Клейннен (Eckenhagen) шыққан болуы мүмкін. 19 ғасырдың басында органның сыртқы түрі өзгертілді, ал бір кезде корпустың артқы жағына орнатылған консоль солтүстік жаққа, қысқа жағына көшірілді. Осы кезде тағы бір желкелі орын қосылған болуы мүмкін. Оберхундем, Pfarrkirche St. Lambertus, 1650 жылы Стокумдағы приход шіркеуі үшін салынған, ал 1811 жылы Оберхундемге жеткізілген Ренессанс органы. Орган көптеген өзгерістерге ұшырады, мысалы, 1772 жылы орган құрастырушы Герхард Ноль желкелі шанақты 49 тонға дейін кеңейтті, ал 1811 жылы тағы бір бес тондық желкелі шанақ және тәуелсіз төрт қатарлы педаль тақтасы қосылды. 1907 жылы Герард Пикель (Hagen) органның сыртқы түрін күрделі жөндеуден өткізді, сондай-ақ пневматикалық жетекті төрт қатарлы қосымша орнатты. Рахрбах, Pfarrkirche St. Dionysius, 1700/1701 жылдардағы орган жасаушы Рум жасаған барокколық орган. 1835 жылы Кристиан Роэцель бір қатарды алып тастады немесе орналастырды. Ол консольді де аспаптың оңтүстік жағына жылжытты. Көптеген өзгерістерден кейін, оның ең маңыздысы 1953 жылы Любектегі Kemper фирмасы жасаған, 1992 жылы жұмыста тарихи және монументалды ескертулерді сақтап, толыққанды қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді.
Ғимараттар
Қазіргі уақытта Кирххундемде 97 ғимарат қоғамдық ескерткіштер тізіміне (Denkmalliste) енгізілген, олардың ішінде Альбаум, Бенолпе, Хайнсберг, Кирххундем, Кольхаген, Оберхундем, Рахрбах және Велшен Эннест орталықтарындағы приход шіркеулері, сондай-ақ Брахтхаузен, Эмлингхаузен, Круберг және Сельбеке шапельдері бар. Кирххундемге жақын Васбах иелігіндегі жеке шапель де тізімде. Ең көрнекті монументалды құрылыстардың бірі – 1670 жылдары Оберхундемге жақын салынған Адольфсбург тұрғын қамалы. Кирххундем қауымдастығының маңызды ғимараттары – 1903 және 1905 жылдар аралығында салынған модерн үлгісіндегі қалалық әкімшілік ғимараты және қауымдастықтың әртүрлі орталықтарындағы көптеген ағаштан жасалған үйлер. Кирххундемдегі Хайтмике виадугі, Кирххундем Флапе теміржол стансасының қабылдау ғимараты, Хайнсбергке жақын Кренкель аңғарындағы су тас жолы және Хайнсберг туннелінің порталдары – Кирххундемнің қазіргі муниципалды аумағынан өткен ескі Альтенхундем–Биркельбах теміржолының куәгерлері. Қауымдастықтың айрықша белгісі – 1932 жылы Рейн-Везер суайдырына көрініс ашу үшін салынған Рейн-Везер мұнарасы, бақылау мұнарасы.
Киркe St. Peter und Paul
Бильштейн иелігінің шығыс бөлігіндегі ең көне приход ретінде, Вормбахтың аналық прихотынан бөлініп шыққан "Хундем" өзінің шіркеуі, Әулие Петр мен Пауыл шіркеуі 1261 жылдан бері тарихқа белгілі. Бұрынғы ғимараттан қазірге дейін тек екі бөлігі мен мұнараның іргетасы қалды, бұрыштық тастарға сәйкес, олар 1340 және 1470 жылдары салынған. Ескі органның ою-өрнегі 1701/02 жылдары Аттендорндағы Сассе мүсін шеберханасында жасалған. Қазіргі кеш готикалық приход шіркеуі 1915-1917 жылдары профессор Джозеф Бухкремер Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ескі романдық шіркеуге перпендикуляр салынды. Ескі шіркеу үш кемелі болған, әрқайсысы төрт бөліктен тұрған. Оңтүстік кемесінің батыс бөлігі екі қабатты және қиылыспен жабылатын күмбезбен жабдықталған.
Саябақтар
Кирхундем қауымдастығы Эббегебирге және Ротхаргебирге табиғат парктерінде жатыр.
Қорғалатын аумақтар
Кирххундем қауымдастығының келесі аймақтары табиғат қорғау аумақтары (Naturschutzgebiete) ретінде белгіленген: Albaumer Klippen, Danzplatz, Dollenbruch, Haberg, Hardt, Kihlenberg, Krähenpfuhl, Krenkeltal, Schwarzbachtal, Sellenbruch, Stelborner Klippen, Vorspanneiche және Teufelsbruch. Осы табиғат қорғау аумақтарының көпшілігі жусанды далалармен ұсынылған. Ал Sellenbruch табиғат қорғау аумағында патша папоротнигінің кең таралуы байқалады. Жоғарыда аталған аймақтардың бірқатары Хилченбахтан Вильгельм Мюнкердің (1874-1970) бастамасымен табиғат қорғау аумағы мәртебесіне ие болды. Силикаттан тұратын Альбаумер Клиппенде (жартастарда) қорғауға лайық деп танылған жарықша өсімдіктер кездеседі, олардың төңірегінде жыралар мен емен ағаштарына толы аралас ормандар орналасқан. Stelborner Klippen – шөгінді және кристалл туфтарынан тұратын, орташа көлеңкелі кремний жартастар, олардың арасында жарықша өсімдіктер және ішінара емен мен шырша ормандары өседі.
Спорт
Әртүрлі спорттық іс-шаралар үшін көптеген спорт клубтары құрылды. Албаум, Брахтхаузен, Хайнсберг, Кирхундем, Оберхундем және Рарбах қалаларында жасанды газонды алаңдар салынды. Гимназиялар Gemeinschaftshauptschule Kirchhundem (үштұғырлы гимназия) және Хайнсберг, Кирхундем, Оберхундем және Вельшен Эннест бастауыш мектептерінде орналасқан. Сонымен қатар, Сильбергтегі TuS Silberg Varste e. V. (гимнастика және спорт клубы) гимназияға ие. Gemeinschaftshauptschule Kirchhundem мектебінде жеңіл атлетикалық жаттығуларға арналған нысан бар. TC Rot Weiß Kirchhundem (теннис клубы) теннис корттарына ие.
Тұрақты оқиғалар
Қоғамның тұрақты шараларының бірі – жыл сайын барлық ірі орталықтарда өткізілетін ату фестивальдары. Кирххундем-Сильбергте жыл сайын 1 мамырда "Großer Preis von Silbergstone" ("Сильбергстоуннің Үлкен жүлдесі") өтеді. Осы шара қазіргі Еуропа бойынша кең таралған боббикар жарыстарының бастауы саналады.
Көлік
Кирххундем және Велшен Эннест станцияларымен Кирххундем, Хаген мен Зиген қалалары арасында қатынайтын Рур-Зиг темір жолының бойында жатыр. Сонымен қатар, Verkehrsbetriebe Westfalen Süd (VWS, "Батыс Вестфалия көлік қызметтері") және Busverkehr Ruhr Sieg (BRS, "Рур-Зиг автобус тасымалы") автобус бағыттары Леннештадт, Ольпе және Хилхенбах қалаларына қатынайды. 517-ші Бундесстрассе коммуна арқылы өтеді.
Медиа
Westfalenpost және Westfälische Rundschau Кирхундемде күнделікті газеттер ретінде жарияланады. Сонымен қатар, Sauerlandkurier және Sauerländer Wochenanzeiger жарнамалық парақтары сәрсенбі және жексенбі күндері шығады. Кирхундем Westdeutscher Rundfunk Siegen студиясының қызмет аймағына кіреді. Оңтүстік Сауэрланд аймағынан түсетін жаңалықтар WDR 2 радиосында және WDR Fernsehen телеарнасының жергілікті хабарларында таратылады.
Мемлекеттік мекемелер
Альбаумда Солтүстік Рейн-Вестфалияның Экология, Жерді ұйымдастыру және Орман шаруашылығы жөніндегі мемлекеттік институтының ("Landesanstalt für Ökologie, Bodenordnung und Forsten NRW") балық шаруашылығы және су жолдары экологиясы бөлімі орналасқан.
Реалсшулен және гимназиялар
Кирхундем қауымында Реалшюле немесе Гимназия жоқ. Оқушылар оның орнына көршілес Леннештадт және Ольпе қалаларындағы мектептерге баруға тиіс.
Орта білімнен кейінгі
Кирхундем Зиген университетінің ықпал аймағында орналасқан.
Құрметті азаматтар
Пол Йозеф Кардинал Кордес (Paul Josef Kardinal Cordes; 1934 жылдың 5 қыркүйегінде Кирхундемде туған) – Рим-католик шіркеуінің кардиналдарының бірі, Cor Unum паптық кеңесінің президенті және Дүниежүзілік жастар күнінің негізін қалаушылардың бірі болып саналады. 2007 жылдың 24 қарашасында Папа Бенедикт XVI оны Кардиналдар алқасында Сан-Лоренцо-ин-Пискибус титулярлық диакониясымен кардиналдық диакон етіп тағайындады. 2007 жылдың 13 желтоқсанынан бастап Пол Йозеф Кардинал Кордес Кирхундем қауымының құрметті азаматы атанды. Йозеф Шмельцер (1876 жылдың 30 шілдесінде Оберхундемде дүниеге келді; 1962 жылдың 8 қазанында Оберхундемде қайтыс болды), туған қаласында «Tiennes Papa» деп белгілі болды, Пруссия Ландтагының мүшесі (1920–1933), 1930 жылдың қыркүйегінен 1932 жылдың шілдесіне дейін Германияның Рейхстагына Орталық партиясы (Германия) атынан сайланды және Ландтаг мүшесі (1946–1950) болды. Ол Fideikommiss (Германиядағы ескі мүліктік заң) таратылуына бағытталған реформалардың бір бөлігі ретінде «Лекс Шмельцер» заң жобасының әзірленуінде жұмыс істеді және таулы аймақтардың дамуын ынталы түрде қолдады. Сондай-ақ ол Рейн-Везер мұнарасын салуды бастады. Доктор ғылымдарының докторы (Dr. Dr. h. c.) Вильгельм Арнольди (1884 жылдың 30 желтоқсанында Зигенде туған; 1965 жылдың 18 сәуірінде Альтенхундемде қайтыс болған) – Орталық партиясының саясаткері және Альтенхундемнің министрлік директоры болды. Пруссияның ауыл шаруашылығындағы төтенше жағдайлар бағдарламалары жөніндегі мемлекеттік кеңесіндегі өкілі ретінде ол 1920 жылдардың аяғындағы Ұлы депрессия кезінде көптеген жергілікті отбасылардың күнкөрісін қамтамасыз етті. Ол Альтенхундемге жақын жерде құстардың тіршілігін сақтауға арналған тәжірибелік станцияны және сол кездегі Рарбах қауымында тәжірибелік шаруашылықты құрды. Бұған қоса, ол Хох Брахттағы бақылау мұнарасын салудың бастамашысы болды.
Қоғаммен байланысты танымал адамдар
Иоганн Адольф фон Фюрстенберг (16 наурыз 1631, Кёльн қаласында туған; 15 сәуір 1704, Хердринген қаласында қайтыс болған), Мюнстер, Хилдесхайм және Падерборн қалаларындағы капитуляр, Билштейн, Фредебург және Вальденбург аймақтарының дросты, Оберхундемге жақын Адольфсбургті салған. Генрих Лухманн (22 желтоқсан 1890, Хултроп қаласында туған; 6 мамыр 1978, Хамм қаласында қайтыс болған), жазушы. "Wo die Wälder Wache halten" ("Ормандар күзетіп тұрған жер", 1920) және "Walddoktor Willibald" ("Орман дәрігері Виллибальд", 1921) атты романдарда Лухманн қазіргі Кирхундем қауымдастығында орналасқан Руспе орманындағы ойдан шығарылған ауылдардағы өмірді суреттейді.
Қауымдастық
А. Людорф: Ольпе округінің құрылыс және өнер ескерткіштері. Kommissions Verlag von Ferdinand Schöningh, Verlagsbuchhandlung in Paderborn, Münster i. W. 1903
Вильгельм Лизе: Кирххундем приходының және оның еншілес приходтары Алтенхундем, Хайнсберг, Кольхаген тарихы. Колжазба түрінде басылған, Падерборн 1920
Отто Лукас: Ольпер жері – Батыс Вестфалия провинциялық институтының географиялық комиссиясының еңбектері. Universitätsbuchhandlung Franz Coppenrath, Münster 1941
Альберт К. Хөмберг: Ольпе округінің жергілікті тарихы. Архив для немецкого наследия, Кёльн 1958, 2-ші, толықтырылған басылым 1967
Мартин Вормберг: Кирххундем ескі суреттерде. Europäische Bibliothek, Zaltbommel/NL 1983, Мартин Вормберг: Ольпе округіндегі кен өндіру тарихына үлесі – 1-бөлім: Кирххундем қауымындағы кен өндіру. Ольпе округінің бас директоры (Hrsg.): Ольпе округінің жазбалары, № 11. Olpe 1985, ISSN 0177 8153
Эрнст Хенрихс (ред.): Бұрынғы Кирххундем кеңсесінің хаттамалық кітаптары, оған қарасты қауымдар және бұрынғы Рахрбах қауымы, 1-том: 1843–1869 жылдардың хаттамалық кітаптары, баспагер: Verkehrs und Verschönerungsverein Kirchhundem 1881, Kirchhundem 1988
Эрнст Хенрихс (ред.): Бұрынғы Кирххундем кеңсесінің хаттамалық кітаптары, оған қарасты қауымдар және бұрынғы Рахрбах қауымы, 2-том: 1870–1899 жылдардың хаттамалық кітаптары, баспагер: Verkehrs und Verschönerungsverein Kirchhundem 1881, Kirchhundem 1989
Эрнст Хенрихс (ред.): Бұрынғы Кирххундем кеңсесінің хаттамалық кітаптары, оған қарасты қауымдар және бұрынғы Рахрбах қауымы, 3-том: 1900–1924 жылдардың хаттамалық кітаптары, баспагер: Verkehrs und Verschönerungsverein Kirchhundem 1881, Kirchhundem 1990
Клаус Дитер Клаусен: 4914 Kirchhundem парағына түсініктемелер – Солтүстік Рейн-Вестфалияның геологиялық картасы 1:25.000. Geologisches Landesamt Nordrhein Westfalen, Krefeld 1991
Гюнтер Беккер, Мартин Вормберг: Кирххундем – кеңсе және қауым тарихы. Kirchhundem қауымының әкімшілігі, Kirchhundem 1994
Мартин Вормберг: Кирххундем әкімшілік ғимаратының 100 жылдығы. 11 қыркүйек 2005 жылғы «Ашық ескерткіштер күніне» арналған мерекелік басылым. Kirchhundem 2005
Wilhelm Liese: Geschichte der Pfarrei Kirchhundem und ihrer Tochterpfarreien Altenhundem, Heinsberg, Kohlhagen. printed as manuscript, Paderborn 1920
Otto Lucas: Das Olper Land – Arbeiten der Geographischen Kommission im Provinzialinstitut für westfälische Landes und Volkskunde. Universitätsbuchhandlung Franz Coppenrath, Münster 1941
Albert K. Hömberg: Heimatchronik des Kreises Olpe. Archiv für Deutsche Heimatpflege, Köln 1958, 2. expanded edition 1967
Martin Vormberg: Kirchhundem in alten Ansichten. Europäische Bibliothek, Zaltbommel/NL 1983, Martin Vormberg: Beiträge zur Geschichte des Bergbaus im Kreis Olpe – Teil 1: Der Bergbau in der Gemeinde Kirchhundem. In: Der Oberkreisdirektor des Kreises Olpe (Hrsg. ): Schriftenreihe des Kreises Olpe Nr. 11. Olpe 1985, ISSN 0177 8153
Ernst Henrichs (ed. ): Die Protokollbücher des ehemaligen Amtes Kirchhundem, der zugehörigen Gemeinden und der früheren Gemeinde Rahrbach, Band 1: Die Protokollbücher von 1843–1869, publisher: Verkehrs und Verschönerungsverein Kirchhundem 1881, Kirchhundem 1988
Ernst Henrichs (ed. ): Die Protokollbücher des ehemaligen Amtes Kirchhundem, der zugehörigen Gemeinden und der früheren Gemeinde Rahrbach, Band 2: Die Protokollbücher von 1870–1899, publisher: Verkehrs und Verschönerungsverein Kirchhundem 1881, Kirchhundem, 1989
Ernst Henrichs (ed. ): Die Protokollbücher des ehemaligen Amtes Kirchhundem, der zugehörigen Gemeinden und der früheren Gemeinde Rahrbach, Band 3: Die Protokollbücher von 1900–1924, publisher: Verkehrs und Verschönerungsverein Kirchhundem 1881, Kirchhundem 1990
Claus Dieter Clausen: Erläuterungen zu Blatt 4914 Kirchhundem – Geologische Karte von Nordrhein Westfalen 1:25.000. Geologisches Landesamt Nordrhein Westfalen, Krefeld 1991
Günther Becker, Martin Vormberg: Kirchhundem – Geschichte des Amtes und der Gemeinde. Gemeindedirektor der Gemeinde Kirchhundem, Kirchhundem 1994,
Martin Vormberg: 100 Jahre Rathaus Kirchhundem. Festschrift zum Tag des offenen Denkmals am 11. September 2005. Kirchhundem 2005
Жеке орталықтар
Клаус Хайнеманн: "Шағын ауыл және үлкен тарих" – Хилбек, 1981.
Түрлі авторлар: "Біздің Круберг ауылымыз" – 1340–1990 – 650 жылдық мерейтойға арналған материалдар. "Дорфгеймайншафт Круберг е.В." баспасы, Кирххундем Круберг, 1990.
Йохан Краузе: "Сауерландтан әңгімелер – Бір ауылдың әңгімесі" – Вюрдингхаузен Хундетальда. Хайке Шривер, Плеттенберг, 1998.
Various authors: Unser Dorf Kruberg – 1340–1990 – Beiträge zum 650 jährigen Jubiläum. published by the Dorfgemeinschaft Kruberg e. V., Kirchhundem Kruberg 1990
Jochen Krause: Geschichten aus dem Sauerland – Ein Dorf erzählt – Würdinghausen im Hundemtal. Heike Schriever, Plettenberg, 1998,