Кіріспе

Португалиялық әнші және ән жазушы (1944–1984)

Антонио Хоаким Родригес Рибейро (3 желтоқсан 1944 – 13 маусым 1984) – португалиялық әнші және ән жазушы. Отыз тоғыз жасында ерте қайтыс болғандықтан, мансабы қысқа болғанына қарамастан, «Антонио Вариасио» сахналық атымен португалия тарихының ең маңызды мәдени орындаушыларының біріне айналды. Оның жазылған туындылары заманауи музыка жанрларын дәстүрлі португалиялық ырғақтар мен мелодиялармен үйлестіріп, көптеген адамдар үшін 1974 жылғы Гвоздика революциясынан кейін португалиялық қоғамдағы босанудың символы болды. Оның жазылған туындыларының жаңашылдығы мен провокациялық сипаты португалиялық эстрадалық музыканың соңғы тарихындағы ең инновациялық суретшілердің бірі ретінде танылуына әкелді.

Ерте өмір

Антонио Вариасаос Лугар-ду-Пиларда, Фискаль деген шағын ауылда (Амарес, Брага) дүниеге келді. Бала кезінде музыкаға деген құштарлығы оны егін шаруағынан алып, жергілікті фольклорлық той-кештерге жетеледі. Ол он бір жасында бастауыш білімін аяқтап, көп ұзамай көршілес Кальделас ауылында ұсақ-түйек бұйымдар жасаумен айналысты. Он екі жасында бас қала Лиссабонға кеңседе жұмыс істеуге кетті. 1964 жылдан 1967 жылға дейін Португалияның отарлық соғысы кезінде Анголада міндетті әскерлік қызметін өтеді, аман-есен үйіне оралды, бірақ дереу Лондонға жол тартты, онда бір жыл бойы мектепте ыдыс жуушы болып жұмыс істеді. 1976 жылы Португалияға қысқа ғана уақытқа оралған Антонио Вариасаос Амстердамға көшіп, шаштараздықпен айналысты, келесі жылы Лиссабонға қайтып келгенде де осы мамандығын жалғастырды, елдегі алғашқы унисекс шаштаразды ашты, содан кейін қала орталығында шаштараздық дүкен ашты (оның клиенттерінің арасында оның мансабын бастауына көмектескен музыка индустриясының өкілдері де болды). Осы күндізгі жұмынымен қатар, ол түнгі клубтарда "Variações" ("Айнымалылар", әншінің түрлі әсерлері, дыбысы және стилін көрсететін сөз) деп аталған музыканттар тобымен бірге өнер көрсете бастады. Португалияда сол кезде ер адамдарға тән емес, оның жарқын кескіні мен сәндік аксессуарлары көп ұзамай көзге түсе бастады.

Валентим де Карвалхомен келісімшарт

1978 жылы Антонио Португалиядағы ең ірі жазбалар компанияларының бірі – Валентим де Карвалхоға демо-таспа жіберді, бірақ келісімшартқа қол қойғанмен, басшылар оның туындыларына қай жанр сәйкес келеді – халық музыкасы ма, әлде поп музыкасы ма – анықтап білмегендіктен, ерекше дарын иесімен не істеу керектігі туралы бір келісімге келе алмады, сол себепті тағы төрт жыл бойы жазба жасауға рұқсат берілмеді. 1981 жылдың ақпан айында ол тобымен бірге Джулио Исидро жүргізетін "Passeio dos Alegres" телешоуында "António e Variações" деген атпен таныстырылып, екі жаңа әнін ("Toma o comprimido" және "Não me consumas") орындады. Хулио Исидро Антонио Вариасаоның шаштаразының тұрақты тұтынушысы болатын, бір күні ол Антониоға өзі ән жазатынын айтқан. Соның нәтижесінде Джулио Исидро оны өзінің шоуына шақырды. Осыдан кейін ол "Febre de Sábado de Manhã" радиошоуында бірнеше рет қонақ болып, дәл сол жүргізуші ұсынған Rádio Comercial арнасында эфирге шықты.

"Анжо да Гуарда"

1982 жылдың шілдесінде оның алғашқы синглі António Variações есімімен жарық көрді. Бұл жазбада жанрдың дивасы Амалия Родригес есіммен мәңгілікке қадалған "Povo Que Lavas No Rio" фандосының кавер нұсқасы және оның өзінің авторлығындағы, ең танымал әндерінің бірі – "Estou Além" әні болды, ол оның алғашқы LP-сіне де енді. Тигілмеуге тиіс фандоның кавер нұсқасы көптеген адамдар арасында пікір қақтығысын тудырды, бірақ уақыт өте келе Variações-тың Амалия Родригеске деген шынайы құрметі ретінде қабылданды. Ол өзінің алғашқы LP-сін, 1983 жылы жарық көрген "Anjo da Guarda" оған арнады, бұл альбом сыншылар мен тыңдарман тарапынан зор мақтауға ие болды. Осы альбомнан "O Corpo É Que Paga" және "É P'ra Amanhã" әндері жиі радиода ойналды, соңғысы жазғы сингл ретінде шығарылды.

"Барлық және қабылдау"

Бірқатар концерттерден кейін Антонио студияға оралып, 1984 жылдың 6 және 25 ақпан аралығында екінші және соңғы LP-ін жазды, ол "Dar & Receber" деп аталды (Heróis do Mar тобының көп бөлігімен бірге), және сол жылдың мамыр айында жарық көріп, барлық жағынан зор қуанышпен қарсы алынды ("Canção de Engate" әнімен бірге, бұл әртістің ең танымал хиттерінің бірі болды). Екі айдан соң ол Португалияның Виатодос ауылында ("Feira da Isabelinha" фестивалі аясында, Барселос муниципалитетіне қарасты) соңғы концертін өткізді. Сәуір айында ол Джулио Исидро жүргізетін "A Festa Continua" телешоуында соңғы рет жұртқа көрінді.

Өлім

1984 жылғы 18 мамырда Вариасионы Пулидо Валенте ауруханасына астмалық бронхит белгілерімен түсірді, кейіннен Қызыл Крест клиникасына көшірді. Ол кезде суретшінің денсаулығы күрт нашарлап, оның жағдайының ЖИТС-тен туындағаны туралы әңгімелер тарала бастады, бұл сол кездегі ауруға деген қатыгездікті ескере отырып, оны кейбір кемсітушіліктердің нысанына айналдырды. Отбасы мен ең жақын достарынан басқа, ол ауруханада жатқан кезде көбінесе қонақ күтпеді. Маусым айында баспасөз оның денсаулығының күрт нашарлағаны туралы хабарлады. 13 маусым күні таңертең Антонио Вариасио екі жақты бронхиальды пневмониядан қайтыс болды. Оның қосылу рәсімі 15 маусымда Эстрела базиликасында өтті, онда отбасы, достары, әріптес музыканттар, шаштараздар және жанкүйерлер соңғы құрметтерін көрсетті. Қосылу рәсімі қырқыс пікір тудырды, себебі билік оның табытын қоғамдық денсаулық сақтау үшін жабық ұстауға бұйрық берді, бұл оның ЖИТС-ке байланысты асқынулар салдарынан қайтыс болғаны туралы әңгімелерді одан әрі күшейте түсті. Антонио Вариасионың отбасы оның өлімінің нақты себебі осы екенін мойындамайды (немесе оның гомосексуал болғанын), бірақ көпшілік оның Португалиядағы аурудың алғашқы ашық құрбандарының бірі болғанын есептейді. Оның бұрынғы менеджері Тереза Куто Пинто, оның қайтысынан бұрын Вариасио АҚШ-та жасалған клиникалық тесттердің нәтижелерін алғанын айтты, ол оның шын мәнінде ВИЧ-қа шалдыққанын растады. Оның денесі Фискаль, Амарес зиратына жерленді, ол әлі күнге дейін сол жерде жатыр.

Музыкалық стиль

Антонио Вариасионың формальды музыкалық білімі болмады. Оның алғашқы музыкалық ықпалы аккордеон мен кавакиньода ойнайтын, бірақ кәсіби музыкант бола алмаған әкесі болды. Шетелдегі саяхаттары арқасында Вариасио өз елінде кеңінен танылмаған суретшілермен және жанрлармен танысып, поп, рок, джаз, блюз және жаңа толқын сияқты жанрларды португалдық халық музыкасы мен фадоның тамырларымен үйлестіре бастады. Музыка ойнауды немесе шығаруды білмеуі Антонионың өздігінен музыка жасауына кедерес болмады. Ол таспаға дыбыс жазып, ән айтқанда дыбыстар мен ырғақтарды еліктеді, өз дауысын пайдаланды, тіпті әртүрлі заттарға қолымен соғып дыбыс шығарды. Бұл жазбалар кейін оның студиялық музыканттары әндерді аранжировкалау үшін негіз ретінде қолданды. Вариасионың музыкасы синтезаторлардан, португалдық және классикалық гитаралардан, аккордеондардан және тағы басқа аспаптардың алуан түрлілігімен ерекшеленеді. Жанрлық шектеулерді мойындамай, ол өзінің музыкасына ерекше сипаттама берді: «Брага мен Нью-Йорк арасындағы бір нәрсе», оның эклектикалық стилінің әлемдік көзқарасын, сонымен бірге қарапайымдылығын және ауылдық сипатын көрсетеді. Ол шынайы мағынада халыққа жақын суретші болуға ұмтылды және жұмысшы табынан бастап, кеңсе қызметкерлеріне дейін, білімі жоқтардан зиялыларға дейін, жастар мен қарттарға дейін әртүрлі аудиторияға жете алды.

Әсерлер

Антонио Вариасио португал ақыны Фернандо Пессоаның (Пессоаға "Dar & Receber" атты LP-ді арнап, құпия аяқталмаған сөйлемде және оның "Canção" әнінде өлеңдерінің бірін пайдаланып) шын көзқарасы зор еді. Оның кейбір өлеңдері Пессоаның кейбір өлеңдерінде білдірілген сезімдермен ұқсастықтарды бөліседі. Суретшінің тағы бір маңызды ықпалы – халықаралық деңгейде танымал фадо әншісі Амалия Родригес болды. Ол өзінің алғашқы альбомын оған арнап, оның бір әнін орындағаннан басқа, әншіге арнап "Voz Amália de Nós" әнін жазды, онда "Біздің бәріміздің дауысымызда Амалия бар, ал оның дауысында – бәріміздің дауысымыз" деп айтады. (Амалия Родригес – португалдық ұлттық икона). Екі суреткер сахнада тек бір рет, 1983 жылғы 26 мамырда Лиссабон университетінің Aula Magna-сында өткен концертте кездесті. Амалия Антонионың қоштасу рәсіміне қатысып, оған құрмет көрсетті. Шетелде кең саяхаттағаннан кейін ол Дэвид Боуи, Брайан Ферри, The Kinks, Элвис Пресли және The Beatles сияқты шетелдік артистердің туындыларымен танысты. Бұл басқа музыкалық мәдениетпен болған кездесу оған терең әсер етті; оның алғашқы музыкалық тәжірибелері ағылшын тілінде жазылғандығының куәсі (бірақ ол көп ұзамай бұл тәсілден бас тартып, португал тілінде жазудың шынайырақ және жеке стильін іздеді).

Қатысушылары

Себебі, Variações-тың өзі музыканы дұрыс жазуға жеткілікті білімі болмағандықтан, жазу, жаздыру және өндіру кезеңдерінде басқа музыканттармен ынтымақтастық қажет болды. Ол алдымен музыканттар Витор Руа, Толи Сезар Мачадо (екеуі де GNR тобынан) және Хосе Моз Каррапамен бірінші LP-сі "Anjo da Guarda" үшін жұмыстасты, содан кейін "Dar & Receber" альбомын жаздырғанда Педро Айрес Магалхаес және Карлос Мария Триндадемен (сол кезде "Hérois do Mar" тобының (кейін Madredeus) мүшелері) бірге жұмыс істеді. "Hérois do Mar" тобының бес мүшесі Антонионың студиялық тобы ретінде жұмыс істеді; олар Variações-қа жақын болды, әсіресе Педро Айрес Магалхаес, ол "Dar & Receber" альбомының қосымша жазбаларында оны жылы лебізбен еске алады: "Антонио, сіздің құлшынысыңыз бен сеніміңізге рахмет айтамын, мен осы жерде достыққа ие болғанымды жазғым келеді".

Адамдар

Өлген кезде Вариасиосов қырықтан астам таспа мен студиялық роликтерден тұратын қорап қалдырды, олар ұзақ уақыт бойы естен шығып, бастапқыда ағасы Хайме Рибейроның қолында болды. Содан кейін Дэвид Феррейра бұл материалдарды он жылдан астам уақыт бойы EMI Valentim de Carvalho-да сақтап келді, одан кейін журналист Нуно Галопим оларды тыңдап, жазбаға түсірумен айналысты, бұл Humanos деп аталатын музыкалық жобаның бастауы болды.

Variações (фильм)

Антонио Вариасио туралы деректі фильм 2019 жылдың тамызында Португалияда шықты. Сценарийді режиссер Жоао Майя жазды, ал фильмді «Дэвид & Голиас» компаниясы жасады, Антонио рөлін Серджо Прая сомдады.