Кіріспе

Португалиядағы музыка дәстүрлерінің шолуы

Португалия музыкасы тарихының нәтижесінде көптеген әртүрлі стильдер мен жанрларды қамтиды. Бұларды классикалық музыка, дәстүрлі/халықтық музыка және эстрадалық музыка деп жіктеуге болады. Олардың барлығы халықаралық деңгейде табысқа жеткен, ал елде эстрадалық музыка, әсіресе соңғы кезде музыкалық стильдер кеңінен дамыды. Дәстүрлі/халықтық музыкада фадоның маңызды әсері болды, Амалия Родригес әлі күнге дейін музыкадағы ең танымал португалдық есім болып табылады, сондай-ақ Дульсе Понтес және Мариза сияқты жақындағы орындаушылар да бар. Бұл жанр ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұра тізіміндегі екі португалдық музыка дәстүрінің бірі болып табылады, екіншісі – Канте Алентежано. Аймақтық халықтық музыка да әлі де танымал, көп жағдайда жаңартылып, модернизацияланды, әсіресе солтүстік-шығыс аймақтағы Трас-ос-Монтес аймағында. Жақында сәтті болған фадо/халықтық музыкадан шабыттанған орындаушыларға Мадредеус пен Деолинда жатады, соңғысы осы музыка түріне жаңа қызығушылық тудырған халықтық музыканың қайта жаңғыруының бір бөлігі болып табылады. Эстрадалық музыкада көптеген жанрлар бар. Олардың ішінде Xutos & Pontapés, The Gift (альтернативтік рок), Fingertips (поп-рок), Blasted Mechanism (эксперименталды электро-рок), Noctivagus (готикалық рок) және Wraygunn (рок, блюз) сияқты танымал орындаушылары бар рок жанры бар. Сондай-ақ, Boss AC, Da Weasel, Ithaka, Mind Da Gap және Sam the Kid сияқты хип-хоп та бар. Moonspell және Heavenwood (металл) және Buraka Som Sistema (электро/кудуро/брейкбит) сияқты орындаушылар халықаралық деңгейде үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Португалиядағы басқа да танымал жанрлар: би, хаус, кизомба, пимба, поп, регги, ска және зук.

Тарих

Португалия тарихында Жерорта теңізі, Еуропа және бұрынғы отарларынан әртүрлі музыкалық ықпалдар болған. Христиан дәуірінен бұрынғы екі ғасырда Ежелгі Рим грек мәдениетін әкелді; Рим империясының гүлдену кезеңінде әртүрлі шіркеу музыкасының нұсқаларымен келген ерте христиандар; Рим империясы құлағаннан кейін Иберия түбегін баурап алған, римдік германдық халық – визиготтар; орта ғасырларда маврлар мен яһудилер. Осылайша, екі мың жылдан астам ішкі және сыртқы ықпал мен даму орын алды. Оның жанрлары классикалықтан халық музыкасына дейін жетеді. Португалияның музыка тарихы орта ғасырлық Грегориан әндерінен бастап Карлос Сейхастың симфониялар дәуіріне және қазіргі заман композиторларына дейінгі музыкалық тарихты қамтиды. Португалия музыкасының тарихын әртүрлі кезеңдерге бөлуге болады. Португал музыкасы орта ғасырлар, Ренессанс, барокко, классикалық, романтикалық және заманауи дәуірлердің музыкалық туындыларын қамтиды, әсіресе Анголадан келген Кизомбаны ерекше атауға болады. Португалияда би үшін өте жақсы киімдер жасалады, бұл португал биін әйгілі етеді.

Классикалық музыка

Португалия музыкасының бай тарихы оның артықшылықты географиялық орналасуынан бастау алады. Бұл Португалия музыка тарихында айқын көрінеді, ол Еуропалық тамырлары берік болғанымен, португалдық саяхаттармен басталған континентаралық мәдени байланыстарды көрсетеді. Маңызды үлес қосқан өткен мен қазіргі португал музыканттарының тізіміне композиторлар Мануэль Кардозу, Дуарте Лобу, Филипе де Магалхаес, Карлуш Сейшаш, Педру де Эшкобар, Диогу Диаш Мельгаш, Жоау Домингуш Бомтемпу, Маркуш Португалия, Жозе Вианна да Мотта, Луиш де Фрейташ Бранку, Антониу Фрагозу, Жоли Брага Сантуш, Фернанду Лопеш Граса және Эммануэль Нунеш; Антониу Каррейра және Мануэль Родригеш Коэлью сияқты органшылар; Луиза Тоди, Элизабете Матош және Жозе Карлуш Хавьер; пианиношылар Мария Жоау Пиреш және Секейра Кошта; скрипкашылар Эльмар Оливейра және Карлуш Дамаш; Гвилемина Суггия сияқты виолончельшілер кіреді.

Фадо

Фадо – Лиссабонда қала кедейлерінің музыкасы ретінде пайда болған музыкалық стиль. Фадо әндерінің мәтіні көбінесе қатал болып келеді, олар сымды акустикалық гитарамен немесе португал гитарасымен сүйемелденеді. Әдетте оны жеке орындаушылар орындайды, әнші қайғы-қасірет, кедейлік және жалғыздыққа мойынсұнады, бірақ қадір-қасиетін сақтап, өзін қатаң түрде ұстайды. Фадоның тарихы 15 ғасырға дейін барып жетеді дейді, сол кезде әйелдер күйеулері теңізге кеткенде сағыныштан жылаған. 19 ғасырдың соңында Коимбра қаласы ерекше дамыды. Әдеби астана ретінде танымал Коимбра қазір әлдеқайда мәдениетті және сәнді қала. Родни Галлоп 1936 жылы бұл дыбысты «өз иллюзияларын сақтап, қадірлейтін адамдардың әні, олардан айырылғандардың емес» деп сипаттаған. Оған жақын форма – 1920 және 30-жылдардағы гитаррадалар, олар доктор Антонио Менано және ол құраған виртуоз музыканттар тобымен, соның ішінде Артур Паредес және Хосе Хоаким Кавалхейромен танымал болды. Коимбра университетінің студенттері орындаған студенттік фадо 1890 жылдары Аугусто Хилярио бастағаннан бері дәстүрді сақтап келеді. 1939 жылы Амалия Родригестің мансабы басталғаннан бастап фадо халықаралық деңгейде танымал жанрға айналды. Әнші және актриса Родригес көптеген стильдік жаңалықтар енгізіп, оны барлық уақыттағы ең ықпалды фадистаға айналдырды. Жаңа буын музыканттар фадо музыкасының әлеуметтік және саяси жаңаруына үлес қосып, оны заманауи трендтермен үйлестірді. Карминьо, Мариза, Мисия және Камане сияқты заманауи фадо музыканттары музыканы жаңа тыңдарманға таныстырды. Мисия және Мария Ана Бобоне, Кука Розета, Кристина Бранко, Ана Мура, Катия Геррейро және Мариза сияқты басқа да әйел фадисталардың сезімталдығы Амалия Родригестің дәстүрін жалғастыру мен жаңа аудиторияны тарту арасындағы шекті сызықты сақтап тұрды. Мисия мен Карлос до Кармо да танымал фадо әншілері. Рикардо Рибейро мен Мигель Капушо – жаңа буынның ең үздік фадо әншілерінің бірі. 2011 жылы ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұра тізіміне енгізілді.

Өңірлік халық музыкасы

Соңғы оқиғалар португалдық аймақтық халықтық (rancho folclórico) дәстүрлерді, әсіресе 1960 және 70-жылдардағы дүниежүзілік тамырлардың қайта жаңғыруын сақтап қалуға көмектесті. Алентежу аймағындағы Канте-Алентежано 2014 жылы ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұра тізіміне енгізілді. Азор аралдарының халқы әдетте скрипкамен орындалатын шамаррита биі сияқты ерекше музыкалық дәстүрлерді сақтайды. Мадейрадағы музыка кеңінен таралған және негізінен Мачете, rajao, Бринкиньо және Кавакиньо сияқты жергілікті музыкалық аспаптарды пайдаланады, олар Баилиньо да Мадейра сияқты дәстүрлі фольклорлық билерде қолданылады. Аралдың ең танымал фольклоршыларының бірі Мария Асенсао (1926–2001) болды. Қазіргі заманғы музыканың белгілі орындаушылары: Макс, Луис Жардим және Вания Фернандес. Трас-ос-Монтестің музыкалық мұрасы Галисия, Кантабрия және Астурия музыкасымен тығыз байланысты. Дәстүрлі сыбызғы (gaita de fole transmontana), а капелла дауысы және тең жарты тонды ерекше музыкалық гамма тірі дәстүрді сақтап келеді. (Миранда-де-Дор) аймағында Галамдум Галундаина сияқты әртістер миранде тілінде ән айтады. Сонымен қатар, Паулитейрос халық биі де танымал. Кейбір тұрғындар португал және миранде тілдерінде ән айтады. Халықтық/дәстүрлі музыка орындаушылары: Dazkarieh, Cornalusa, Gaitúlia, Strella do Dia, Fausto, Notas e Voltas, Roberto Leal, Ronda dos Quatro Caminhos, Terra a Terra, Tonicha, Cândida Branca Flor, Óióai, Janita Salomé, Uxukalhus, Frei Fado D'el Rei, Gaiteiros de Lisboa, Roncos do Diabo, Dâna, Luís Peixoto, Dulce Pontes, Sangre Cavallum, Teresa Salgueiro, Vitorino және Xaile.

Поп музыкасы

Бұрынғы уақытта белгілі әртістер мен топтар: Хосе Афонсо, Фаусто Бордало Диас, Хосе Марио Бранко, Мануэль Фрейре, Кандида Бранка Флор, Тониха, Пако Бандейра, Кля, Пауло де Карвалхо, Хосе Сид, Линда де Суза, Мадалена Иглесиас, Антонио Вариасио, Дуо Оуро Негро, Роберто Леал (әнші), Peste & Sida және Ornatos Violeta. Қазіргі кезде ең танымал орындаушылар - Virgem Suta, HMB, Aurea, Amor Electro, GNR, Xutos & Pontapés, The Gift, David Fonseca, Diogo Piçarra, Os Quatro e Meia және Capitão Fausto. Португалия 1964 жылдан бері "Евровидение" ән байқауына қатысып келеді; 2017 жылға дейінгі ең жақсы нәтижесі 1996 жылы Люсия Монистің халықтық мотивтермен сіңген "O meu coração não tem cor" әнінің 6-орын алғандығы болды, ал әннің авторы Педро Ваз Озорио. Португалия 2017 жылы Сальвадор Собралдың "Amar Pelos Dois" әнімен 758 ұпай жинап, бірінші орынға ие болғанға дейін тағы да Топ-10-ға енген жоқ.

Халықтық поп

2019 жылы Авейро қаласынан шыққан қазіргі заманғы халық әншісі және ән жазушы Ана Мариано өзінің "Ordinary View" (ағылшын тілінде жазылған және орындалған) атты фолк-поп дебюттік синглімен "Novos Talentos FNAC 2019" (Fnac 2019 жаңа таланттары) жинағында ұсынылды. 2020 жылдың ақпан айында ол "Everything I Touch" атты дебюттік EP-ін шығарды, оның ішінде "Insomnia" және "Plastic Wings" (Ithaka қатысқан) әндері де бар.

Электрондық музыка

Электрондық музыкада Лиссабонның Underground Sound тобы 1992 жылы Ithaka Darin Pappas (текст/вокал) орындаған So Get Up әнінің 1994 жылғы прогрессив хаус ремиксі португалдық диджейлерге, әсіресе Rui da Silva (Ұлыбритания хит-парадтарында бірінші орынға жеткен жалғыз португал музыканты), DJ Vibe және Pete tha Zouk халықаралық деңгейде танымал болды. Бұл жанрдағы тағы бір маңызды өкілдері – Buraka Som Sistema, Branko, Conan Osiris, Micro Audio Waves және KURA, ал соңғысы Dj Mag журналының жыл сайынғы Top 100 DJ тізіміндегі португалдықтардың ең жоғары көрсеткішіне ие. Порто қаласында, Nuno Forte сияқты көптеген таланттардың туған жерінде Drum n' Bass стилі кең таралған, және қала Noisia, The Panacea және Black Sun Empire сияқты жанрдың маңызды халықаралық өкілдерін қабылдаған. Сонымен қатар, психоделикалық транс жанрында бүкіл әлемге әйгілі Paranormal Attack жобасы бар. 2020 жылдың ақпан айында Португалияның солтүстігінен шыққан, халықаралық деңгейде танымал диджей, продюсер және музыкант Армандо Мендес Turquoise Records лейблы үшін Parallel Universe альбомын CD және қос винилдік 12" форматтарында шығарды (португалдық электрондық музыканттардың толық альбомының бірі), әлемдік деңгейдегі бірнеше вокалисттермен/текст жазушылармен бірлесіп жұмыс істеді.

Эксперименталды және авангардтық

Португалия музыкасы 80-ші жылдардан бері тынымсыз дамып келе жатқан эксперименталды андеграунд музыка көрінісіне ие, ал кейбір өкілдері халықаралық деңгейде танымал. Осы жанрдағы атақты топтар мен музыканттар: Osso Exótico, Ocaso Épico, Telectu, Carlos Zíngaro, Pedro INF, Favela Discos, If Lucy Fell және Life Theory.

Ауыр металдар

Португалиядағы ауыр металл музыкасының ең ірі өкілдері – Moonspell, Ava Inferi, Ramp, Heavenwood, Corpus Christii, Reaktor, W. C. Noise, Tarantula және Attick Demons топтары болып табылады. Олар халықаралық деңгейде танылды және Moonspell үшін Century Media және Napalm Records, Heavenwood үшін Massacre Records және Listenable Records, Ava Inferi үшін Season of Mist, Attick Demons үшін Pure Steel Records, Corpus Christii үшін Candlelight Records, Reaktor үшін Nuclear Blast Records, ал Tarantula үшін AFM Records сияқты маңызды халықаралық ауыр металл лейблдарымен келісімдер жасасты. Португалиялық топтардың орындаған ауыр металл музыкасы Финляндия, Германия, Нидерланды, Италия, Франция, Польша және Түркия сияқты Еуропа елдерінің барлық ірі жазбалар және музыка дүкендерінде сатылады. Moonspell, Heavenwood және Attick Demons Шығыс Еуропа/Ресей, Азия, Солтүстік және Оңтүстік Америка нарықтарына енді. Сонымен қатар, Attick Demons жапон лейблы арқылы шығарылған алғашқы және жалғыз португалдық ауыр металл тобы ретінде Жапонияда танылды. Miss Lava, Holocausto Canibal, Thirdsphere, Sirius, Sacred Sin, Factory of Dreams, Decayed, Filli Nigratium Infernallium, Morte Incandescente, Gwydion, Switchtense, Grog, Bizarra Locomotiva, Thee Orakle, More Than a Thousand және Oratory сияқты басқа топтар да халықаралық деңгейде белгілі бір танылуға қол жеткізді.

Хип-хоп

Хип-хоп Португалияда 1990 жылдардың басында пайда болды. Ірі жазба компаниямен келісімшартқа қол қойған алғашқы орындаушы General D, EMI Records компаниясымен болды. "Хип-хоп туга" жанрының тағы бір маңызды өкілдері: Sam the Kid, Slow J, Papillon, Da Weasel, Dealema, Valete, Regula, Boss AC, Mind the Gap, Bob Da Rage Sense, Dillaz.

Жаз

Марио Баррерос, Марио Лагинья, Карлос Баррето, Карлос Бика, Жоао Пауло Эстевес да Силва, Антонио Пинхо Варгас және әнші Мария Жоао сияқты тұлғалар, кейде көзге түсетін жетістіктерге де қол жеткізе отырып, басқа музыка жанрларын сынап көргеніне қарамастан, осы салада ұзақ және еңбекті мансапты қалыптастырды. Ал, жақындағы буын олардың жолын жалғастыруда, олардың ішінде пианист Бернардо Сассети, Жулио Резенде, Карлос Бика, Жоао Пауло, сондай-ақ әншілер Сальвадор Собрал, Жоао Баррадас, Жасинта, Вания Фернандеш және Луиза Собрал бар.

Латын тілі

Португалия Иберия еліне жатса да, Латын Америкасынан айқын әсер көрген емес, бірақ португалдық музыкалық дәстүрлер Латын Америкасының музыкасына, әсіресе Бразилияға, сондай-ақ кавакиньо және одан туындаған, мысалы, куатро сияқты аспаптар арқылы әсер еткен. Дегенмен, Латын Америкасының музыка индустриясы кейде Португалиядан португал тілінде орындалатын музыканы да қамтиды. Бұл стиль 1990 жылдары Испания мен әлемдік трендтерге байланысты елге келді. Португал тілінде латын музыкасын орындайтын әншілердің мысалдары – Ана Малхоа және Мил и Мария. Латын Грэмми сыйлығын табыстайтын Латын жазба өнер академиясы Португалия музыкасын қамтиды және елде тұратын дауыс беру құқығы бар мүшелері бар. Карлос ду Карму өмірлік жетістіктері үшін Латын Грэмми сыйлығын алған алғашқы португалдық артист атанды.

Пимба

Пимба музыкасы – евро шлагердің немесе Балқан турбофолкінің португалдық нұсқасы. Оның атауы 1995 жылы Эммануэльдің «Pimba Pimba» хитінен шыққан. Осы жанрдың ең танымал өкілдері – Эммануэль, Агата, Сузана, Микаэла, Рут Марлен және Куим Баррейрос. Бұл жанрда дәстүрлі дыбыстар аккордеонмен, латындық ритмдермен және көңілді немесе діни (көбінесе китч) мәтіндермен үйлеседі.

Халықтық және саяси (Música de Intervenção)

Estado Novo авторитарлық режимі кезінде музыка солшыл қарсылық күштері үшін айтуға болмайтын нәрсені жеткізу құралы болды, олар негізінен метафоралар мен символдар арқылы бостандық, теңдік және демократия туралы ән шырқады. Көптеген композиторлар мен әншілер танымал болды, сонымен қатар саяси полиция тарапынан қуғынға ұшырады, олардың кейбіреулері тұтқындалды немесе елден қуылды, мысалы, Хосе Афонсо, Пауло де Карвальо, Хосе Марио Бранко, Серджио Годиньо, Адриано Коррейра де Оливейра, Мануэль Фрейре, Педро Баррозу, Фаусто, Виторино, Джулио Перейра және тағы да басқалар. Олардың музыкасы негізінен португал халық музыкасына және еуропалық стильдегі авторлық әндер жанрларының элементтеріне негізделген. Хосе Афонсо 1950-ші жылдары өнер көрсете бастады; ол португалдық түбірлерді жаңартуға жетекшілік еткен танымал музыкант болды. Серджио Годиньо және Луис Силия сияқты суретшілермен бірге Афонсо nova canção музыкасын қалыптастыруға көмектесті, ол 1974 жылғы төңкерістен кейін әлеуметтік саналы мәтіндерге ие болып, canto livre-ге айналды. Canto livre-дегі ең танымал топтар – Banda do Casaco және Brigada Víctor Jara, олар португалдық аймақтық музыканы зерттеп, одан әсер алды. Ақын-әнші сонымен қатар қазіргі заманғы романтика жанрына үлкен үлес қосты, оны Леонард Коэнмен салыстыруға болады. Гвоздика төңкерісінен кейін дәл сол музыка солшыл партияларды қолдау үшін пайдаланылды. Аграрлық реформа, социализм, теңдік, демократиялық сайлаулар, тегін білім беру және тағы да басқалар сияқты саяси идеялар мен мақсаттар осы әндердің мәтіндерінде жиі кездеседі, олар көбінесе Хосе Барата Мура, Мануэль Алегре немесе Ари дос Сантос сияқты белгілі ақындармен жазылған.

Регги мен ска

Португалдық регги мен ска көбінесе жасырын болғанымен, өте танымал. 70-жылдардың соңында Roquivários немесе 80-жылдардың басында Táxi сияқты топтардың 2 Tone және регги әсеріндегі жекелеген әндері болғанымен, 1990-жылдардың басында ғана алғашқы португалдық тамыр регги тобы – Kussondulola көпшілік назарына ілікті. Португалиядағы ең танымал регги орындаушыларының қатарында Ричи Кэмпбелл, Mercado Negro, Prince Wadada және Freddy Locks бар, ал осы стильдегі танымал топтарға Terrakota, Primitive Reason, Sativa, One Sun Tribe, One Love Family, Arsha, Three and a Quarter, Purocracy, Chapa Dux және Souls of Fire жатады. Бұл музыка жастар арасында кең таралған, оның негізгі орталығы Лиссабон және айналасындағы аймақтар. Португалиядағы алғашқы ска-топтардың ішінде Despe&Siga және Contratempos болды, ал The Ratazanas португалдық ерте регги және Rocksteady тобы ретінде ең танымал деп есептеледі. Олар неміс Grover Records лейблі үшін жазбалар жасады және өздерінен бұрын, сондай-ақ Сьюзан Кадоган сияқты ямайкалық әншілерге сүйену арқылы бүкіл Еуропа бойынша гастрольдік сапарлар жасады. Skarmiento, Skalibans және Skamioneta do Lixo – тағы бір португалдық ска-топтары.

Қатты

Португалиялық рок 1980-ші жылдары Руи Велосо мен Хорхе Пальма сияқты топтармен дүниеге келді. Португалдық рок-топтардың мысалдары, олардың ұзақ тарихы бар, Xutos & Pontapés және UHF, олар 30 жылдан астам уақыт бойы ойнап келеді және бүкіл Португалияда кеңінен танымал, сондай-ақ онжылдықтар бойы қызмет ететін бірегей және даулы португалдық топ Mão Morta. Белгілі жеке әншілер арасында Руи Велосо, Хорхе Пальма және Педро Абрунхоса бар. Clã (поп-рок), Grupo Novo Rock (поп-рок және рок), Fingertips, (поп-рок), Blasted Mechanism (электро-рок және дуб / регги синтезі), Suspiria Franklyn (панк-рок / жаңа толқын), Linda Martini (пост / шулы рок), peixe : aviao (пост-рок), Ornatos Violeta (инди-рок), A Book in the Shelf (гранж-рок), Dream Circus (гранж-рок), Decreto 77, (панк-рок) немесе Mazgani (альтернативті). Португалияда инди және альтернативті рок қозғалыстары да танымал. Португалиядан шыққан кейбір инди және альтернативті топтар мен суретшілер: Os Pontos Negros, Memória de Peixe, Linda Martini, The Glockenwise, Capitão Fausto, Frankie Chavez, Stereoboy, Quelle Dead Gazelle, B Fachada, Noiserv, Golden Slumbers (топ), сондай-ақ Luso бразилиялық Banda do Mar тобы.

Романтикалық

Португалияда осы стильдегі музыканың ең көрнекті өкілдері – Тони Каррейра және Марко Пауло (екеуі де, тіпті басқа орындаушылар да Пимба жанрымен қандай-да бір деңгейде байланысты, тіпті ішінара немесе тек кейбір әндерде ғана).

Португалдық тектес әншілер

Португалиядан шыққан бірнеше танымал музыканттар бар. Лузо-франкофондық әртістерге Линда де Суза (Португалияда туған, кейін Францияға көшіп кеткен) және 1977 жылы «Евровидение» ән байқауының жеңімпазы Мари Мириам кіреді. Нелли Фуртадо өзінің португалдық тегін, әсіресе алғашқы альбомдарындағы аз танымал әндерінде көрсетті (Фуртадоның ағылшын және португал тілдерінде орындаған «Scared», «Nas Horas do Dia» және «Força» сияқты әндер). Португалияда туған Нуно Беттенкурттің тегі Extreme тобының 2008 жылғы «Saudades de Rock» альбомының атауында да көрінеді. Рок-топ Journey-дің бұрынғы жетекші вокалисі Стив Перри, сондай-ақ Aerosmith тобының Джо Перри португалдық текті американдықтар (екеуінің де бастапқы әкелік фамилиясы Перейра). Jamiroquai тобының жетекші әншісі Джей Кейдің әкесі арқылы португалдық тегі бар. Культтік пост-панк тобы The Raincoats-тің негізін қалаушы мүшесі Ана да Силва да португалдық текті. Сондай-ақ, португалдық әртістермен ынтымақтастық еткен және тіпті португал тілінде әндері бар Миа Роуз «The Voice Portugal» бағдарламасында қазылар алқасының мүшесі болды. Басқалары Кэти Перри, Шон Мендес, Мишлауи, ДЕВ және Карлос Мело.