Кіріспе

Пьер Бурдьедің "Арқалық" атты кітабындағы негізгі философиялық абстракция – айырмашылықты тану. Классикалық философияда нәрселерді ажыратудың әртүрлі тәсілдері болған. Таза логикалық немесе виртуалды айырмашылық, мысалы, ойыс пен дөңес арасындағы айырмашылық, екі анықтаманы ұғынуды қамтиды, бірақ оны санадан тыс іске асыру мүмкін емес, себебі кез келген ойыс сызық басқа көзқараспен қарағанда дөңес сызық болып табылады. Нақты айырмашылық – онтологиялық бөліну деңгейін білдіреді, мысалы, батқандарды (соқыр тышқандарды) ламалардан ажырату (батқан ешқашан лама бола алмайды, ал лама батқан бола алмайды). Осылайша, нақты айырмашылық, жай ғана түсінік айырмашылығынан өзгеше, себебі нақты айырмашылықта терминдердің бірі екіншісі іске асырылмастан шындықта іске асырылуы мүмкін. Кейінгі дамулардың бірі – Дунс Скоттың формальді айырмашылығы, ол бұрынғы авторлардың логикалық және нақты айырмашылықтар арасында орташа нәрсе болуы керектігін мойындауынан туындады. Батыс философиясы тарихындағы маңызды айырмашылықтардың кейбіреулері:
Қажеттілік және мүмкіндік
Индуктивті және дедуктивті

Аналитикалық-синтетикалық айырмашылық

Канттан бұрын британдық эмпиристерде (тіпті одан бұрынғы схоластикалық ойда) осы айырмашылыққа қатысты күтулер болғанымен, осы терминологияны енгізген Кант болды. Бұл айырмашылық субъект пен предикат арасындағы қатынасқа қатысты: аналитикалық мәлімдемелерде субъект предикатты қамтиды, мысалы, "Барлық денелер кеңейтілген". Ал синтетикалық мәлімдемелер екі түсінікті біріктіреді, мысалы, "Барлық оқиғалар себепті". Осы айырмашылықты В.В.О. Куин "Эмпиризмнің екі догмасы" атты мақаласында күмәндандырды.

Априорлық және апостерлік

Айырманың пайда болуы одан да түсініксіз, ол білімнің бастауларына қатысты. Апостериорлық білім тәжірибеден туындайды немесе тәжірибе нәтижесінде пайда болады. Априорлық білім уақыт жағынан тәжірибеден кейін келсе де, оның нақтылығының өзі тәжірибеден шығарылмайды. Саул Крипке апостериорлық талдамалы білім бар екенін алғаш ұсынған көрнекті ойшыл болды.

Аристотель

Аристотель нақтылық пен мүмкіндікті ажыратады. Нақтылық – нәрсенің қалай болуға болатынының іске асуы, ал мүмкіндік – нәрсенің қалай болуға болатынының ғана мүмкіндігін көрсетеді. Олардың екеуінің де екі деңгейі бар: материяның өзі кез келген нәрсеге айналуы мүмкін, ал себептер арқылы ол нақты бір нәрсеге айналады, содан кейін белгілі бір күйге ие болады, және осы күй іске асырылуы мүмкін. Балтаның материалы балта болуға мүмкін, содан кейін балтаға айналады. Осылайша балта кесуге қабілетті болады және кесу арқылы нақтылықтың жаңа деңгейіне жетеді.

Аквиналық

Аквинаның ең маңызды айырмашылығы – мән мен барлықтың арасындағы қатынас. Бұл айырмашылық бұрын Авиценнада да кездеседі, бірақ Аквина бұл қатынасты Аристотельдің нақтылық/потенциалдық айырмашылығымен байланыстырады, яғни, бір нәрсенің мәні оның бар болу мүмкіндігін білдіреді, ал бар болуы – оның нақты күйі.

Кант

Кантта, құбылыс пен өзінің нәрсесі арасындағы айырмашылық оның барлық философиялық жобасының негізі болып табылады. Бұл айырмашылық бір жағынан нәрсенің бізге қалай көрінетінін, екінші жағынан оның шынайы мәнін ажыратады.