Кіріспе

Голландияның отаршылдық губернаторы (1778–1848)

Годерт Александр Герард Филип, ван дер Капелен бароны (Утрехт, 15 желтоқсан 1778 – Де Билт, 10 сәуір 1848) – голланд мемлекет қайраткері. Ол Голландия Корольдігі және Біріккен Нидерландтардың тәуелсіз княздығы кезеңінде Голландия Шығыс Индиясының Бас комиссарларының бірі болып тағайындалғанға дейін бірнеше маңызды лауазымдарды атқарды. Кейін ол осы колонияның генерал-губернаторы болып тағайындалды.

Жеке өмір

Ван дер Капелен Утрехт қаласында дүниеге келді. Ол Мария Тетс ван Амерогеннің және кавалерия полковнигі Александр Филип ван дер Капеленнің ұлы еді. Оның әкесі сегіз жасында қайтыс болды, ал оның тәрбиесі валлондық пастор Пьер Шевальеге тапсырылды. Ол Утрехт университетінде құқық білімін оқыды, сондай-ақ Геттинген университетінде Георг Фридрих фон Мартенс және Иоганн Фридрих Блюменбахтың бағынында оқыды. 1803 жылы ол Жакоба Элизабет ван Туйл ван Сероскеркенге үйленді. Олардың балалары болған жоқ.

Мансап

Ол өзінің ресми мансабын Батавия Республикасы тұсында Утрехт провинциясында бастады, онда мемлекеттік қаржы саласында бірнеше лауазымға тағайындалды. Голландия Корольдігі кезінде ол Наполеон осы Корольдікке "бөлген" бұрынғы Германияның Шығыс Фризия аймақтарын біріктіруге жауапты болды. 1808 жылы ол сол аймақтың ланддросты (префекті) болып тағайындалды, жақын арада Ішкі істер министрі және Мемлекеттік Кеңес мүшесі болды. Ол король Луиге оның бауыры Наполеонның ықпалына қарсы тұруға кеңес берген министрлердің бірі болды, бірақ Луи ұлының пайдасына тақтан басқанда, ол оның қуғын-сүргініне ерді. Ол бұрынғы корольмен бірге 1813 жылы билік бұрынғы голланд штадхолдерінің ұлына, қазіргі "суверенді ханзада" Вильгельм I-ге қайтарылғанға дейін болды. Вильгельм оны 1814 жылғы мамыр айында Брюссельде Австриялық Нидерландтардың генерал-губернаторы Карл фон Винсентке елші етіп тағайындады. Вильгельм 1814 жылғы 1 тамызда генерал-губернатор болғаннан кейін, ол Ван дер Капеленді өзінің өкілі етіп тағайындады. Бірақ Вильгельм оны 1814 жылдың қыркүйегінде Голландиялық Шығыс Үндістанның генерал-комиссарларының бірі болуға шақырды, Корнелис Теодорус Элут және Арнольд Адриан Буйскеспен бірге 1814 жылғы ағылшын-голландиялық келісім негізінде осы колонияны голланд әкімшілігіне қайтаруды жүзеге асыру үшін. Бірақ олар кетер алдында Ван дер Капеленге Виена конгресінде Вильгельмнің Германиядағы отбасының бұрынғы иеліктерінің мүдделерін қорғау үшін құпия дипломатиялық миссия тапсырылды. Бұл миссия сәтті болмады, бірақ Ван дер Капелен Вильгельмнің бұрынғы Люксембург герцогтігіне билігін қайтарды, ол Жаңа Біріккен Нидерландтар Корольдігімен жеке одақта Ұлы Герцогтыққа айналды. 1815 жылы Наполеон Эльбадан қашқанда Ван дер Капелен уақытша Оңтүстік Нидерландтардың генерал-губернаторы лауазымын қайта иеленді. Жүз күндік соғыс кезінде ол Брюссельде болды, онда Ватерлоо шайқасы күндері көптеген басқалар қашқанда, өзінің орнында тұрып, үлкен сабырлылық танытты. Ол Біріккен Нидерланд Корольдігінің жаңа конституциясына қарсы белгілі бельгиялық тұлғалардың наразылығын білді, бірақ Вильгельмді оны күштеп қабылдамауға көндіре алмады. 1815 жылғы 29 қазанда генерал-комиссарлар ақыры Буйскестің басқаруымен голланд әскери эскадрильясында Голландиялық Шығыс Үндістанға аттанды. Ван дер Капеленнің өзі 1816 жылғы 19 мамырда Батавияға келді, ол басқа екі комиссардан бірнеше күн бұрын келді, өйткені ол басқа кемеде саяхаттады. 1816 жылғы 18 тамызда ғана британдықтар комиссарларға Ява үкіметін иеленуге рұқсат берді. Келесі үш жыл ішінде Ван дер Капелен "атқарушы" рөлінде генерал-губернатордың міндетін атқарды, ал Буйскес әскери мәселелермен айналысты, ал Элут заңнамалық жұмыстың көп бөлігін жасады. 1819 жылғы 16 қаңтарда триумвират аяқталды және Ван дер Капелен Голландиялық Шығыс Үндістанның жаңа Жоғарғы үкіметінің басшысы ретінде генерал-губернатор лауазымын ресми түрде иеленді. Бұл жергілікті басшыларды алған аванстарын қайтаруға мәжбүр етті. Олар бұған жауап ретінде шаруаларды одан әрі қанаумен айналысты. Қиын жағдайдағы шаруалар салықты ақшамен төлеп, қытайлық несиегерлерге жүгінді. Бұл Йогьякартада тәртіпсіздікке әкелді. Наполеон соғыстарынан кейінгі кофе мен қант экспортының өсуі баяулағанда, колонияның бюджеті тапшылыққа ұшырады. Жавадан тыс жерлердегі тәртіпсіздікті басу үшін көп ақша қажет болды, мысалы, Палембанға алғашқы экспедиция (1819), Палембанға екінші экспедиция (1821), Падри соғысы (1821-1837), Борнеоның батыс жағалауына экспедиция (1823), Бірінші сүйек соғысы (1824-1825) және оның билік кезінде басталған Принц Дипонегоромен Жава соғысы. Ван дер Капелен 1824 жылы Молукка және Селебес аралдарын тексеруге барды және жек көрінетін дәмдеуіштер монополиясын және дәмдеуіш ағаштарының санын шектеуді жойды. Бұл шаралар отаршылдық мекеме мен Oudgastenpartij арасында танымал болмады. Герман Уорнер Мантингтің король Вильгельм көп қаржы салған Nederlandsche Handelmaatschappij (NHM) құру туралы ұсынысы 1825 жылы қабылданды. Ван дер Капелен король Вильгельм жарлықтаған NHM-ге маңызды рөл беруге қарсы болды. Ол жалпы алғанда, Үндістанның үкіметіне қажетті кірістің ана елге ағып кетуіне қарсы болды. Осыған байланысты жоғары үкімет компанияның Нидерланд үкіметінің "Патрияда" алған аванстарын төлеу ретінде NHM-ге кофе өнімінің бір бөлігін беру туралы бұйрықты орындаудан бас тартты және оның орнына кофеді аукционда Нидерландтың Үндістан үкіметінің пайдасына сатты. Бұл голланд үкіметін Ван дер Капеленнің әрекеттерін тергеу үшін Леонард ду Бус де Гизеньені генерал-комиссар ретінде жіберуге себеп болды. Голланд Шығыс Үндістанындағы ақша айналымы да генерал-комиссарлардың басшылығымен реформаланды. Жаңа Нидерланд Үндістан гульденінің нақты құны Ява күміс рупиясынан (немесе номиналды құны жоғары бағаланған) төмен екені анықталды, сондықтан Грешем заңының салдарынан гульден айналымнан шығарылып, қолма-қол ақша тапшылығына әкелді. Жоғарғы үкімет бұл мәселені Калькуттадағы британдық банкілер үйінен қолайсыз шарттармен күміс импорттау арқылы шешуге тырысты, бұл колонияның қаржылық жағдайын одан да нашарлатты. Ван дер Капелен бұған кінәлі деп танылды.