Жаңа Зеландияның таулық қызыл жемісті қарағашы (Жаңа Зеландияның таулық сосны)

Кіріспе

Конурлы ағаш түрлері

Halocarpus bidwillii, көбінесе тау қарағайы немесе батпақ қарағайы деп аталады, Podocarpaceae тұқымдасына жататын конурлы ағаш түрі. Ол Жаңа Зеландияға ғана тән. Бұл мәңгі жасыл бұта, ол батпақтарды да, құрғақ тасты жерлерді де жақсы көреді, көбінесе одан биік өспейді. Ересек өсімдіктердің жапырақтары қабықша тәрізді, ұзын, сабақтарында спираль бойынша орналасқан; жас көшеттердің және ересек өсімдіктердегі кейбір жаңа өрмелердің жапырақтары жұмсақ, таспа тәрізді және кең болады. Тұқымдық конустар өте өзгерген, жидек сияқты, бір ұзын тұқымын айнала қоршаған ақ арилмен.

Сипаттама

H. bidiwillii бұта ретінде өседі. Ол дейін биікке жетеді және Кирк атап өткендей, диаметрі 1 футтан "сирек асып түсетін" қысқа түбіне ие, ал кеуде биіктігіндегі қалыңдығы көбінесе кездеседі. Қабығы қызылдан қоңырға дейін болады және сабақтарында көптеген тармақтар болады, бірақ кейде тек біреу ғана болады. Сирек жағдайларда, көлденең тармақтар өскенде, олардың тамырлары ата-ана бұтағының айналасында "бұта" құрайды. Бұл үлкен, кішкентай орманды құрайды, ол үлкен, төменгі ағаш немесе бұта сияқты көрінеді. Ата-ана ағашы өліп, оның жұқа және қызыл түсті шеткі бөліктері сақталуы мүмкін. Таулық қарағайдың пісіп жетілуіне байланысты бұталардың жапырақтарының сыртқы түрі айқын өзгерістерге ұшырайды. Жастығында жапырақтары жіңішке, жазық және жайылып өседі. Қараша-желтоқсан айларында гүлдеу кезінде 3–5 мм ұзындығындағы кішкентай аталық конустар, қарағайдың қабықша тәрізді жапырақтарының ұштарында қоңырдан қызыл түске дейін болады. Стоматаларды қалың көзбен көруге болады және олар ақ дақтар түрінде көрінеді. Тұқымдары 2–3 мм ұзындығында, жартылай шар тәрізді, қысыңқы, ақ немесе сары арилмен жабдықталған. Арил тұқымның астында V пішіндес болады. Тұқымдары түксіз, тегіс, 3–4,5 мм ұзындығында (арилдерді қоса алғанда) және қоңыр немесе қоңырдан күлгін қоңыр түске ие; тұқымдар әдетте жылтыр, сопақша және қысыңқы болады. Жеміс піскен кезде ақ (аздап сары түсті) арилдері тұқымды жабатып тұрғандықтан, батпақ қарағайларын оңай тануға болады. Вегетативті түрде Halocarpus-тың басқа түрлерімен салыстырғанда, таулық қарағайлар кішкентай, көп тармақты бұталардан кішкентай ағаштарға дейін өседі, нашар келіске ие жапырақтары және бастапқыда төртбұрышты болатын жіңішке бұтақшалары бар. Таулық қарағайдың тұқымдары H. biformis-тен (онымен жиі шатастырады) көбінесе бойлық жоғары жарықтармен (кейде тек ішкі бетінде ғана) ерекшеленетін құрсақ және арқа жақтары арқылы ерекшеленеді. Гарри Аллан 1961 жылы жариялаған "Жаңа Зеландияның флорасы" (1 том) еңбегінде осы сорттардың мәртебесін даулап, олардың гибридтесудің нәтижесі екенін ұсынды. 1982 жылы К.Дж. Куинн жұмыртқалық морфология мен бағытына негізделген түрдің баламалы таксономиясын ұсынғанға дейін, түрдің қазіргі ғылыми атауы Halocarpus bidwillii болды.

H. bidiwillii grows as a shrub. It grows up to tall and has a short trunk that Kirk noted "rarely exceeds" 1 foot in diameter, and more commonly has a thickness between at breast height. Its bark is red to brown and trunks have multiple branches, though will occasionally have just one. In some rare cases, as the horizontal branches grow, their roots will form a "bush" around the parent shrub. This creates a vast mini forest that looks like a huge low tree or shrub. The parent tree may die, leaving its outliers intact which are thin and red. Depending on the maturity of a mountain pine, the shrubs take on rather drastic differences in leaf appearance. In the juvenile state, leaves are linear, flat, and spreading, During the flowering months of October to December, small male cones, 3–5 mm in length, are brown to red at the end of the pine's scale like leaves. Stomata can be seen by the naked eye and seen as white spots. Seeds are 2–3 mm long, subglobose, compressed, with a white to yellow aril. The aril is V shaped under the seed. Seeds are hairless, smooth, 3–4.5 mm long (including arils), and take on a dark brown or dark brown to dark purple brown appearance; seeds are also typically shiny, oval oblong, and compressed. Bog pines are easily recognized when fruiting by the waxy white (very slightly yellowish) arils subtending the seed. Vegetatively compared with other species of Halocarpus, mountain pines have growth habits of smaller multibranched shrubs to small trees, weak keel shaped leaves, and more slender, initially quadrangular branchlets. The seeds of the mountain pine are distinguished from H. biformis (with which it often confused with) by the ventral and dorsal surfaces which are usually significant longitudinally grooved (sometimes only on the ventral surface). Harry Allan disputed the status of these varieties in his 1961 Flora of New Zealand (Vol 1), suggesting instead they were the result of hybridisation. It wasn't until 1982 when C. J. Quinn proposed an alternative taxonomy for the species based on ovule morphology and orientation, that the species obtained the current scientific name of Halocarpus bidwillii.

Этимология

Бидвилли атағы Джон Карн Бидвилл (1815 - 1853) құрметіне берілген. Ол Англияда туған австралиялық ботаник және Сиднейдегі Корольдік ботаникалық бақтың бірінші директоры болды. Бұл туралы 2000 жылы «Австралиялық ботаника журналында» жарияланған зерттеуде де айтылған. Алайда 2011 және 2012 жылдардағы кейінгі зерттеулер көрсеткендей, H. bidwillii оның орнына H. biformis кладасын құрайды, ал H. kirkii оған жақын туыс. Бұл зерттеулер «Журнал ботаникасы» және «Смитсоновский ботаникаға қосқан үлесі» журналында GenBank деректерімен қатар өздерінің de novo тізбектемелерін пайдаланды. Бір зерттеуде MatK, trnL–trnF және ITS2 ДНК талданып, екіншісінде пластидтік және митохондриялық локустар, 18S rDNA, 26S rDNA және ITS2 ДНК қолданылды. 2000 жылдардың басындағы зерттеулерден алынған кладограмма. Солтүстік аралда тау қарағайлары тек таулық және альпілік жағдайларда, әдетте 600 мен 1500 метр биіктікте кездеседі. Сол сияқты, тау қарағайлары да нашар топырақта жақсы өседі. Нақтырақ айтқанда, Eriococcus dacrydii түрлері Halocarpus түрлерінің сабақтарында және жапырақ қабыршақтарында тіршілік етеді. Одан да нақтысы, (Dugdale, 1996) тау қарағайларын мекендейтін қылқан жапырақты көбелек түрін тапты, ол Chrysorthenches halocarpi деп аталды. Chrysorthenches halocarpi-дің күшікшелері тау қарағайының жас бұтақтарымен қоректенеді, олардың саны артық болған жағдайда тау қарағайы қола түске енеді және өсуі баяулайды. Соңында, Тасманияда кездесетін ақ қабыршақты қызыл кенелер – Tuckerella flabellifera жас тау қарағайларында тіршілік етеді және жас жапырақтарымен және қабығымен қоректенеді деп болжам жасалады. Құрт-құмырсқалармен қатар, тау қарағайлары қарағай ағаштарының қыртыс құртынан да зардап шегеді. Ауруға шалдыққан ағаштардың жапырақтары сарыдан қоңырға немесе қызылдан қоңырға өзгереді, қурап, шайыр шығару тоқтатылады. Ауыр жағдайларда бұл ауру ағаштың өліміне алып келеді, сонда ағаш көк түске енеді. Ауруды емдеу көбінесе ағаш өлгеннен кейін жүргізіледі және өлі ағаштарды тазалаудан және кесуден тұрады.

The specific epithet bidwillii is in honor of John Carne Bidwill (1815 1853) who was an Australian botanist born in England and became the first director of the Royal Botanic Gardens, Sydney. This was replicated in a previous study from 2000 in the Australian Journal of Botany. Subsequent studies from 2011 and 2012 however, have found that H. bidwillii instead forms a clade with H. biformis, to which H. kirkii is sister. These studies, in the Journal of Botany and Smithsonian Contributions to Botany, used data from the GenBank as well as their own de novo sequencing. One study analysed MatK, trnL–trnF and ITS2 DNA, while the other used plastid and mitochondrial loci, 18S rDNA, 26S rDNA, and ITS2 DNA as well. Cladogram from studies in early 2000s. In the North Island, it can be found in Taupo county near Rotoaira In the North Island, mountain pine are found exclusively in montane to alpine habitats and usually between 600 and 1500 m elevation. Similarly resilient, mountain pine are often found in poor soils. More specific, scale insects, Eriococcus dacrydii, live on the stems and leaf scales of the Halocarpus species, and even more specific, (Dugdale, 1996) found a species of conifer associated moth that uses the mountain pine as its host plant, appropriately named Chrysorthenches halocarpi. The caterpillars of Chrysorthenches halocarpi feed on the mountain pine shoots and when too many are present, the mountain pine appears bronze and growth can be stunted. Finally, Tuckerella flabellifera, red mites with white scales from Tasmania, live on young mountain pine plants and presumably feed on the young leaves and wood. In addition to insect predators, mountain pine also suffers from a nematode disease which is caused by the pine wood nematode. Infected trees are characterized by having yellow to brown or red to brown needles, wilting, and stopped resin secretion. In extreme cases, this disease can lead to death in which the wood takes on a blue appearance. Treatments for the disease are mostly done after tree death and consist of cleaning and cutting dead wood.

Фенологиясы

Барлық қылқан жапырақтылар сияқты, тау қарағайының өмірлік циклі конусқа тәуелді. Еркек және әйел гүлдері бөлек ағаштарда табылады.

Тау қарағайын әсемдеу үшін де пайдалануға болады. Кирк тау қарағайының "тартымды ерекшелігін", оның симметриялық өсуін атап, оны сәндік өсімдік ретінде қолдануға болатынын айтты. Осы тәжірибелерде бірнеше қылқан жапырақты ағаштардың (соның ішінде тау қарағайының) ұнтақталған жапырақтары бірнеше жәндіктердің рационына қосылды. Нәтижесінде, тау қарағайының ұнтағы сынақтан өткен алма құртында 75%-дан астам, ал үй шыбызында 55–75% өлімге себеп болды. Өнімділікке қоса, жас және ересек қарағайлар тамыр түктерінің өсуін тежеді. (Perry, 1995) тау қарағайының осы тежегіш әсерлері аллелопатиялық потенциалынан болуы мүмкін деп болжады, себебі тау қарағайлары көбінесе өз бұталарының астында басқа өсімдіктерсіз өседі. Тау қарағайының экстракты коммерциялық құндылыққа ие болуы үшін қосымша зерттеулер қажет.