Мултан халықаралық әуежайының тарихы мен дамуы

Кіріспе

Мултан қаласының жанындағы әуежай, Оңтүстік Пенджаб, Пәкістан.

Мултан халықаралық әуежайы – Пәкістанның Мултан қаласының батысында 4 шақырым қашықтықта орналасқан халықаралық әуежай. Бұл әуежай Оңтүстік Пенджабтың ең ірі және ең көп трафикке ие әуежайы болып табылады. Мултан халықаралық әуежайы Пәкістанның барлық өңірлеріне, сондай-ақ Бахрейн, Оман, Катар, Сауд Арабиясы және Біріккен Араб Әмірліктеріне тікелей рейстер ұсынады. 2015 жылдың наурыз айында Пакистанның бұрынғы Премьер-Министрі Миан Мұхаммед Наваз Шариф жаңа терминал ғимаратын ресми түрде ашты. Жаңа терминал ашылғаннан кейін жолаушылар ағыны 2014-2015 жылдары 384 571 адамды құраса, 2015-2016 жылдары 904 865 адамға дейін өсті.

Ерте басталуы

Мултан халықаралық әуежайының тарихы Британ империясы кезіне, 1919 жылы Корольдік әуе күштерінің аймаққа ұшу және қону үшін ашық кеңістікті пайдаланған сәттен басталады. Бұл аймақ қиыршық тас және шөп беттеріне қона алатын ұшақтарға арналған еді. 1934 жылы Imperial Airways әуе компаниясы Мултан әуеайлағын азаматтық рейстер үшін пайдалана бастады, себебі Мултан Үндістанның Пенджаб провинциясында стратегиялық маңызға ие деп есептелді. Бірақ Imperial Airways Мултаннан тұрақты рейстерді 1938 жылдан бастады. Рейс Лахордан басталып, Мултанға, содан кейін Джакобабадқа және одан әрі Карачиге қарай жалғасатын. Пәкістанның Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін, доминион үшін жаңа әуе компаниясы болған Pak Air Мултан әуежайынан қызметін бастады. Сол жылы әуежайда Мултан Flying Club ұйымдастырылды. 1957 жылы ұлттық әуе тасымалдаушысы – Pakistan International Airlines (PIA) құрылғаннан кейін ғана PIA Douglas DC-3 ұшақтарын пайдалана отырып Мултан әуежайынан рейстерді бастады. 1963 жылы рейстер санының өсуіне және ірі ұшақтарға деген қажеттілікке байланысты ұшу-қону жолағы, рульдік жолдар мен алқаптар битуммен жабылды. Сол кездегі технологиялық өзгерістерге сай жаңа басқару мұнарасы салынды. 1971 жылы PIA Boeing ұшақтарын сатып алғандықтан, ұшу-қону жолағы ауыр ұшақтарды және көптеген жолаушыларды қабылдау үшін ұзартылды. 1977 жылы терминал ғимараты кеңейтілді, бұл әуежайға Boeing 720 ұшақтарын қабылдауға мүмкіндік берді. 1980-1988 жылдары әуежайдың ұшу-қону жолағы нығайтылып, Airbus A300 ұшақтарын қабылдау үшін қайта жабылды. 1999 жылға дейін Pakistan International Airlines және жеке әуе компаниясы Aero Asia әуежайдан халықаралық рейстерді жүзеге асырды. Рейстер Дубай және Кувейт сияқты Таяу Шығыс елдеріне бағытталды.

Соңғы дамуы

Әуе саяхатына деген сұраныс артып келе жатқанда, Пәкістанның азаматтық авиация басқармасы 2005 жылы әуежайдың инфрақұрылымын жаңартуға шешім қабылдады. Алғашқыда ұшу-қону жолағы Боинг 747 400 ұшақтарын қабылдау үшін жаңартылды, бұл жұмысқа 720 млн рупий жұмсалды. 2006 жылдың 15 желтоқсанында «Шахин Эйр» компаниясы Карачиден Мултанға аптасына төрт рейс бастады. Сондай-ақ, сол жылы әуежай 1 млрд рупий табыс тапты. 2007 жылдың желтоқсанында ҚАА бас директоры Фарук Рехматулла баспасөз мәслихатында терминал ғимараты мен әуежайдың инфрақұрылымын 4,5 млрд рупийге кеңейту жоспарланғанын мәлімдеді. 2009 жылдың сәуірінде ұшу-қону жолағы, такси жолдары және алқап жаңартылды, соның арқасында әуежай ірі ұшақтарды қабылдай алды. Құрылыс жұмыстарының негізін қалау рәсімін сол кездегі премьер-министр Сайед Юсуф Раза Гилани өткізді. Пакистандық «Engineering Consultants International Limited» (ECIL) компаниясы ұшу-қону жолағын кеңейту және терминал ғимаратын салуға келісімшарт алды. 2010 жылдың қаңтарында ҚАА қазіргі терминалды кеңейтудің орнына төрт жаңа авиамостпен жаңа терминал салу туралы шешім қабылдады. 2010 жылдың маусымында премьер-министр Юсуф Раза Гилани терминал ғимаратының іргетасын қалады және 2010 жылдың 28 қазанында «Пакистан Халықаралық Әуе Компаниясының» (PIA) алғашқы Боинг 747 хаж рейсін ашты. 2011 жылы PIA Джидда мен Мединаға апталық рейстер енгізді. «Flydubai» 2013 жылдың 14 наурызынан бастап Мултан мен Дубай арасында Боинг 737 800 ұшақтарымен аптасына үш рейс бастады және тәуелсіздік алғаннан кейін әуежайдан жұмыс істейтін алғашқы шетелдік әуе компаниясы атанды. 2012 жылдың ақпанында «Шахин Эйр Интернешнл» Боинг 737 ұшағымен күнделікті рейстерін қайта бастады, ал 2012 жылдың наурызында Боинг 737 200 ұшағымен екі апталық рейсті іске қосты. 2013 жылдың 20 тамызынан бастап «Air Indus» компаниясы Мултан мен Карачи қалаларына күнделікті рейстерін бастады. «Шахин Эйр Интернешнл» 2013 жылдың 31 наурызынан бастап Мултан мен Дубай бағытында аптасына екі рет рейстер ұйымдастырды. «Shaheen Air International» 2013 жылдың 1 маусымынан бастап Мултан мен Медина арасындағы екі апталық рейсті жариялады. 2014 жылдың қаңтарынан бастап PIA Джидда мен Мединаға аптасына екі рет тікелей рейстер ұйымдастырды. «Пакистан Халықаралық Әуе Компаниясы» 2014 жылдың 30 наурызынан бастап Мултан мен Шаржаға апталық рейстерін бастады. «Shaheen Air International» 2014 жылдың желтоқсанынан бастап Джидда – Мултан бағытында аптасына екі рет рейстер ұйымдастыратынын мәлімдеді. 2015 жылдың наурыз айында Мултан халықаралық әуежайының жаңа терминалын премьер-министр Науаз Шариф және бұрынғы премьер-министр Юсуф Раза Гилани, сондай-ақ бірнеше жоғары лауазымды шенеунік ресми түрде ашты. Барлық рейстер ескі терминалдан жаңасына көшірілді, Мултан қаласына бағыттар мен маршруттар көбейді. Халықаралық стандарттарды ескере отырып, заманауи жабдықтармен және навигациялық жүйелермен жабдықталған жаңа әуе қозғалысын басқару мұнарасы салынды. Сондай-ақ, Мултаннан халықаралық жүк тасымалын жүзеге асыру үшін жылына 10 000 тонна жүк көлемін қабылдайтын халықаралық стандарттағы жүк кешені құрылды. Бұл көрсеткішті жыл сайын 30 000 тоннаға дейін арттыру жоспарлануда. Барлық рейстерді жаңа терминалға көшіргеннен кейін «Airblue» 2015 жылдың 3 сәуірінен бастап Исламабадқа аптасына екі рет рейстер ұйымдастыратынын мәлімдеді. «Airblue» компаниясы 2015 жылдың 4 сәуірінен бастап Джиддаға аптасына екі рет және 2015 жылдың 10 сәуірінен бастап Шаржаға аптасына екі рет рейстер ұйымдастыратынын мәлімдеді. «Qatar Airways» 2015 жылдың 1 тамызынан бастап Доха – Мултан бағытында А320 ұшағымен аптасына үш рет, екі сыныпты қызмет көрсетуді бастайтынын мәлімдеді, бұл АҚШ және Еуропаға қосылыс ұсынуға мүмкіндік береді. «Air Arabia» 2015 жылдың 1 мамырынан бастап Шаржа – Мултан бағытында аптасына төрт рейстер ұйымдастыратынын мәлімдеді. «Flydubai» 2015 жылдың 26 мамырынан бастап Мултанға аптасына үш рет рейстер ұйымдастыратын күнделікті рейстерін көбейтетінін мәлімдеді. «Air Arabia» да сәтті жауап алды, сондықтан олар 2015 жылдың 31 мамырынан бастап Мултанға күнделікті рейстерін көтеретіндерін мәлімдеді. «Emirates» 2015 жылдың 1 тамызынан бастап Дубай – Мултан бағытында қызмет көрсету үшін екі сыныпты орындықтармен аптасына төрт рет Боинг 777 300 рейсін бастайтынын мәлімдеді. Бұл жолаушыларға MENA аймағы, Қиыр Шығыс, АҚШ және Еуропаға байланыс орнатуға мүмкіндік береді, сонымен қатар халықаралық жүк тасымалы қызметін ұсынады, өйткені әр рейсте 23 тоннаға дейін жүк тасымалданады. «Flydubai» 2015 жылдың 10 шілдесінен бастап Мултанға аптасына 9 рейс ұйымдастыратынын мәлімдеді, қосымша екі рейстің қызметі сәрсенбі және жұма күндері жолаушыларға Мултаннан/Мултанға саяхаттауға мүмкіндік береді. Джидда және Шаржа бағыттарындағы табысты бизнестен кейін «Airblue» 2015 жылдың 18 тамызынан бастап Мединаға аптасына екі рет рейстер ұйымдастыратынын мәлімдеді. «Пакистан Халықаралық Әуе Компаниясы» Мултаннан жаңа бағыттар ашты, 2015 жылдың 26 қазанынан бастап А320 ұшағымен Абу-Дабиге аптасына бір рейс және 2015 жылдың 14 қарашасынан бастап А320 ұшағымен Маскатқа аптасына бір рейс ұйымдастыратынын мәлімдеді. «Gulf Air» Пәкістандағы қызметін кеңейтті, жаңа бағыттар ашты және 2015 жылдың 14 желтоқсанынан бастап А320 ұшағымен Бахрейн – Мултан бағытында аптасына төрт рейстер ұйымдастыратынын мәлімдеді, бұл АҚШ-қа қосылыс ұсынуға мүмкіндік береді. «Shaheen Air International» 2016 жылдың 6 сәуірінен бастап Мултаннан Риядқа аптасына екі рет А320 ұшағымен рейстер ұйымдастырды. «Airblue» Мултанға қызметін арттырып, 2016 жылдың 19 сәуірінен бастап Карачи мен Мултан арасында А320 ұшағымен аптасына төрт рейстер ұйымдастыратынын мәлімдеді. «Пакистан Халықаралық Әуе Компаниясы» 2016 жылдың 21 сәуірінен бастап Мултан мен Рияд арасында аптасына бір рейс ұйымдастырды. Иранның «Taban Air» компаниясы 2016 жылдың 17 мамырынан бастап Машхад пен Мултан арасында маусымдық рейстер ұйымдастырды. «Air Indus» компаниясының қызметі тоқтатылды және 2016 жылдың маусымынан бастап Мултаннан Карачиге рейстер ұйымдастырмайды. «Airblue» 2016 жылдың 23 қарашасынан бастап Дубай – Мултан бағытында аптасына екі рет рейстер ұйымдастыра бастады. «Пакистан Халықаралық Әуе Компаниясы» 2016 жылдың 1 желтоқсанынан бастап Мултан мен Кветта арасындағы аптасына екі рет рейстерін қайта бастады. «Saudia» 2017 жылдың 1 сәуірінен бастап Джидда мен Мултан арасындағы аптасына төрт рейстер ұйымдастырып, нарықтан үлесін алуға тырысты. «Shaheen Air International» 2017 жылдың 24 сәуірінен бастап Мултан мен Маскат арасында аптасына бір рейс ұйымдастырды. Оманның «Salam Air» компаниясы Пәкістанды өз желісіне қосып, 2017 жылдың 23 мамырынан бастап Маскат пен Мултан арасында аптасына үш рейс ұйымдастыратынын мәлімдеді. «Emirates Airline» 2018 жылдың 26 қазанында Мултанға рейстерін тоқтатты, бірақ «Flydubai» компаниясымен бірлесіп әлемнің қалған бөлігіне рейстер ұйымдастырады.

As the demand for air travel began to surge, the Pakistan Civil Aviation Authority decided to upgrade the facilities for the airport in 2005. Initially the runway was upgraded to handle Boeing 747 400 operations at a cost of Rs 720m. On 15 December 2006, Shaheen Air started four weekly flights from Karachi to Multan. The airport also reported an operating profit of Rs 1bn within that year. In December 2007, Director General CAA, Farooq Rehmatullah held a press conference that the terminal building would be expanded as well as airside facilities at a cost of Rs4.5bn. In April 2009, the runway, taxiways and apron were upgraded so the airport could handle large aircraft. The groundbreaking ceremony was held by the then PM Syed Yousaf Raza Gillani. Pakistan based Engineering Consultants International Limited (ECIL) was awarded the contract to extend the runway and expand the terminal building. In January 2010, the Pakistan Civil Aviation Authority decided that a brand new terminal with four jet bridges would be constructed instead of expanding the current terminal. In June 2010, PM Yousaf Raza Gillani carried out the ground breaking ceremony for the terminal building and inaugurated the first Pakistan International Airlines Boeing 747 Hajj flight on 28 October 2010. During 2011, PIA introduced weekly flights for Jeddah and Medina. Flydubai announced thrice weekly flights between Multan and Dubai with Boeing 737 800 aircraft from 14 March 2013 and became the first foreign airline to operate from the airport after independence. Shaheen Air International restarted its daily operation from Karachi with Boeing 737 in February 2012, and Bhoja Air launched two weekly flights from Karachi with Boeing 737 200 in March 2012. Air Indus announced daily service for Multan – Karachi from 20 August 2013. Shaheen Air International started twice a week flight service for Multan – Dubai sector from 31 March 2013. Shaheen Air International announced two weekly flights between Multan and Medina from 1 June 2013. Pakistan International Airlines started two weekly direct flights for Jeddah and Medina from January 2014. Pakistan International Airlines announced weekly service for Multan – Sharjah from 30 March 2014. Shaheen Air International announced twice a week service for Jeddah Multan from December 2014. In March 2015, the new terminal of Multan International Airport was formally inaugurated by PM Nawaz Sharif with former PM Yousaf Raza Gillani as well as several high ranking officials. All operations have now shifted from the old terminal to the new one, with flights increasing with more destinations and routes being opened up for the city of Multan. Keeping the international standards in view, a new air traffic control tower was constructed as well which is equipped with modern equipment and navigation systems. A cargo complex of international standard has also been established with a capacity of 10,000 metric tonnes per year to host international cargo flights from Multan which will boost exports of fruits particularly mangos and vegetables. There are plans that this would further increase to 30,000 metric tonnes every year. After the transfer of all operations to new terminal, Airblue announced it would start a twice a week flight service for Islamabad from 3 April 2015. Airblue also announced it would start twice a week service for Jeddah from 4 April 2015 and twice weekly service for Sharjah from 10 April 2015. Qatar Airways announced it would start 3 times a week service by A320 with 2 class seating for Doha Multan sector from 1 August 2015 to get the facility for connections to USA and Europe. Air Arabia announced 4 weekly flights for Sharjah Multan sector from 1 May 2015. Flydubai announced it would increase its 3 times weekly service to daily flights for Multan from 26 May 2015 as they got a good load for the sector. Air Arabia also got a successful response so they announced they would increase its service to daily flights for Multan from 31 May 2015. Emirates announced they were going to start 4 times a week flight operation by Boeing 777 300 with two class seating to provide service for Dubai Multan sector from 1 August 2015 which will facilitate the travelers to get connections for MENA Region, Far East, USA and Europe, this service will also provide the international cargo facility as every flight can carry up to 23 tonnes of cargo. Flydubai announced they would increase its frequency to 9 flights a week from 10 July 2015, two additional flights will provide the service on Wednesdays and Fridays to facilitate the travelers to/from Multan. After getting a successful business on Jeddah and Sharjah routes Airblue announced it would start twice a week flight service for Medina as well from 18 August 2015. Pakistan International Airlines opened more new routes from Multan, announcing the introduction of one weekly flight to Abu Dhabi by A320 from 26 October 2015 and one weekly flight for Muscat from 14 November 2015, also using the A320. Gulf Air expanded their operation in Pakistan, opening more routes so they announced four weekly flights by A320 for Bahrain Multan sector from 14 December 2015 which will also provide connections to the USA. Shaheen Air International added Riyadh in its schedule as a new destination from Multan with twice a week service by using A320 from 6 April 2016. Airblue is increasing its operation for Multan and they announced it would start 4 weekly flights in between Karachi and Multan from 19 April 2016 by using A320. Pakistan International Airlines also started a new route in between Multan and Riyadh by providing 1 weekly flight from 21 April 2016. Taban Air of Iran started their seasonal service in between Mashhad and Multan from 17 May 2016. Air Indus operations have ceased and no longer services from Multan to Karachi anymore as of June 2016. Airblue started flying from Dubai to Multan sector with 2 weekly flights on 23 November 2016. Pakistan International Airlines also resumed their 2 weekly flights in between Multan and Quetta from 1 December 2016. Saudia started its operation for Multan from 1 April 2017 by adding 4 weekly flights in between Jeddah and Multan to get his share from the market. Shaheen Air International added one more destination to Multan by starting 1 weekly flight in between Multan and Muscat from 24 April 2017. Oman's Salam Air is adding Pakistan in their network and they announced it would start 3 weekly flights in between Muscat and Multan from 23 May 2017. Emirates Airline has ended operations to Multan on 26 October 2018 but it will carry on codeshare connections with Flydubai to the rest of the world.

Көлік

Мултан халықаралық әуежайы халық тығыз қоныстанған гарнизондық ауданда орналасқан. Қаланың кез келген жерінен Жамил Абад жолын пайдаланып, Әуежай жолы арқылы оған оңай жетуге болады. Әуежай терминалының алдында көлік түсіру алабымен қатар, 400-ден астам көлікке сыятын кең тұрақ орны бар.

Такси

Metro Radio Cab Services әуежайдан тікелей қызмет көрсетеді және таксині брондау үшін олардың тірегі терминалдың құрлық жағында орналасқан. Әуежайда жеке көліктерді жалдау қызметі де бар.

Рикша

Сондай-ақ, әуежайдың тұрақ орнында және кіреберісінде қала ішіндегі қысқа сапарлар үшін жиі қолданылатын бірнеше дәстүрлі авторикшалар бар.

Пойыз

Мултан кантон теміржол станциясы – елдің басқа аймақтарымен теміржол байланысын қамтамасыз ететін, әуежайдан 3 шақырымнан кем қашықтықтағы ең жақын станция.

Статистика

Келесі кестеде Мултан қаласынан шығатын негізгі көлік ағыны жолаушылар саны, ұшақтардың қозғалысы, жүк және пошта түріндегі мәліметтер егжей-тегжейлі көрсетілген. Нәтижелер Пакистанның Азаматтық авиация органымен жинақталған:

| Жыл | Ұшақтардың қозғалысы (Коммерциялық) | Жолаушылар (Халықаралық және Ішкі) | Тасымалданған жүк (М. тонна) | Тасымалданған пошта (М. тонна) |
|---|---|---|---|---|
| 2005-06 | 4,902 | 262,582 | 1,623 | Белгісіз |
| 2006-07 | 3,901 | 240,573 | 1,273 | 49.52 |
| 2007-08 | 3,943 | 250,661 | 932 | 31.966 |
| 2008-09 | 2,474 | 237,358 | 1,006 | 27.59 |
| 2009-10 | 3,390 | 151,135 | 86 | 5.02 |
| 2010-11 | 3,789 | 218,830 | 553 | 7.34 |
| 2011-12 | 4,089 | 228,312 | 489 | 9.87 |
| 2012-13 | 2,732 | 211,165 | 352 | 11.83 |
| 2013-14 | 3,950 | 359,342 | 415 | 3.26 |
| 2014-15 | 3,512 | 404,268 | 413 | 1 |
| 2015-16 | 8,295 | 946,389 | 1,468 | 1 |
| 2016-17 | 9,122 | 1,167,105 | 4,447 | 2 |
| 2017-18 | 10,680 | 1,339,179 | 7,114 | 1 |
| 2018-19 | 8,335 | 997,978 | 6,230 | 1 |