Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағаш түрі
Species of tree
Fuchsia excorticata, көбінесе ағаш фуксиясы, Жаңа Зеландия фуксиясы және маори тілінде kōtukutuku деп аталады, Жаңа Зеландияға тән ағаш, Onagraceae тұқымдасына жатады. Ол Жаңа Зеландияның барлық аймақтарында және Окленд аралдарына дейін кең таралған. Теңіз деңгейінен шамамен биіктікте, әсіресе өзендер мен ағындар бойында өседі. Оны туған жерінде қабығының ерекше түрімен оңай тануға болады – ол өздігінен қабығынан жарылып, қызыл, қағаз тәрізді жолақтармен төмен ілінеді, оның астында ақшыл қабық көрінеді. Оның ғылыми атауы – excorticata – осы ерекше қасиетін көрсетеді. Fuchsia excorticata – Fuchsia туысының ең ірі өкілі, биіктігі 15 метрге жетеді. Жаңа Зеландия ағаштарының арасында оңтүстік бөлігінде жапырақтарын түсіруі ерекшелік. Жалпы қылқан құйрықты опсумның Жаңа Зеландияға әкелуі осы түрдің, әсіресе опсумдардың көп шоғырланған жерлерінде, күрт азаюына себеп болды. F. excorticata опсумдардың сүйікті тамағы болып көрінеді, олар жеке ағаштарды жапырақтары толық түсіп, құрғақ қалғанша жеп қояды, содан кейін ағаштар өледі. Шағын, қою күлгін жидектері тәтті әрі шырынды. Оны маорилер ұнатқан, тіпті жеміске kōnini немесе māti деген жеке ат берген; еуропалық қоныс аударушылар да оны джемдер мен пудингтерде жеген.
Fuchsia excorticata, commonly known as tree fuchsia, New Zealand fuchsia and by its Māori name kōtukutuku, is a New Zealand native tree belonging to the family Onagraceae. It is commonly found throughout New Zealand and as far south as the Auckland Islands. It grows from sea level up to about , particularly alongside creeks and rivers. It is easily recognised in its native environment by the characteristic appearance of its bark, which peels spontaneously, hanging in red papery strips to show a pale bark underneath. Its scientific name, excorticata, reflects this distinctive property. Fuchsia excorticata is the largest member of the genus Fuchsia, growing to a height of It is unusual among New Zealand trees in being deciduous in the southern parts of its range. The introduction of the common brushtail possum to New Zealand precipitated a serious decline in this species, particularly where large concentrations of the possum are present. F. excorticata appears to be one of the possum's preferred food sources, and they will browse individual trees to the point of defoliation after which the trees will die. The small dark purple berry is sweet and juicy. It was favoured by Māori who, unusually, gave the fruit its own name of kōnini or māti; it was also eaten by European settlers in jams and puddings.
Этимология
Маори тіліндегі котукутуку атауы, қабығының қабықтанып түсіп қалуына сілтеме жасайтын "босату" мағынасын білдіретін тукутуку сөзінен туындаған. Мати сөзі протополинезиялық *мати сөзінен шыққан, бастапқыда Ficus tinctoria (салыстырыңыз, ).
The Māori name kōtukutuku is derived from tukutuku meaning "to let go" referring to its flaky bark. Māti comes from Proto Polynesian *mati originally referring to Ficus tinctoria (compare , ).
Сипаттама
Fuchsia excorticata – әлемдегі ең ірі Fuchsia түрі. Бұл түр Жаңа Зеландиядағы басқа түрлерден сыртқы пішінімен ерекшеленеді. Бұл түр жапырақтарын түсетін, көбінесе ағаш немесе бұтақ түрінде кездеседі. Оның биіктігі әдетте 12 метрге жетеді. Оны көзге түсетін ашық қоңыр/қызғылт сары түсті, өте жұқа және қағаз тәрізді, жолақтарға бөлінетін қабығынан тануға болады. Ағаш діңінің диаметрі шамамен 60 см, ал бұтақтары қалың және кең жайылады.
Fuchsia excorticata is the largest species of Fuchsia in the world. This species differs in appearances from others in New Zealand. This species is deciduous, found most commonly in tree or shrub form. It typically grows to an average height of 12 metres high. It is distinguishable by a noticeably light brown/orange bark, which is extremely thin and paper like, peeling in strips. Overall trunk diameter tends to be 60 cm with stout outreaching branches.
Жапырақтары
Бұл түрдің жапырақтарының негізгі сипаттамасы – жұқа сағақтары, олардың қосылысы шамамен 1–4 см ұзындықты құрайды. Жапырақтары көбінесе 10 см-ге дейін, ал ені 1,5–3 см аралығында болады. Жапырақтар дөңгелек түбі бар сопақ пішінде болады. Fuchsia excorticata жапырақтарының шеттері мен тамырларын қоспағанда, тегіс эпидермисі бар. Жапырақ шеті кішкентай тістіктермен тірелген. Жапырақ түсі өзгеріп тұрады, жоғарғы жағы көбінесе қою жасыл, ал төменгі жағы ашық және күміс реңді болады. Жапырақтар кейде қызыл немесе күлгін түспен боялуы мүмкін. Fuchsia excorticata Жаңа Зеландияның оңтүстік аймақтарында жапырақты түсіп қалуымен сирек кездеседі, себебі оның бәсекелес түрлерінің көпшілігі ірі мәңгі жасыл түрлер болып табылады. Сондықтан қыс айларында Fuchsia excorticata жапырақтары аз немесе мүлдем болмайтын күйде көзге түседі.
Main description of the leaves of this species include slim petioles, the join being approximately 1–4 cm long. The leaves tend to be up to 10 cm and ranging from 1.5–3 cm wide. Leaves tend to form an oblong shape with a rounded base. Leaves of Fuchsia excorticata have a smooth epidermis with the exception of the margin and veins. The leaf margin is serrated with small teeth. Leaf colour can vary the upper side generally being dark green and the underside being paler and more silver in colour. Leaves can sometimes be suffused with red or purple colouring. Fuchsia excorticata is uncommon for its characteristic of being deciduous in southern areas of New Zealand, where the majority of its competing species are large evergreen species. Therefore, in the winter months Fuchsia excorticata is conspicuous by being found with few to no leaves.
Гүлдер
Гүлдері жас кезінде жасыл болады, кейін ақырғы түсі қызылдан қызғылт сарыға, содан кейін күлгінге өтеді және көбінесе негізгі сабақтан шығады. Гүлдері жалғыз және төмен қарап тұрады. Төрт айқын тостаған жапырақтарының ұзындығы 5–16 мм. Аталық жіпшелерінің ұзындығы 7–12 мм аралығында болып, қызғылт түсті келеді. Fuchsia excorticata гүлдері гинодиоециалды.
Flowers are green when young, and turn bright red to pink to purple in colour and often emerge from the main stem. Flowers are solitary and pendulous. The four showy sepals tend to be 5–16 mm long. Filaments tending to range from 7–12 mm in length and purplish in colour. The flowers of Fuchsia excorticata are gynodioecious.
Жемiс
Жемістерінің ұзындығы шамамен 10 мм, эллипс тәрізді сопақ пішіндес, қою күлгіннен қараға жуық түсті.
Berries range to approximately 10 mm long, ellipsoid oblong shaped, dark purple to almost black in colour.
Жаңа Зеландия аумағы
Fuchsia excorticata Солтүстік және Оңтүстік аралдарында, сондай-ақ Стюарт және Окленд аралдарында кездеседі.
Fuchsia excorticata has a range throughout the North and South Islands, as well as Stewart Island and the Auckland Islands.
Тұрғын үй басымдықтары
Fuchsia excorticata төменгі және төменгі таулы орманды аймақтарда, әсіресе орман шеттерінде, аралықтарда және өзендер бойында көп кездеседі. Орман жойылуға жақын болса немесе жойылған болса да, ағаш фуксиялары көбінесе бұзылмайды, өйткені олар өте төзімді. Бұл түр Оңтүстік аралдағы суық таулы аймақтарда да көптеп таралған. F. excorticata-ның негізгі тозаңдаушылары – құстардың (әсіресе tūī және bellbirds) саны шектеулі болғандықтан, аналық өсімдіктердің тозаңдануы қиынға соғады. Бұл түр тамыздан желтоқсанға дейін гүлдейді және желтоқсаннан наурызға дейін жеміс береді.
Fuchsia excorticata is common in lowland and lower mountainous forest areas, especially on the forest margins, in clearings, and by streams. Even if a forest is close to being destroyed, or is destroyed, tree fuchsias are more than often not still standing because they are close to indestructible. This species is also abundant in cold mountain areas in the South Island. The female plants have a much harder time becoming pollinated, due to the limited number of birds (especially tūī and bellbirds), which are the main pollinators of F. excorticata. This species flowers from August to December and produces berries from December to March.
Жыртқыш аңдар, паразиттер және аурулар
Туи, қоңырауқұлақ, кереру және күмісқұстар сияқты жергілікті құстар ағаш фуксиясымен қоректенеді. Туи мен кереру гүлдері мен жемістерін жейді, ал басқа құстар нектарымен қоректенеді. Ағаш фуксиясын кейбір аймақтарда бананның құмар жемісі және Буддлея сияқты өсімдіктер бәсекеге салғандықтан, оның өсетін жерінен ығыстыруы мүмкін. Ешкілер сияқты сүтқоректі жануарлар ағаш фуксиясымен қоректенгені белгілі, бірақ олардың әсері опоссумдарға қарағанда аз. Опоссумдар ағашқа қауіп төндіреді, себебі олар жемістер мен тұқымдарын жейді, тіпті тұқым өндірісі төмен болған кезде де тоқтамайды. Қабығындағы таниндер тері өңдеуде табиғи зат ретінде қолданылған. Fuchsia excorticata түрi де жарқын түсті бояулар жасауға пайдаланылған.
Local birds such as tūī, bellbirds, kererū, and silvereyes feed on tree fuchsia. Tūī and kererū eat the flowers and fruit; other birds consume the nectar. Tree fuchsia can, and has in some locations, been pushed out of its habitat by plant competitors such as banana passionfruit and Buddleia. Mammalian threats, such as goats, have been known to forage on tree fuchsia, but they do not have as large an effect as possums. Possums put the tree at risk because they eat the fruit and seeds, and do this without stopping when seed production is low. Tannins in the bark were used as a natural agent in leather tanning. Fuchsia excorticata was also used to produce brightly coloured dyes.