Кіріспе

1966 жылғы советтік криминалдық комедиялық драмалық фильм

"Көліктен сақ болыңыз" (Береги́сь автомоби́ля, транслит. Берегис Автомобиль, ағылшын тілінде Uncommon Thief немесе Watch out for the Automobile) – Эльдар Рязановтың режиссерлік жұмысы, Эмиль Брагинскийдің сценарийі және "Мосфильм" студиясының туындысы. Басты рөлдерді Иннокентий Смоктуновский, Олег Ефремов, Андрей Миронов және Анатолий Папанов сомдаған. "Көліктен сақ болыңыз" фильмі – фильм-нуар жанрының сатиралық бейнесі ретінде танылған, ол Брежнев заманының қоғамы үшін ерекше жағдай. Ол советтік саяси сатираны кино жанры ретінде қалыптастырды, оның ең жарқын мысалы – Рязановтың туындылары.

Сюжет

Юрий Деточкин (Смоктуновский) – жемқор кеңес қызметкерлері мен алаяқтардың қымбат көліктерін ұрлайтын, милицияның бұзақылармен күресе алмайтынына көңілі толмайтын қарапайым советтік сақтандыру агенті. Деточкиннің құрбандарының бірі – Дима Семицветов (Миронов), бөлшек саудада ұрлық жасайтын, әкесі, зейнеткер Совет Армиясының офицері Семен Васильевич (Папанов) оны әжуалай мазақтайтын, бірақ шыдап жүретін жігіт. Диманың қайын атасының атында дачасы және әйелінің атында тіркелген "Волга" машинасы бар. Ал Юрий – міндеттемелерден қашып, автобус жүргізушісі бойжеткеніне жылдар бойы сөздерін беріп, тұрмысқа шығудан жалтартып келеді. Бос уақытында Юрий әуесқой актер, соңғы қойылымында, "Гамлетте" досы детектив Максим Подберёзовиковпен (Ефремов) бірге ойнайды. Көлік ұрының кім екенін білмей, детектив Подберёзовиков жоғалған көліктерді тергейді. Детектив оларды кім және не үшін ұрлап жатқанын білгенде, қиын моральдық таңдауға келеді, себебі Деточкин көліктерді сатқаннан түскен ақшаны түрлі жетім үйлердің шоттарына анонимді түрде аударғанын біледі.

Актерлік құрам

Иннокентий Смоктуновский Юрий Деточкин рөлінде Андрей Петровтың жазған ерекше мелодияны орындады. Сергей Никитиннің репертуарында Евгений Евтушенконың сөзіне жазылған "Шішекей мырза" әні бар, онда фильмнен вальс үзіндісі қолданылған. Деточкин ұрлаған барлық машиналар сол кездегі ең беделді совет машинасы – ГАЗ-21 "Волга" моделі. ГАЗ-21 – совет элитасының жеке көлігінің стандарты болған, ал бұл фильмнің сатиралық элементі еді, оны Рязановтың мақұлдатуына көп қиындықтар туды. Бензин құю станциясының бір көрінісінде 1955 жылғы Buick және 1955 жылғы Oldsmobile сияқты американдық машиналары көрсетілген. Бұл сол жер үшін өте сирек кездесетін жағдай еді, себебі АҚШ КСРО-ға санкция салып, Шығыс блогында осы машиналарды сатпаған. Көптеген қазіргі психологтардың пікірінше, Юрий Деточкин Аспергер синдромымен ауырған. Мысалы, оның мінез-құлқында стимминг элементтері, әділдікке құштарлық, түрлі дағдылар (ұры, жүргізуші, актер және жеке детектив ретіндегі қабілеттері) байқалады. Сонымен қатар, оның салғыштығы мен қоғамнан тыс болуы, және мейірімділігі де бар.

Марапаттар

Фильм 1966 жылы совет фильмдері көрсетілімі бойынша көшбасшы болды, оны 29 миллион адам көрді. Иннокентий Смоктуновский 1966 жылдың ең үздік актері деп мойындалды. Фильм 1966 жылғы Эдинбург халықаралық кинофестивалінде, 1966 жылғы Сидней кинофестивалінде, 1967 жылғы Мельбурн халықаралық кинофестивалінде және 1969 жылғы Картахена кинофестивалінде марапаттар жеңіп алды.