9 ғасырдағы алжирлік еврей грамматигі және лексикографы Йуда ибн Курайш туралы
Judah ibn Kuraish
Жүдай ибн Құрайш – 9 ғ. алжирлік еврей грамматигі, тіл білімінде салыстырмалы зерттеулер жасаған тұңғыш ғалым. Ебрей, арамей, араб тілдерін салыстырды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Яһуда ибн Курайш (يهوذا بن قريش) – алжирлік еврей грамматигі және лексикографы. Ол Алжирдің Тиарет қаласында дүниеге келіп, 9 ғасырда өркендеді. Грамматикалық еңбектері алдыңғы буын өкілдерінен көп асып түспесе де, еврей, арамей және араб тілдерінде салыстырмалы тіл білімін алғаш зерттеді. Ол түрлі семит тілдерінің бір түбірден шыққанын, даму жолымен ерекшеленсе де, бірдей тілдік заңдарға бағынатынын анықтады. Яһуданың грамматикалық зерттеулері жаңалыққа толы болды, ол Мишна мен Талмудқа қайшы болғанымен өз пікірінен мойын алмады, сондықтан оны қате түрде қараит деп есептеді.
Judah ibn Kuraish (, يهوذا بن قريش, ), was an Algerian Jewish grammarian and lexicographer. He was born at Tiaret in Algeria and flourished in the 9th century. While his grammatical works advanced little beyond his predecessors, he was the first to study comparative philology in Hebrew, Aramaic, and Arabic. He recognized that the various Semitic languages are derived from one source and that although they are different in their development, they are subject to the same linguistic laws. Judah's grammatical researches were original, and he maintained his views regardless of the Mishnah and the Talmud so he has been erroneously considered a Karaite.
Рисала
Оның "Рисала" атты хаты, араб тілінде бірақ еврей жазуымен жазылған, Фес қауымына (ред. Баргес және Голдберг, Париж, 1857), семит тілдерін сыни тұрғыдан зерттеуге жасалған ең алғашқы еңбек болып табылады. Бұл еңбек кіріспесімен бірге үш бөлімнен тұрады. Ол қауымды таргумдарды оқуды жеңілдеупеуге ескертеді, себебі олар көптеген арамей сөздерін қамтитын Киелі кітапты дұрыс түсіну үшін маңызды. Бірінші бөлімде ол Киелі кітаптағы сөздерді арамей тіліндегі ұқсас сөздермен салыстырады. Екінші бөлімде ол Киелі кітаптағы сөздерді кейінгі раввиндік еврей тілімен салыстырады. Ол тікелей салыстыру мүмкін болмаса да, 17 сөзді салыстырады. Үшінші бөлімнің құрылымы басқа екі бөлімнен өзгеше, себебі ол жеке сөздерді талқыламайды. Оның орнына, ол үш семит тілі арасындағы кең қарым-қатынасты зерттейді. Ол әріптердің ауысуы немесе айтылуы, түбірлердегі әлсіз әріптердің болуы немесе жоғалуы, уақыттарда қолданылатын әріптердің өзгеруі, есімдер мен сандардағы жыныс өзгерістері, сондай-ақ қосымша дауыстылардың болуы немесе болмауы сияқты идеяларды зерттейді. Үшінші бөлімге араб және еврей тілдері арасындағы қарым-қатынасты қарастыратын қосымша бөлім қосылған. Ол әсіресе, Алеф пен Айиннің, Айин мен Гайнның, Зайн мен Далеттің, Цаде мен Теттің, Шин мен Таудың және т.б. алмасуын атап көрсетеді. Сондай-ақ, ол "Рисала"дан басқа сөздік және ғибадаттар кітабын жазған деген аңыз бар. Дегенмен, олар туралы көп мәлімет белгілі емес. Ол "Рисала" кітабында сөздігін атап көрсеткенімен, оның өзі де, басқа кітабы да сақталған жоқ.
His Risalah, a letter in Arabic but written in the Hebrew script, to the community at Fes (ed. Bargès and Goldberg, Paris, 1857), is the earliest known contribution to the critical study of the Semitic languages. The work is divided into three sections, with an introduction. He warns the community not to neglect the study of the Targumim since they are important for a correct knowledge of the Bible, which contains many Aramaisms. In the first section, he compares biblical words to similar Aramaic words. In the second section, he compares biblical words to later Rabbinic Hebrew. He makes the comparison for 17 words even if they do not have a direct comparison. The third section is structured differently from the other two in that he does not deal with individual words. Instead, he deals with the larger relationship between the three Semitic languages. He explores ideas such as the interchange of letters or pronunciation, the presence or loss of certain weaker letters in roots like the Nun, the changes of letters used in tenses, changes in gender in names and number and additional vowels or the lack thereof. An additional section is attached to the third section in which he examines the relationship between Arabic and Hebrew. In particular, he notes the alternations of Aleph with Ayin, Ayin with Ghain, Zayin with Dalet, Tsade with Teth, Shin with Taw, etc. He is also said to have written, in addition to the Risalah, a dictionary and a book on the Commandments. However, little is known about them. Although he mentions his dictionary in the Risalah, nothing remains of it or his other book.