Кіріспе

Ежелгі Грецияның музыкалық дәстүрлері

Музыка ежелгі грек қоғамында кеңінен таралған, тойлар, жерлеу рәсімдері, діни мерекелерден бастап театр, халық музыкасы және эпикалық поэзияны жырлау сияқты түрлерде кездесетін. Бұл ежелгі гректердің өмірінде маңызды рөл атқарды. Грек музыкасының фрагменттері, көптеген әдеби сілтемелер, керамикадағы бейнелер және археологиялық қазбалар сақталған, осының арқасында музыканың қалай естілгені, қоғамдағы оның жалпы рөлі, музыка экономикасы, музыканттардың кәсіби топтарының маңыздылығы және тағы басқаларын білуге болады немесе дұрыс болжауға мүмкіндік туады. «Музыка» сөзі Зевстің қыздары – Музалардың есімінен шыққан, олар шығармашылық пен зиялылық еңбектердің қамқоршылары болған. Музыка мен музыкалық аспаптардың пайда болуына қатысты: ежелгі Грециядағы музыка тарихы грек мифологиясы және аңыздарымен тығыз байланысты, сондықтан тарихи шындық пен мифті ажырату қиын. Ежелгі Грецияның музыкасы мен музыка теориясы батыс музыкасы мен батыс музыка теориясының негізін қалады, одан кейін бұл музыка ежелгі римдіктерге, ерте христиан шіркеуіне және орта ғасыр композиторларына әсер етті. Ежелгі грек музыка теориясы, музыкалық жүйелер және музыкалық этика туралы біздің түсінігіміз негізінен Пифагор, Птолемей, Филодем, Аристоксен, Аристид және Платонның сақталған тұжырымдарынан құралған. Кейбір ежелгі грек философтары ежелгі Грециядағы музыканы зерттеу мәселесін талқылаған. Әсіресе Пифагор музыканың ғарыш механикасы сияқты математикалық үйлесім заңдарына бағынады деп сенді, бұл «сфералар музыкасы» деп аталатын идеяға әкелді. Аристоксен Пифагордың ықпалында болды және зерттеулерінде математикалық терминология мен өлшемдерді қолданды.

Орфей туралы аңыз

Орфей – ежелгі грек музыкасы мифологиясындағы маңызды тұлға. Орфей – аңызға айналған ақын және музыкант, оның тегі нақты емес, кейбір дереккөздерде ол Аполлонның ұлы, Муза Каллиопаның ұлы немесе қарапайым ата-ананың ұлы деп көрсетіледі. Орфей Линус шәкірті және ағасы болған. Линус кейбір мәліметтер бойынша Аполлон мен Муза Уранияның ұлы; Линусқа Музалар алғаш ән айту қабілетін сыйлаған, ол оны Орфейге жеткізген. Басқа деректерде Аполлон Орфейге алтын лира сыйлап, ойнатуға үйреткен, ал Музалар Орфейге ән салуды үйреткен делінеді. Орфейдің музыкасы соншалықты шебер болған деседі, тіпті жансыз нәрселерді де әсерге түсіретін. Орфейдің әйелі Эвридика қайтыс болғанда, ол өте қайғылы ән шырқап, құдайлар мен нимфалардың бәрін жылатуға мәжбүр еткен. Содан кейін Орфей подмирге сапар шегіп, музыкасымен Хадестің жүрегін жұмсартқан, нәтижесінде әйелімен бірге қайтуға рұқсат алған; бірақ, олар подмирден шыққанша әйеліне көз тастамау шартымен. Орфей бұл шартты орындай алмаған, және трагедиялық жайт, әйелі мәңгілікке жоғалып кеткен. Марсиас өте жабайы түрде аулос ойнап, баршаны биге шақырған, ал Аполлон лирасын керемет ойнап, баршаны көз жасына алған. Музалар алғашқы раундты тең деп шешкен. Бір дерек бойынша, Аполлон лираны кері бұрып ойнаған, ал Марсиас аулосты солай ойната алмаған. Тағы бір дерек бойынша, Аполлон ән салған, ал Марсиас оның деңгейіне жете алмаған. Көрсетілген мәліметтердің бірінде Марсиас дұрыс емес күйде ойнап, жеңіліске ұшыраған. Барлық деректерде Аполлон Марсиасты жеңілгені үшін тірідей терісін сызып алған.

Грек музыка аспаптары

Көне Греция музыкасында келесі аспаптар қолданылды. Лира, кифара, авлос, барбитон, гидраулис және сальпинкс аспаптары көне Рим музыкасына да енді.

Пифагор

Ежелгі гректің жұмбақты тұлғасы Пифагор математикаға деген құлшынысымен гармониканы зерттеу туралы біліміміздің негізін қалады – ішектер мен ауа бағаналары қалай дірілдейді, олар қалай қосымша дыбыстарды тудырады, қосымша дыбыстардың арасындағы қатынас арифметикалық түрде қалай өрнектеледі және т.б. Пифагоршылардан "көк сфераларының музыкасы" туралы жиі естілген. Пішеншілердің шегесімен соққан дыбыстық балғаларын зерттегеннен кейін Пифагор монокордты ойлап тапты, ол дыбыс тақтасының үстінен керілген ішегі және жылжымалы тірегі бар құрал. Монокордты қолданып, ол дірілдеу мен ішек ұзындығы арасындағы байланысты анықтады.

Аристотель

Аристотель музыканың оқу, жазу және гимнастикамен қатар білім берудің маңызды бөлігі болуы керек деп сенген. Адамдардың міндеттерін адал орындаулары сияқты, олар жақсы демалуға да қабілетті болуы керек. Аристотельдің пікірінше, барлық адам музыканың ең ләззатты нәрселердің бірі екеніне келісер еді, сондықтан оны бос уақытты өткізу құралы ретінде пайдалану логикалық. Өзіңді ойын-сауықпен айналыстыру тиімді хобби деп есептелмеген, әйтпесе біз қоғамға көмектесуге ынталы болмас едік. Музыка өзімізді және басқаларды сергітіп, демалдырады, сондықтан Аристотель музыкалық аспаптарды үйренудің біздің дамуымыз үшін өте маңызды екенін айтқан. Аристотельдің кеңінен танымал тақырыбы – ізгіліктер, және ол оларды музыканың білім беруде болуын негіздеу үшін де пайдаланған. Өйткені ізгілік дегеніміз – бір нәрсені сүю және одан қуану, сондықтан музыканы ешқандай мәселесіз үйренуге болады. Музыка біздің мінезімізді қалыптастырады, демек, ол біздің біліміміздің бір бөлігі болуы керек. Аристотель балаларды музыкамен айналыстырудың оларды тыныш және ұқыпты ұстауға көмектесетінін де айтқан. Музыка мінез-құлықты қалыптастыруға көмектесетінін және оның кері немесе жағымды әсер ете алатынын ескеру маңызды. Музыканы қалай оқыту оқушының дамуына үлкен әсер етеді. Музыкалық білім жас кезеңдеріне кедергі келтірмеуі керек, сондай-ақ денеге оның әскери міндеттерін орындауына мүмкіндік бермейтіндей зиян келтірмеуі керек. Музыкамен айналысқандар кәсіби деңгейге жетпеуі керек, бірақ олар құлдар мен қарапайым халықтан гөрі артық білімге ие болуы керек. Аристотель қандай аспаптарды үйрену керектігін нақты айтқан. Арфа мен флейтаны мектепте оқытуға болмайды, өйткені олар тым қиын. Сонымен қатар, білім беруде тек белгілі бір әуендер ғана пайдалы. Этикалық әуендерді оқыту керек, ал құмарлық пен іс-қимылға шақыратын әуендер концерттерге арналған.