Кіріспе
Ауыл атауы "Түргутлу" түрік руының (сонымен қатар "Түргут" немесе "Түргутоғлу" деп те аталады) атынан шыққан. Олар өмір сүрген кезеңде Қараман бейлігіне басты қолдау көрсеткен және 18 ғасырға дейінгі Ирандағы маңызды саяси күш ретінде тарихи деректерде қалдырылған. Олардың Түргутлу аймағына қоныстануы 15 ғасырда болған, бұл Қараманидтердің құлауына себеп болған Анатолияның Осман бірігуімен бірге орын алды. Жақын орналасқан Маниса қаласы Осман шаһзадаларының (тақ мұрагерлерінің) білім алған орталығы болғандықтан, бұл ру Осман әулетімен қарым-қатынаста қайтадан маңызды рөл атқарды. "Касаба" термині қаланың атынан шыққан, ол 18-19 ғасырларда маңызды аймақтық сауда орталығы және торап болған кезеңнің естелігі. Бұл қала құнарлы аллювиал жазықтықтың ортасында орналасқан және жақын жердегі Ызмір арқылы сыртқы нарықтарға қол жеткізе алған.
The name derives from the name of the Turkish clan of "Turgutlu" (also cited as "Turgut" or "Turgutoğlu"), recorded as having provided the main support to the Beylik of Karaman during their time of existence and mentioned in historical records as an important political entity as late as the 18th century Iran. Their settlement in Turgutlu region is thought to have taken place some time in the 15th century at the same time as the Ottoman unification of Anatolia which resulted in the demise of Karamanids. That nearby Manisa was the center where Ottoman shahzades (crown princes) received their education must have placed the clan once again in a non negligible position in their relations this time with the Ottoman dynasty. The term Casaba for melons derived from the name of the city, an echo of its 18th 19th century past when it was an important regional trade center and hub, located in the middle of a fertile alluvial plain and with access to outside markets through nearby İzmir.
Жалпы сипаттамалары
Түргутлу орталығы Манисаға 31 км, әкімшілік тұрғысынан тәуелді болғандықтан, ал халықаралық порты бар Измирге 50 км қашықтықта орналасқан. Осы екі ірі қалалық орталыққа жақындығы, олардың терең және тамырлы тарихы Түргутлудың 15 ғасырда негіс қаланғаннан бергі тағдырын анықтады. Бүгінде, тіпті одан да жақын орналасқан Кемальпаша ауданындағы қарқынды өнеркәсіптік қызметтер де Түргутлуда айтарлықтай әсер етеді, ол өзі Түркиядағы топырақ өнеркәсібінің маңызды орталықтарының бірі ретінде танымал. Түргутлу ауданында 44 бастауыш мектеп және 14 орта білім беретін мектеп бар, онда 1189 мұғалім мен 28767 оқушы білім алады. Аудан орталығында сондай-ақ жоғары кәсіби мектеп пен Ысмет Инаят университетінің (Celal Bayar University) бөлімі бар. Түргутлу орталығындағы мемлекеттік аурухананың 250 төсегі бар, сонымен қатар 11 денсаулық сақтау орталығы жұмыс істейді, оларда 370 денсаулық сақтау маманы бар, олардың 135-і – дәрігерлер. Маниса облысының аудандары арасында Түргутлу ауданы ауыл шаруашылығы жерлерінің ең үлкен үлесіне – 56 пайызға ие, ал жалпы ауданы шамамен жиырма мың гектар болатын орман алқаптары да кең аумақты құрайды.
Өнеркәсіп
1920 жылдары бастап қайта құрылған қазіргі Тургутлу, өнімді ауыл шаруашылығы саласынан өзге, 1926 жылы құрылған Өнеркәсіп палатасының құрамындағы маңызды өнеркәсіптік база болып табылады. Бұл жерде Түркиядағы консервіленген тағам (аса көкөністер мен жемістер) өндірушілерінің ішіндегі бірі – Tukaş компаниясының өндіріс орналасқан жерлерімен қатар, BMC (Түркия) компаниясы да орналасқан. BMC – моторлық көліктер саласындағы ірі компанияның түрік бөлімшесі, негізінен коммерциялық көліктер, жүк машиналары және автобустармен айналысады. Қаланың өнеркәсіптік секторы ауыл шаруашылығы өндірісімен салыстырылатын жоғары деңгейдегі динамикалық дамуға ие, түрлі салаларда көптеген шағын және орта кәсіпорындар жұмыс істейді. Сонымен қатар, Түркияның жетекші плитка өндірушілерінің бірі – керамикалық қабырға және еден плиткаларын, глазурленген және техникалық фарфор плиткаларын шығаруға маманданған Seramiksan компаниясының өндіріс орналасқан жерлері де Тургутлуда. 2005 жылы Тургутлу маңындағы Чал тауында European Nickel PLC компаниясының түрік еншілес компаниясы никель латеритін қазу жұмыстарын сынақ ретінде бастады. Кен қоры 1,13% никель және 0,08% кобальт қосылған 33 миллион тоннаға бағаланады. Никель кені мен өңдеу зауытын дамыту жоспары аудан экономикасына зор әсер етіп, Түркияның Эгей аймағындағы маңызды инвестициялардың біріне айналуы мүмкін.
Измир-Қасаба темір жолы
Қала 18-шы ғасырдан бері маңызды аймақтық сауда орталығы және көлік торабы болды. Ол 93 шақырымдық Смирна-Касаба темір жолының алғашқы стансасы болғаннан кейін одан да маңыздырақ атанды, аталған темір жолдың құрылысы 1863 жылы Измирден басталып, 1866 жылы Касабаға жеткен. Бұл темір жол сол кезде Осман империясы аумағында салына бастаған үшінші және қазіргі Түркия аумағында бірінші аяқталған темір жол еді. Шамамен елу шақырымдық Измирден Тургутлуға дейінгі тікелей бағытпен салынудың орнына, салынған желі алдымен Измирден солтүстік-батысқа қарай, оның іргесіне үлкен үлес қосқан Каршыяка қалашығы арқылы өтіп, тек Менменнен кейін ғана шығысқа бұрылып, бұрынғы санжақ және қазіргі Маниса провинциясының орталығын кесіп өтіп, солтүстіктен Тургутлуға қосылады. Измир мен Тургутлу арасындағы тікелей жолдағы Белкахве өткелі Ниф және Сипилус таулары арасында сол кезде рельс төсеу үшін тым қиын деп есептелген болуы керек. Кейін бұл темір жол шығысқа қарай ұзартылып, жеті жүз шақырымнан астам ұзындыққа жетті, бірақ желіні пайдаланатын компания Смирна-Касаба деген атауын сақтап қалды. Алғашқы концессия осы атаумен жергілікті ағылшын кәсіпкері Эдвард Прайсқа берілді, ол компанияны құрып, желіні салдырды және 1893 жылы оны франко-бельгиялық Compagnie Internationale des Wagons Lits тобына сатып, олар оны кеңейтті. 1934 жылы жас Түркия Республикасы Түркия темір жолдарына қатысты 1920 жылдары басталған жалпы үрдістің аясында осы темір жолды мемлекеттік меншікке алды. 1867 жылдан 1922 жылға дейін Тургутлу Осман империясының Айдын вилайетінің құрамында болды. 1868 жылы қала қаза (аудан орталығы) мәртебесін алды. Осман империясының соңғы жылдарында Касаба халқы он мыңнан асып, үлкен қалаға айналды. 1910 жылдары Касабаның халқы туралы Г. Сотириадис (1918) және С. Анагиостопулу (1997) сияқты дереккөздерде грек халқының жалпы санының шамамен алтыдан бір бөлігін құрайтыны, яғни 3500 мен 6000 аралығында, ал кіші аудандардағы жалпы саны отыз бес мыңнан асып, орталық қалада шамамен он төрт мың адам тұрғаны жазылған.
Түрік тәуелсіздік соғысы кезінде Тургутлу
Түргутлу 1919 жылдың 29 мамыры мен 1922 жылдың 7 қыркүйегі аралығында грек оккупациясы астында болды. Қалаға тиген ең ауыр нұқсан – 1922 жылдың 5 қыркүйегінде шегініп келе жатқан грек әскері салған өрт болды, ол екі күнге созылып, барлығы 6328 ғимараттың 6127-сін, тарихи Паша мешітін, қала кітапханасында сақталған 20000 қолжазба кітапты, сондай-ақ кем дегенде мың адамның өмірін (табылған мәйіттер бойынша) жойды. Тағы бір тарихи ескерткіш – Хажы Зейнел мешіті мен оның төңірегіндегі шағын елді мекеннің сақталуы жергілікті халық арасында құдайдың құдіретімен болды деп есептеледі. Көптеген деректерге сәйкес, грек әскері соғыстың соңғы кезеңінде Анатолиядан қашқанда жерді өртеу саясатын жүргізген. Консул Парктің мәліметтері бойынша, қаладағы ғимараттардың 90 пайызы ұйымдастырылған шаралар және бірнеше қатыгездіктер салдарынан қирады.