Кіріспе

Грек жер асты әлемінің бөлімі

Грек мифологиясында Асфодель шалғыны немесе Асфодель даласы (ἀσφοδελὸς λειμών) – ежелгі грек жер асты әлемінің бөлігі, онда көптеген қарапайым жандар өлімнен кейін өмір сүруге жіберілген. Бұл, Елизиум және Тартармен қатар, жер астының үш негізгі бөлімінің бірі болды. Елизиумда адал жандар сыйлыққа ие болса, Тартарда зұлым жандар жазаланды.

Атауы

Асфодел өсімдігінен шабыттанған жердің атауы Гомердің "Одиссеясында" бұрыннан кездеседі, онда ол Одиссейдің әулет асты әлемін зерттеуінде айтылады. Көне грек ақындары мен Гомерді түсіндірушілердің көпшілігі афоделос сөзін "гүлді", "хош иісті" немесе "жемісті" деп түсіндіреді. Басқалардың пікірінше, гректер бұл тартымсыз өсімдікті әулет асты әлемінің көлеңкелі атмосферасына сай келетін ақшыл сұр түсі үшін таңдаған. Тағы бір болжамда жердің атауы "сфоделос" немесе "споделос" деп түсіндіріледі, бұл атаудың басқаша нұсқасы "σποδός", сподос ("күл", "қор") деген сөзбен байланысты болуы мүмкін.

Кейінгі суреттер

Асфодель даласы – өмірін жайлы өткізген адамдардың рухтары тоғысатын жер деп есептеледі. Оның гректердің өлімнен кейінгі әлеміндегі басқа орындармен байланысы әлі де нақты емес. Кейінгі грек ақындары үшін асфодель гүлінің Гомерге дейінгі ежелгі байланысы, өлімнен кейінгі өмірдің жақсы жағымен қатар, Елисейдің кеңейтілген рөлі – ол енді тек бірнеше бақытты батырлардың ғана мекені емес, бұл шалғының мәнін өзгертіп жіберді. Гомерден кейінгі грек ақындары оны тиынсыздан, әдемі, жұмсақ және қасиетті деп сипаттаған. Мұндай эволюциялық өзгеріс жиі кездеседі: "Адамзат тарихындағы көптеген ежелгі және қазіргі мәдениеттер сияқты, гректер де өлімнен кейінгі өмір туралы күрделі және кейде қайшы көзқарастарға ие болды". Кейбір суреттемелерде ол толығымен бейтарап жер ретінде бейнеленген. Яғни, адам өмірінде жақсы да, жаман да болмағандықтан, өлімнен кейін де солай күйінде қалады. Басқа суреттемелерде барлық тұрғындар далаға кірмес бұрын Лете өзенінен су ішіп, жеке басын жоғалтады делінеді. Бұл аз із қалдырғандардың өлімнен кейінгі өміріне қатысты жағымсыз көзқарас, грек мәдениеттерінде әскерилік рухты (әрекетсіздікке қарсы) дамыту үшін пайда болған болуы мүмкін. Шындығында, қару алып, батыр болғандар Елисей даласында мәңгілік қуанышпен марапатталған. Эдит Гамильтон бұл далалардағы асфодель гүлдері біздің әлеміздегі асфодель гүлдерінен өзгеше, "көбінесе аққайыр, көлеңкелі, әуеше гүлдер" деп болжады. Ал 2002 жылы басқалар олардың нарцисс екенін айтқан.