Кіріспе

Trociuk v British Columbia (AG), 2003 SCC 34 – Канада Жоғарғы Сотының Канадалық құқықтар мен бостандықтар жарғысының 15(1) бабы бойынша маңызды шешімі. Бұл шешімде әке Британдық Колумбияның өмірлік статистика заңындағы бір ережені сәтті шағымдады, ол анаға баланың туу куәлігінде әкенің кім екенін толық анықтау құқығын берген, бұл оның теңдік құқығын бұзу болып табылды.

Өмірбаян

1996 жылдың қаңтар айында Даррел Тросюк пен Рени Эрнст үшкіл баланың ата-анасы болды. Эрнст баланың тууын тіркеген кезде, әкесі "анасы мойындамаған" және сол кезде олар бірге болмағанын көрсетті. Сондықтан, балалардың тегін "Эрнст" деп тіркеді. Бірақ Тросюк олардың балалардың тегін "Эрнст Тросюк" деп тіркесуге келіскенін және жазбаларды өзгертуге тырысқанын мәлімдеді, оның атын қосу үшін. "Тіршілік статистикасы туралы" заңның 3(1)(b) және 4(1)(a) тармақтары әкеге тіркеуді өзгертуге рұқсат бермеді. Тросюк 15-баптағы теңдік құқығын бұзғаны үшін бұл ережені конституцияға қайшы деп жариялау туралы өтініш берді. Тіршілік статистикасы директоры балалардың тегін өзгертуден бас тартты, биологиялық әкесінің атын қосу үшін. Тросюк ісін Британдық Колумбияның Жоғарғы сотына апарды, онда судья Коллвер 1999 жылдың 17 мамырында оны тыңдады. Коллвер Тросюктың балаларының тегін өзгерту туралы петициясын қабылдамады. Бірақ ол 3(1)(b) және 3(6)(b) тармақтары әкелердің теңдік құқығын бұза ма деген мәселені қарастырмады; егер бұлай болса, ол Хартияның 1-бабы бойынша ақталады деп шешті. Тросюк Коллвердің шешіміне наразы болып, Британдық Колумбияның апелляциялық сотына шағымдануға мәжбүр болды. Оның ісі үш судьядан тұратын алқа алдында қаралды. Үш судьяның екеуі, Сотин және Ньюбери судьялары, 2001 жылдың 23 мамырында Британдық Колумбияның Жоғарғы сотының шешімін күшінде қалдыруға шешім шығарды. Проуз судьясы әріптестерінің Хартия мәселесі бойынша шығарған шешімімен келіспеді. Ол Тіршілік статистикасы туралы заң Хартияның 15(1) бабын бұзады және әділ және демократиялық қоғамда оны ақтау мүмкін емес деп есептеді (нақты шектеулер туралы ереже). Содан кейін Тросюк ісін Канаданың Жоғарғы сотына қайтадан шағымдады. Ол 2002 жылдың 4 желтоқсанында қаралды. 2003 жылдың 6 маусымында Жоғарғы сот Британдық Колумбияның апелляциялық сотының шешімін жойды және Тіршілік статистикасы туралы заңның 3(1)(b) және 3(6)(b) тармақтары конституцияға қайшы екенін және еркін және демократиялық қоғамда ақтауға болмайтынын (нақты шектеулер туралы ереже) және оларды өзгерту қажет деп шешті.

Корольдің дәлелдері

Король бұл заң оны анасына жүктемейтін ең қиын жағдайға қойды деп мәлімдеді. Оның пікірінше, бұл әкенің балаларымен арақатынасы ананың балаларымен арақатынасынан кем құрметті деп түсіндірілуі мүмкін, бұл оның қадір-қасиетін төмендетеді. Король сондай-ақ, анасы мойындамаған әкелерді, оның ішінде негізсіз себептермен (мысалы, зорлау) байланыстырылған және анасы білмейтін немесе танымайтын әкелерді, осыған себептері барлармен (мысалы, зорлау) теңестіру – стереотиптеуге ұқсас және әкелердің қадір-қасиетін кемсітеді деп атап көрсетті.

Қорғаудың дәлелі

Қорғау тарапы атаның теңдік құқығы бұзылғандығы, егер болса, атаның мүддесіне елеулі әсер етпегенін, демек маңызды емес екенін мәлімдеді. Бірақ судья баланың атына қатысу ата-ананың өмірінің маңызды бөлігі екенін және ата-ананың мүддесіне маңызды әсер ететінін анықтады. Қорғау тарапы сондай-ақ, атаның Хартияның 15(1) бабына қатысты талабының әлсірегенін, себебі ол тарихи түрде кемсітілген топтардың бірі емес екенін айтты. Алайда судья бұл логикасыз деп тапты. Ол Заңдағы сынақ бойынша, тарихи кемсітушілік – «заңмен белгіленген ерекше қарау дискриминациялық екендігіне келуге ең ықпалды фактор» (63-параграф) делінгенімен, тарихи кемсітушіліктің болмауы дискриминацияны табуға қарсы ықпалды фактор емес екенін атап өтті. Осылайша, бұл аргумент қате және маңызсыз болды.

Соттың пікірі

Deschamps J, Жоғарғы Сот атынан жазған, Trociuk пайдасына апелляцияны қабылдады. Заңның 3-бабы жыныс негізінде кемсітушілікке жол бергендіктен, Хартияның 15(1)-бабын бұзған деп танылды. Бұл ереже баланың әкесінің ақпаратын туу тіркеуден шығарып тастауға, баланың тегін таңдау мүмкіндігінен айыруға және шағымдану құқығын жоққа шығаруға алып келді. Бұл салдарлар ретсіз деп танылды және әкенің қадір-қасиетіне қатысты елеулі әсер еткендіктен, 15(1)-бапты бұзды. 1-тарау бойынша талдау жасаған Deschamps J, бұзушылықты жою мүмкін емес деп шешті, себебі заң Trociuk-тің құқықтарын ең аз шектеуге бағытталмаған.

Маңыздылық

Бұл іс Хартияның 15-бабына (тең құқықтарға) қатысты барлық істер үшін үлгі болды.